Кіріспе
Құс түрлері
Көк сақалды аражегіш (Nyctyornis athertoni) – Үндістан субконтинентінің көп бөлігінде және Оңтүстік-Шығыс Азияның бір бөлігінде таралған аражегіштердің бір түрі. Бұл аражегіштер ормандық алаңдарда кездеседі. Олар негізінен Малайя аймағында қоныстанады, бірақ батысқа қарай Үндістан түбегіне дейін жетеді. Оның тамағындағы көк қауырсындары созылған және көбінесе қауырсынының түктері ұзын болғандықтан осылай аталады. Олардың дауысы жоғары, бірақ олар кішкентай аражегіштердей әлеуметтік немесе белсенді емес, сондай-ақ олардың тік төртбұрышты құйрықтарында көптеген басқа аражегіштерде кездесетін ұзын орталық құйрық қауырсындарының сабақтарынан жасалған "сымдар" жоқ.
Сипаттама
Бұл бал араларын жейтін құстар тұқымдасының ең ірі түрі болуы мүмкін. Ересек құстардың ұзындығы шамасында, ал салмағы дейін жетеді. Бұл түрдің үлкен, қисайған мүсілі бар, ал төртбұрышты құйрығында кішкентай бал араларын жейтін құстарға тән "сымдар" жоқ. Құстың түсі көкшіл, маңдайы, беті және жауырыны түркіз. Жұмсақ қауырсындары ұзартылған, олар жайылғанда сақал тәрізді көрінеді. Қарны сарыдан зәйтүн түсіне дейін, жасыл немесе көк жолақтарымен араласқан. Жартылай аралдық Үндістан популяциясы Солтүстік-Шығыс Үндістан популяциясынан ашық жасыл түсті екені айтылады. Еркек және ұрғашы құстар бір-біріне ұқсас болғанымен, еркектің көк жұмсақ қауырсындары ұрғашының қауырсындарына қарағанда ультракүлгін сәулелерді күштірек шағылыстырады. Бұл түр Лейтенант Джон Атертонның (13-ші Жеңіл Драгун, 1827 жылы қайтыс болды) құрметіне аталған, ол құстың бір данасын алған П. Дж. Селби ханымның туысы болған. Селби 1828 жылы сэр Уильям Жардинмен бірге жарық көрген «Орнитология иллюстрациялары» еңбегінде бұл түрді сипаттаған. Жардин мен Селби оны «Орнитология иллюстрацияларында» (1-серия, 2-том, 4-бөлім, 1828 жылғы қараша, 58-сурет) сипаттаған, ал типтік орны (голотипі Селби коллекциясында, UMZC, 25/Mer/7/b/2) Э. С. Стюарт Бейкердің айтуынша, Ассамның Качар ауданы болған, бірақ сэр Н. Б. Киннер Атертон Бангалор қаласында орналасқандықтан, түрдің типтік орны ретінде Бангалорды қайта белгілеген. Селбиге жазған хатында Атертон француз коллекционерінің (Лесшенауль болған деп есептеледі) көмектескенін атап өткен. Атертон Селбиге құстың өте сирек кездесетінін, тығыз ормандарда табылғанын, түнде тамақтанғанын және «курр, курр» дауысымен шулы екенін хабарлаған. Номинативті түрі Үндістанда және Оңтүстік-Шығыс Азияның бір бөлігінде кездеседі, ал brevicaudatus – Хайнань аралының жергілікті популяциясы. Солтүстік-Шығыс Үндістаннан табылған bartletti қосымша түрін В. Н. Коэльц сипаттаған, ол әдетте номинативті популяцияның бір бөлігі деп есептеледі.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр көбінесе орташа биіктікте, бірақ 2000 метрден төмен болатын әртүрлі орталарда кездеседі. Типикалық мекен ортасы – орташа биіктіктегі сиректеу немесе орташа қалыңдықтағы орман, арасында кеңістіктермен. Ол жеке немесе үшқа дейінгі шағын топтарда кездеседі және өте ұсақ-түйек таралады. Сатпура, Батыс Гаты, Шығыс Гаты, Нилгири, Чота-Нагпур тауларында және Субгималай орманды аймақтарында кездесетіні туралы мәліметтер бар.
Мінез-құлық және экология
Бұл құстың дауысы қатты, бірақ оны жиі естімейсіз. Кішкентай бал араларын жейтін құстарға қарағанда ол аз қозғалысты. Оның дауыстары қаққырықтай, мұңлы "Кит-тик, Кит-тик" тізбегімен немесе құрғақ, мұрыннан шыққан "кьяо" дыбыстарымен естіледі. Жұптар бір-бірімен ән айтысып, қаққырықтап, дірілдеп, соңынан қысқа, әуенді ноталармен аяқтайды. Индияда олардың көбею маусымы ақпаннан тамызға дейін созылады, ал ұсыну кезінде тамақтандыру, иілу және құйрықтарын жаю сияқты амалдар қолданылады. Бұл түр негізінен аралармен қоректенеді. Ол алып бал арасының (Apis dorsata) қорғаныс әрекетін пайдаланып, күзетші араларды көптеп шығаруға шақырады, содан кейін оларды ауада ұстап, құсты қуғанда жейді. Көбінесе ауада ұшып шабуылдап азықтанатын болса да, кейде ағаш қабығынан да тамақ іздейді. Олар кейде түрлі құстардың бірігіп азықтанатын топтарымен бірге болады. Эритрина және Сальмалия гүлдерінде құстарды көруге болады, бірақ олардың нектармен немесе гүлге тартылған жәндіктермен қоректенгені әлі белгісіз. Сонымен қатар, Brueelia туысына жататын қауырсын паразиттері де таралған.