Кіріспе

Америка Құрама Штаттары қазіргі заманғы жазғы Олимпиада ойындарының барлық марапаттау шараларына спортшыларын қатыстырды, 1980 жылғы жазғы Олимпиададан басқа. Ол кезде Ауған-Кеңес соғысы салдарынан АҚШ Кеңес Одағына қарсы бойкот ұйымдастырған болатын. АҚШ Олимпиада және Паралимпиада комитеті (USOPC) – АҚШ-тың Ұлттық Олимпиада комитеті.

Тушыларды

+ Жазғы Олимпиада ойындары Спортшы Спорт SOG (1908) Ральф Роуз Атлетика SOG (1912) Джордж Бонаг Атлетика SOG (1920) Пат Макдональд Атлетика SOG (1924) Пат Макдональд Атлетика SOG (1928) Бад Хаузер Атлетика SOG (1932) Морган Тейлор Атлетика SOG (1936) Ал Йохим Гимнастика SOG (1948) Ральф Крейг Жеңіл атлетика SOG (1952) Норман Армитаж Фехтование SOG (1956) Норман Армитаж Фехтование SOG (1960) Рафер Джонсон Атлетика SOG (1964) Пэрри О'Брайен Атлетика SOG (1968) Дженис Ромари Фехтование SOG (1972) Ольга Фикотова Коннолли Атлетика SOG (1976) Гари Холл Ср. Жүзу SOG (1980) АҚШ қатыспады SOG (1984) Эд Бёрк Атлетика SOG (1988) Эвелин Эшфорд Атлетика SOG (1992) Франси Ларри Смит Атлетика SOG (1996) Брюс Баумгартнер Күрдесу SOG (2000) Клифф Мейдл Каноэ SOG (2004) Даун Стейли Баскетбол SOG (2008) Лопес Ломонг Атлетика SOG (2012) Мариэль Загунис Фехтование SOG (2016) Майкл Фелпс Жүзу SOG (2020) Эдди Альварес Бейсбол Сью Бёрд Баскетбол

Гольф

Америка Құрама Штаттары Олимпиадалық гольф турнирлерінің барлық үш өткізілген сайысында, соның ішінде барлық 6 жеке жарыста бақ сынасты. 1900 жылғы Олимпиада ойындарында американдық спортшылар ерлер мен әйелдер арасындағы жекелей жарыстарда алтын медальдарды жеңіп алды, ал әйелдер арасындағы жүлделерді АҚШ толығымен басып алды. 1904 жылы ерлер командалық жарысына тек үш американдық команда қатысып, осыған байланысты АҚШ-тың жеңісіне кепілдік берілді; ерлер арасындағы жекелей жарыста американдық гольфшылар күміс және қола медальдарды иеленді. 2016 жылы гольф қайтадан бағдарламаға енгізілгенде, АҚШ-тан төрт ер және үш әйел жекелей жарыстарда өнер көрсетті, соның нәтижесінде Мэтт Кучар қола медальді жеңіп алды. Ойындар Фехтование Жарыстар Алтын Күміс Бронза Жалпы 1900 Париж 4 2/2 2 1 1 4 1904 Сент-Луис 74 2/2 1 2 3 6 2016 Рио-де-Жанейро 7 2/2 0 0 1 1 Жалпы 5 3 5 13

Алғашқы Олимпиада ойындары (18961912)

Афинада (Грекия) өткен алғашқы заманауи Олимпиада ойындарында америкалықтар үш спорт түрінен 14 спортшыны қатыстырды. Ал, Гректер 169 спортшыны шығарды және 46 медаль жеңіп алды. Америка құрамасы бар күшін салып бақ сынасты, бірақ гректерден кем түсіп, 20 медаль ғана жеңіп алды. Дегенмен, АҚШ ең көп алтын медальді – 11-ін иеленді, ал Грекия 10 алтын медальмен қанағаттанды. Бұл АҚШ құрамасына алтын медальдар бойынша бірінші орынды жеңіп алуға мүмкіндік берді. Джеймс Коннолли үш қадаммен секіруде жеңіске жетіп, алғашқы заманауи Олимпиада чемпионы атанды, ал Томас Берк түрлі жеңіл атлетика жарыстарында үш алтын медаль алып, 1896 жылғы Ойындардың ең табысты спортшысы болды. 1900 жылғы Париж Олимпиадасында АҚШ құрамасында 75 спортшы болды, бұл 1896 жылғыдан едәуір көп, бірақ 720 қатысушыны шығарған француздық ұйымдастырушылардан кем. Американдық спортшылардың арасында ең танымал Маргарет Эбботт болды, ол әйелдер гольфінен жеңіске жетіп, алғашқы американдық әйел Олимпиада чемпионы атанды. Американдықтардың көп бөлігі медальдарды жеңіл атлетикадан жеңіп алды, онда АҚШ спортшылары 16 алтын және барлығы 39 медаль жеңіп алды. АҚШ құрамасы жеңіл атлетикадан басқа 8 медаль жеңіп алды, оның төртеуі гольфтен. Жалпы, Франция 29 алтын және 112 медаль жеңіп, медальдық есепте көш бастады. АҚШ 19 алтын және 48 медальмен екінші орында тұрды, спортшылардың саны аз болғанына қарамастан, үлкен тиімділік көрсетті. 1904 жылғы Сент-Луис (Миссури штаты) жазғы Олимпиадасы Еуропадан тыс жерде өткен алғашқы Олимпиада ойындары болды.

Соғыс аралығы (1920-1936 жж.)

Джесси Оуэнс 1936 жылғы Берлинде өткен Жазғы Олимпиада ойындарында төрт алтын медаль жеңіп, әлемдік деңгейде танымал болды: 100 метр, ұзындыққа секіру, 200 метр және 4 × 100 метр эстафетасы. Гитлердің Берлин ойындарында ол нәсілдік басымдық туралы арийлік нацилік теорияны жоққа шығарды.

Салқын соғыс дәуірі (1948-1992)

1948 жылғы Лондон Олимпиадасында екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағы басып алған, жаңадан коммунистік болған елдер алғаш рет ойындарда бақ сынасты. Кеңес Одағы өзі қатыспауға шешім қабылдап, тек бақылаушыларын жіберді. Бұл шешімге дейін Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин спорт шенеуніктеріден КСРО АҚШ-ты медальдар саны бойынша жеңетіндігіне кепілдік беруді талап еткен болатын. Спорт шенеуніктері мүмкіндіктің 50/50 екенін айтқаннан кейін, Сталин 1948 жылы қатысу идеясынан бас тартты. Саяси қарсыласы жоқ болғандықтан, АҚШ ойындарда үстемдік құрып, 38 алтын және 84 медаль жеңіп алды, екінші орын алған Швециядан 22 алтын және 40 медальға артық болды. Ең көп медальдар жеңіл атлетикадан – 27, ал жүзуден – 15 медальді құрады. АҚШ баскетбол командасы финалда Францияны 65:21 есебімен жеңіп, екінші рет алтын медальді жеңіп алды. 1952 жылы Хельсинкиде Кеңес Одағы алғаш рет команда жіберді. Бұл жаңа дәуірдің бастауы болды, себебі Кеңес Одағы келесі төрт онжылдық бойы Олимпиада ойындарында үстемдік танытты. Кеңес Одағы Олимпиаданы халықаралық арена ретінде қарастырды, онда медальдар жеңіп, саяси мақсаттарына жете алады, соның арқасында өз жүйесінің артықшылығын дәлелдейді. Кеңес билігі сонымен қатар, сол кездегі әуесқойлық ережелерін едәуір бұзып, толық уақытты жаттығулар жүргізген және американдық әуесқойлардың өзі қаржыландырғаннан айырмашылығы, іс жүзінде кәсіби болған спортшыларға мемлекеттік қаржыландыруды қамтамасыз етті. Бұл үлкен дау туғызды, нәтижесінде әуесқойлық ережелері жойыла бастады, бірақ тек 1990 жылдары, Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін, яғни Кеңес Одағы сол ережелерден Олимпиада тарихының барлық кезеңінде пайда көрді. Бұл ойындарда АҚШ 40 алтын және 76 медаль жеңіп алды, екінші орын алған Кеңес Одағынан 22 алтын және 5 медальға артық болды. Американдық спортшылар ең табысты спорт түрі – жеңіл атлетикадан 31 медаль жеңіп алды. АҚШ баскетбол командасы үшінші рет алтын медальді жеңіп алды, екі рет Кеңес Одағынан жеңіске жетті. Американдық боксшылар барлық бес финалда жеңіске жетті, ал американдық ауыр атлетикашылар алтын медаль бойынша кеңес қарсыластарын 4:3 есебімен жеңіп, екі ел спорттың барлық жеті түрін жеңіп алды. 1956 жылы Мельбурн Олимпиадасына табан тіреп, Венгрияға жасалған шабуылдан кейін Кеңес Одағын Олимпиададан шығару туралы талаптар көтерілді, бірақ Халықаралық Олимпиада комитеті ешқандай шара қолданбауға шешім қабылдады. Нәтижесінде, бірқатар елдер кеңестіктердің қатысуына наразылық білдіріп, ойындарға бойкот жариялады, ал венгрлер су полосы ойынында кеңес әріптестерімен қатыгез жанжалға түсті, бұл оқиға бірден «Судағы қан» деп аталды. АҚШ-тың ойындардағы өнер көрсетуі салыстырмалы түрде сәтті болды, бірақ кеңес машинасымен бәсекелесу қиынға соқты. Нәтижесінде американдықтар 32 алтын және 78 медаль жинады (медальдық есепте екінші орын), бірінші орын алған кеңестерге қарағанда 5 алтын және 24 медаль аз. АҚШ құрамасы әсіресе жеңіл атлетикада сәтті болды, американдық спортшылар 31 медаль жеңіп алды. Екінші жағынан, АҚШ жүзуден тек 2 алтын медаль жеңіп алды, бұл ойындарда жүзуден австралиялықтардың үстемдігін тоқтата алмады. Ауыр атлетикада американдықтар мен кеңестер тағы да жеті турнирде жеңіске жетті, бұл ретте 4:3 арақатынасы АҚШ командасының пайдасына болды. Бокста кеңестер 3 алтын медаль жеңсе, американдықтар тек екі рет жеңіп алды. Алайда, КСРО ең үлкен жетістіктерге гимнастикада қол жеткізді, 17 жарыстың 11-інде жеңіске жетіп, медальдар рейтингісінде бірінші орынға ие болды. АҚШ баскетбол командасы соңғы ойында 89:55 есебімен Кеңес Одағынан жеңіліп, төртінші рет алтын медальді жеңіп алды. 1960 жылы Рим Олимпиадасында американдықтар жеңіл атлетика және ауыр атлетика сияқты дәстүрлі түрлерінде бұрынғыдай үстемдік таныта алмады. Екінші жағынан, бокс, жүзу (онда американдықтар 9 алтын медаль жеңіп алды, бірақ 100 метрге еркін стильде ең жақсы уақытты көрсеткеніне қарамастан алтын медальдан бас тартылды) және күрес күтпеген жақсы нәтижелер көрсетті, бұл басқа спорт түрлерінен жоғалғанды өтеуге көмектесті. Жеңіл атлетикадан 11 алтын медальді Кеңес Одағы жеңіп алды, бұл американдықтардан бір ғана кем. АҚШ командасы кездесу барысында көптеген қиындықтарға тап болды, мысалы, алтын медальді жеңген ерлер 4x100 эстафета командасының даулы түрде дисквалификациялануы. Ауыр атлетикада кеңестер допингке қарсы бағдарламасының көмегімен жеті жарыстың бесеуінде жеңіске жетіп, АҚШ-ты бір алтынмен ғана қалдырды. Гимнастикадан 10 алтын медаль алған Кеңес Одағы ешкімді таңғалдырмады, өйткені бұл ел әрдайым гимнастикада күшті болған, бірақ бұл кеңестердің үшінші рет жазғы ойындарда американдықтарды медальдар есебінде жеңгенін білдірді. АҚШ баскетбол командасы турнир алдындағы үміттерді ақтады және бесінші рет қатарынан алтын медальді жеңіп алды, кеңес кәсіби спортшыларына қарсы бәсекелесуге тура келгенін ескерсек, бұл үлкен жетістік болды. Соңғы нәтиже, кеңестер үшін 43 алтын және 103 медаль, американдықтар үшін 34 алтын және 71 медаль, Америка енді Олимпиада бәсекелесінде жетекші күш емес екенін көрсетті. 1964 жылғы Токиода өткен жазғы Олимпиадада АҚШ үшін жақсы жаңалық болды, себебі ел 1952 жылдан бері алғаш рет алтын медальдар саны бойынша көшбасшылыққа оралды. Әсіресе АҚШ жүзу командасы сәтті өнер көрсетті, 18-нің 13 алтын медалін жеңіп алып, 9 әлемдік рекордты жаңартты. Жеңіл атлетикада американдықтар 1960 жылғы көрсеткіштерін жақсартты, 14 алтын және 24 медаль жеңіп алды, ал кеңестер Жапонияны 5 алтын және 18 медальмен қалдырды, бұл 1960 жылғы нәтижелерімен салыстырғанда айтарлықтай төмендеу. Дегенмен, кеңестер Олимпиадада ауыр атлетикадан үстемдік таныта берді, ал американдық бағдарлама құлдырағандықтан, КСРО төрт алтын және үш күміс медаль жеңіп алды. Кеңес Одағы гимнастика мен күрес саласында, ауыр атлетикамен бірге, өздерінің спорттық шеберлігімен байланысты табысқа қол жеткізуді үміттенеді. Алайда, олар жапондықтардан күшті қарсылыққа тап болды, олар өз алаңында кеңестіктерді таң қалдырып, күрес бойынша 5:3 есебімен жеңіске жетті және гимнастикада 5 чемпионатты жеңіп алды. Осылайша, Жапония АҚШ-КСРО медальдық жарысына үлкен әсер етті және американдықтардың басты қарсыластарын жеңуіне көмектесті, сонымен қатар өздерінің ең жақсы нәтижелерін көрсетіп, үшінші орынды иеленді. Американдықтар бокста тек бір алтын медаль жеңіп алғанына қарамастан, 1964 жылғы Олимпиада АҚШ үшін сөзсіз табысқа айналды, ел 36 алтын және 90 медаль жеңіп алды, кеңес одағының 30 алтын және 96 медалімен салыстырғанда. Сондықтан, АҚШ алтын медальдар саны бойынша көшбасшы болды, жалпы медальдар саны бойынша екінші орынды иеленді, ал КСРО жалпы медальдар саны бойынша көшбасшы болды, алтын медальдар саны бойынша екінші орынды иеленді. АҚШ баскетбол командасы соңғы ойында кеңес одағынан 73:59 есебімен жеңіліп, алтыншы рет қатарынан алтын медальді жеңіп алды. 1968 жылғы Мексика Олимпиадасы АҚШ үшін соғыстан кейінгі кезеңдегі ең сәтті жазғы ойындарға айналды. Американдық спортшылар 45 алтын және 107 медаль жинады, екінші орын алған кеңестерден 16 алтын және 16 медальға артық болды. АҚШ жүзу командасы бәсекеде үстемдік құрды, 51 медаль жеңіп алып, бес рет пьедесталдың барлық сатысын басып өтті. Американдықтар жүзудің барлық 29 түрінде де медаль жеңіп алды, бұл бірегей жетістік болды. АҚШ жеңіл атлетика командасы да керемет өнер көрсетті, 15 алтын және 28 медаль жеңіп алды. Жалпы алғанда, жүзу және жеңіл атлетика АҚШ-тың барлық медальдарының 70% астамын құрады және американдықтардың медальдар кестесінде бірінші орынды иеленуін қамтамасыз етті, алтын медальдар саны бойынша екінші рет қатарынан жеңіске жетті және 1952 жылдан бері жалпы медальдар кестесінде алғаш рет жеңіске жетті. Басқа спорт түрлерінде американдық спортшылардың өнері көңіл көншітпеді. АҚШ ауыр атлетика командасы әлсіреуді жалғастырды, тек...

Ресей мен АҚШ арасындағы бәсекелестік

Ресей (барлық түрлерінде) және АҚШ басқа елдерге қарағанда көбірек Олимпиада медальдарын жеңіп алған. Ресей 7 жазғы және 9 қысқы Олимпиада ойындарының жалпы медальдар саны бойынша көшбасшы болды, ал АҚШ 17 жазғы және 1 қысқы Олимпиада ойындарында бірінші орынды иеленді. Екі елдің арасында Суық соғыс кезінде қатыгез бәсекелестік қалыптасты. 1990-шы жылдары шиеленіс азайғанмен, 2014 және 2016 жылдары қарым-қатынастар нашарлап, бәсекелестік одан әрі күшейді. 1952 жылғы жазғы Олимпиададан бері Ресей жазғы және қысқы Олимпиадаларда 1902 медаль жеңіп алып, осы кезеңде ең көп медаль алған ел болды, ал АҚШ 1873 медальмен екінші орынды иеленді. Толық салыстыру төменде келтірілген.

Баскетбол

АҚШ пен КСРО арасындағы спорттық бәсекесу суық соғыс кезеңінде ең жоғары деңгейге жетті. 1972 жылғы Олимпиадаға дейін АҚШ ерлер құрамасының жеңіске жететініне көп сенім артылды. 1936 жылы Берлинде өткен Олимпиада ойындарындағы баскетбол турнирінен бастап американдықтар бірде-бір ойынды ұтырған жоқ және жеті рет қатарынан алтын медаль жеңіп алды. Финалдық ойынға дейін олардың көрсеткіші 63:0-ге жетті. 1952 жылғы турнирден бастап совет командасы американдықтарға қарсы күресті, 1952, 1956, 1960, 1964 жылдары күміс, ал 1968 жылы қола жүлдеге ие болды. Олимпиададан басқа, советтер әлем чемпионаттарында АҚШ құрамасын жеңіп шықты. Алайда, американдықтар сол турнирге ең үздік студент-спортшыларын жібермеді. Олимпиадада кәсіби спортшыларға қатысуға қатаң тыйым салынғанын атап өткен жөн. КСРО және Шығыс блогы елдері бұл ережені өздерінің пайдасына қолданды, барлық жетекші ойыншыларын солдат немесе жұмысшы деп тіркеп, әуесқойлық талаптарын бұзуға мүмкіндік берді. Батыс сарапшылары осы спортшыларды кәсіби деп санайтын. Ал американдық көшбасшылар Олимпиадаға қатыса алмады, себебі олар ресми түрде кәсіби спортшылар болып есептелді және NBA-да ойнады. Бұл кемшілікке қарамастан, американдықтар алғашқы жеті Олимпиада баскетбол турнирінде жеңіліссіз жеңіске жетті. Баскетбол алаңындағы КСРО мен АҚШ арасындағы бәсекелестік саяси аренадағы қақтығысқа тікелей байланысты болды. Көптеген американдық көрермендер 1972 жылғы Олимпиаданың АҚШ-қа қарсы бағытталғанын сезді. Коммунистік партияның төрешілерге пара бергені туралы әңгімелер тарады, себебі олар КСРО-ның Одақтың 50 жылдығына орай осы Олимпиадада 50 алтын медаль жеңіп алуын қалады. АҚШ құрамасы тарихындағы ең жас құрама болып есептелді. Америкалық ойыншылар әдетте Олимпиадаға бір рет қатысып, содан кейін кәсіби спортқа өтеді, ал АҚШ құрамасы әр төрт жыл сайын жаңа ойыншыларды қабылдады. 1972 жылғы құраманың анық көшбасшысы болған жоқ. Көтеріліп келе жатқан жұлдыз Билл Уолтон қатысуға шақырылғанымен, ол ұсыныстан бас тартты. Дегенмен, құрамада Даг Коллинз немесе Томми Берлсон (барлық командалардың арасындағы ең биік ойыншы) сияқты мықты ойыншылар бар еді. Жас американдық құрамаға қарсы Сергей Белов, Модестас Паулаускас және Александр Беловтардан тұратын тәжірибелі совет құрамасы шықты. Ойыншылар жеті жылдан астам уақыт бірге ойнаған. Геннадий Волнов үшін бұл Олимпиададағы төртінші қатысуы болды. Советтер алғашқы таймда 26:21 есебімен жеңіске жетті. Бірінші таймда советтер американдықтардан 4-8 ұпайға алда болды. Екінші таймда советтер АҚШ құрамасының көшбасшысы деп санайтын Дуайт Джонсты нысанаға алды. 28-ші минутта ол Михаил Коркияның қастық әрекетіне ұшырады және жауап берді. Екі ойыншы да алаңнан қуылды. Советтер қанағаттанды, себебі Коркия американдықтар үшін Джонсқа қарағанда аз маңызды деп есептеді. Келесі минутта Александр Белов Джим Брюерді еркін лақтыру кезінде ұрып, Брюер ойынды жалғастыра алмады. Американдықтардың айтуынша, төрешілер бұл бұзушылықты байқамаған. 10 минут қалғанда советтер есебін 10 ұпайға дейін арттырды. Осыдан кейін американдықтар советтерге қарсы қысымды күшейтті. Бұл оларға есебін 1 ұпайға дейін қысқартуға көмектесті. Совет ойыншылары шаршап, нервоздық күйге түсті. Ойын аяқталуға бір минуттан аз уақыт қалғанда, Дуг Коллинз советтердің пасын ұрлап, Зураб Саканделидзеден қатты соққы алды. Коллинз себетке құлап түсті. Ойынның соңғы үш секундына дейін Коллинзге екі еркін лақтыру берілді, ал біріншісін 49:49 есебімен теңестірді. Коллинз екінші лақтыруға дайындалып тұрғанда, голдар тізімінен шыққан дауыс естілді, бұл ойынның соңғы үш секундының даулы оқиғаларға толы болуын белгіледі. Күтпеген дауыс бас төреші Ренато Ригеттониң еркін лақтырудан көздерін аударып, голдар тізіміне қарауға мәжбүр етті, бірақ ойын тоқтатылмады. Коллинз лақтыруын тоқтатпады және екінші лақтыруын жасады, нәтижесінде АҚШ есебін 50:49-ға жеткізді. Коллинстің еркін лақтыруларынан кейін советтер допты ойынға енгізіп, гол соға алмады. Совет жаттықтырушылары Коллинстің фолды лақтыруларынан бұрын уақыт сұрағанын мәлімдеді. Төрешілер сағатты үш секундқа қайтаруға және ойынның соңғы секундтарын қайта ойнауға бұйрық берді. Дауыс советтердің ойынға енгізген ұзын пасы жасалғанда естілді, бірақ пас сәтке жетпеді, ал американдық ойыншылар жеңіске қуанды. Дегенмен, соңғы үш секунд үшінші рет қайта ойналды. Бұл жолы советтердің Александр Белов және АҚШ-тың Кевин Джойс пен Джим Форбс пасқа таласты, Белов Иван Едешкодан алыс пас ұстады. Белов содан кейін жеңіс голын соқты, дауыс естілгенде. Американдықтар 1976 жылы баскетбол тағын қайтадан жеңіп алды, бірақ советтердің тәжірибелі кәсіби ойыншыларына қарсы студенттердің бәсекелестікке қабілеті төмендеді. 1988 жылы советтер АҚШ-ты тағы да жеңіп, жартылай финалда жолда қалдырды. Бұл ойын халықаралық баскетболдағы маңызды беткесу болды, себебі FIBA әуесқойлық ережелерінің әділетсіз екенін түсінді. 1989 жылы NBA ойыншыларына Олимпиадаға қатысуға рұқсат берілді.