Кіріспе

Аргентина мен Уругвай арасындағы дау; 2010 жылы Халықаралық сот шешімімен аяқталды.

Дау Уругвай өзеніндегі қағаз өндіру фабрикаларының құрылысы бойынша Аргентина мен Уругвай арасындағы пікір келіспеушілікке байланысты болды. Сол кезде президенттер Нестор Киршнер (Аргентина) және Табаре Васкес (Уругвай) еді. Екі тарап арасындағы дипломатиялық, экономикалық және қарым-қатынастардағы жанжал ретінде, дау туризм мен көлік салаларына, сондай-ақ екі ел арасындағы бұрынғыдай жақсы қарым-қатынастарға да әсер етті. Бұл екі елдің тарихи және мәдени байланыстары бар екенін ескерсек, бұрын-соңды болмаған жанжал болды. Іс Халықаралық сотқа «Уругвай өзеніндегі қағаз өндіру фабрикалары (Аргентина Уругвайға қарсы)» деген ресми атаумен ұсынылды. Сот Уругвай Аргентинаны операциялар туралы хабардар етпегенін, бірақ өзенді ластамағанын, сондықтан фабриканы жабудың қажеті жоқ деп шешті. Жанжал 2010 жылы Кристина Фернандес де Киршнердің (Аргентина) және Жозе Мухиканың (Уругвай) президенттігі кезінде өзендегі қызметті үйлестіру бойынша бірлескен комиссия құру арқылы аяқталды.

Даудың шығу тегі

Орман өнеркәсібінің жиырма жылдық дамуынан кейін, 2003 жылдың қазан айында испандық ENCE компаниясы Уругвай үкіметінен Фрай Бентоста (Бразилия мен Аргентинаның солтүстік шекарасын, Уругвай мен Аргентинаның оңтүстік шекарасын құрайтын) Уругвай өзенінің жағасында целлюлоза зауытын салуға рұқсат алды. Негізінен Фрай-Бентостан 35 км қашықтықта орналасқан Гуалегуайчу қаласында тұратын аргентиналықтар ENCE целлюлоза зауытының өзенді ластауынан алаңдады. Сондай-ақ, ENCE-ге қарсы наразылық акциялары ұйымдастырылды. ENCE компаниясына рұқсат берілгеннен кейін, финляндиялық Botnia компаниясы да сол аумақта тағы бір целлюлоза зауытын салу мүмкіндігін қарастыратынын жариялады. 2005 жылдың ақпан айында Botnia компаниясына зауыт салуға экологиялық рұқсат берілді. Уругвай өзені екі ел арасында бөлісіледі және екі тараптың да өзенге әсер ететін кез келген жоба туралы бір-бірін хабардар етуін талап ететін келісіммен қорғалған. Аргентина үкіметі Уругвай үкіметі зауыттар салуға рұқсат сұрамағанын мәлімдеді. Уругвай билігі келісім талап етпейтінін, тек екінші тарапты тиісті түрде хабардар етуді талап ететінін, сондай-ақ Аргентина тарапынан ешқандай қарсылық білдірместен келіссөздер жүргізіліп, тіркелгенін айтты. Олар сонымен қатар зауыттарда қолданылатын технология өзенді Аргентина үкіметінің мәлімдегендей ластамайтынын және ағынды суларды тазартудың қазіргі заманғы әдістері жергілікті канализацияны тазалау үшін де пайдалы болатынын мәлімдеді. Фрай-Бентос қаласының канализациясы зауыт салынар алдында тазаланбаған күйінде өзенге құйылатын. Бұл мәлімдемелерді IFC-ге берілген бейтарап сарапшылардың пікірлері растады.

Алғашқы наразылық

2005 жылдың 30 сәуірінде, президент Васкес пен оның үкіметі Уругвайда билікті алғаннан кейін екі ай өткен соң, және зауыттар жарияланғаннан кейін екі ай өткен соң, 10 000–20 000 адамнан тұратын үлкен топ (Гуалегуайчу және жақын маңдағы тұрғындар, сондай-ақ Аргентинаның экологиялық ұйымдары) халықаралық Либертадор Генерал Сан Мартин көпірін (Гуалегуайчу мен Фрай Бентос арасында) жапты. Бұл наразылық акцияларын Гуалегуайчудың Экологиялық Ассамблеясы ұйымдастырды, мақсаты – зауыттардың қоршаған ортаға тигізуі мүмкін жағымсыз әсерлеріне назар аудару болды. Наразылар көпір арқылы көліктердің өтуіне жол бермеді. Тек фермалардан келген автомобильдер мен жүк көліктері, сондай-ақ Аргентинадағы қолайлы валюта бағамынан пайдаланып, үнемі сауда жасайтын уругвайлықтар ғана көпірден өте алды. Дүниежүзілік банкке қарасты Халықаралық қаржы корпорациясының (IFC) жобаларының әлеуметтік және экологиялық нормаларға сәйкестігін қадағалайтын Сәйкестік жөніндегі кеңесші омбудсменге шағымданылды. Омбудсмен екі есеп жариялады: алдын ала есеп және аудит. Аудит есебінде IFC жобаға қатысты ұстанған процедуралар сынға алынды. Дүниежүзілік банкке қарасты Халықаралық қаржы корпорациясы (IFC) екі зауыттың күмүлативтік әсерін зерттеудің жобалық есебін 19 желтоқсанда жариялады. Есепке сәйкес, зауыттардың техникалық талаптары орындалған, аймақтағы су мен ауа сапасының нашарлауына себеп болмайды. IFC зерттеуді аяқтамас бұрын және жобаларды қаржыландыру алдында қосымша консультациялар өткізілетінін мәлімдеді. 23 желтоқсанда Гуалегуайчудың 50-ге жуық тұрғыны қайтадан 136-шы тас жолды және Генерал Сан Мартин көпірін қираған үйінділер, ағаштар мен көлік құралдарын пайдаланып жапты. Сағат 8-ге жоспарланған жабылу сағат 5-те басталды, бұл көптеген жүргізушілерді ашуландырды, олар Колоннан Пейсандуға дейін созылатын басқа көпірге айналып өтуге мәжбүр болды. Кейін бұл көпір де жабылды. Аргентиналықтардың көпшілігі әдетте жаз айларында, Рождествоға дейін Уругвайға саяхаттайды.

Құқықтық және дипломатиялық эскалация

26 желтоқсанда Уругвай канцлері Рейнальдо Гаргано Аргентинаны тауарлардың еркін айналымы жөніндегі Меркосур ережелерін бұзғаны үшін айыптады, Аргентина канцлері Хорхе Таянамен сөйлесіп, туристік маусымға зиян келтірмеу үшін шаралар қабылдауды сұрады. Бірнеше сағаттан кейін Аргентина наразылықты растап, зауыттардың құрылысын тоқтатуды талап етті және мәселені сот арқылы шешуге мүмкіндігін ескертті. Гуалегуайчу қаласының Азаматтық экологиялық ассамблеясы 2005 жылдың 30 желтоқсанында Энтре-Риос провинциясын Уругваймен байланыстыратын үш көпірді бірден тосқаулады. Келесі күндері үзіліс-үзіліс блокадалар мен наразылықтар болды, еріктілер жарнамалық парақшалар таратты және жолшыбайларға қағаз фабрикаларына қанағаттанбау себептерін түсіндірді. Аргентинаның қоршаған ортаны қорғау ісі жөніндегі басшысы Рауль Эстрада Оюэла зауыттардың өнімдерін бойкоттауды ұсынды. 2006 жылдың 2 қаңтарында Уругвай үкіметі бұл ұсынысты қабылдамады. Рио-Негро департаментінің әкімі Омар Лафлюф, уругвайлықтардың көпшілігі зауыттарды қолдайтынын айтты; 5 қаңтарда жарияланған сауалнама көрсеткендей, қарсы дауыс бергендердің үлесі тек 16% болды. Осы кезде Greenpeace белсенділері Уругвайдың ресми өкілдерімен кездесіп, құрылысты тоқтатуды сұрады. Уругвай үкіметі Аргентина туристеріне арналған жарнамалық парақша дайындады, онда зауыттардың экологиялық қауіпсіздігінің техникалық аспектілері туралы ақпарат берілді. Жол тосқауылдары жақын арада жоспарланған шараға айналды. Кейін Greenpeace бұдан әрі шаралар қабылдаудан бас тартып, Botnia өзенді ластамаса және Еуропада осындай зауытты салу және жұмыс істеу үшін қойылған талаптарға сәйкес келсе, целлюлоза зауытында ешқандай мәселе жоқ екенін мәлімдеді. Чили де ықпалдас болды, өйткені Аргентина арқылы Botnia жобасы үшін жабдықтар мен материалдарды тасымалдаған бірнеше чилилік жүк көліктері сапарының соңына таман Уругвай шекарасын өте алмады. Губернатор Бустидің өтінішіне жауап ретінде, 2006 жылдың 25 қаңтарында Аргентинаның ұлттық үкіметі мәселені Гаагадағы Халықаралық сотқа беру туралы хабарлады, Уругвайды Уругвай өзенін сақтау жөніндегі екіжақты келісімді бұзғаны үшін айыптады. Уругвай канцлері Гаргано бұл қадамды "ауыр қадам" деп атады, ол Меркосур институттарын айналып өтіп, елемеді, сондай-ақ Аргентина үкіметінің Асунсьондағы дауларды шешу трибуналында жол тосқауылдарына қатысты әрекетсіздігіне наразылық білдіретінін айтты. 30 қаңтарда Аргентина мен Уругвай арасындағы қағаз фабрикаларының әсерін зерттеу жөніндегі бірлескен комиссия – Жоғары деңгейдегі техникалық топ (Grupo Técnico de Alto Nivel, GTAN) екі ел жеке мәлімдеме жасап, талқылауды аяқтады. Аргентина Сыртқы істер министрлігі GTAN-ның уругвайлық мүшелерін ақпаратты жасырып отыр деп айыптады, бірақ уругвайлық шенеуніктер бұл айыптауды жоққа шығарды. GTAN Уругвай өзенінің статуты бойынша 180 күн бұрын өткен болатын. Осы уақытта Энтре-Риос үкіметі 29 қаңтарда аяқталған Кордобадағы Коскин музыкалық фестиваліне қатысқандарға қағаз фабрикалары мен олардың салдары туралы 100 000 дана жарнамалық парақша таратты.

2006 жылғы ақпан

2006 жылдың 6 ақпанында Уругвай президенті Табаре Васкес, өткен аптада жанжалды шешу мақсатында Аргентина президенті Нестор Киршнермен телефон арқылы сөйлескенін мойындады. Бірақ ол Уругвай үкіметінің қағаз фабрикаларының құрылысын тоқтатпайтынын да мәлімдеді. 2006 жылдың 3 ақпанында Гуалегуайчу экологиялық ассамблеясының мүшелері 136-шы бағытты ұзақ мерзімді блокадалауды бастады, ол Либертадор генерал Сан-Мартин көпіріне және Фрай Бентос қаласына дейін созылды. Бұл мәселе бойынша бірнеше дауыс беру өтті, нәтижесінде блокаданы сақтау туралы шешім қабылданды. Блокада басталғанда, Гуалегуайчу епискобы тағайындалған Хорхе Эдуардо Лозано, наразылық білдірушілерді қолдайтынын, себебі олардың "әділетті мақсаты" бар екенін айтты, сонымен қатар "ақылға қонымды шешімдерді" іздеу қажеттігін де жеткізді. Монтевидео архиепискобы Николас Котуньо делдаласуға көмектесуді ұсынды. Осы орайда, Гуалегуайчу тұрғындары жиналғаннан кейін, Нобель сыйлығының лауреаты Адольфо Перес Эскивельдің делдаласу ұсынысын қабылдамады; ол келіссөздер жүргізіліп жатқанда блокаданы тоқтатуды сұраған еді. 12 ақпанда Колон экологиялық ассамблеясы ұйымдастырған 400-ге жуық адам, 100 шамасындағы көлікпен Колон қаласынан (Гуалегуайчудан солтүстікке қарай 100 км қашықтықта) халықаралық Генерал Артигас көпіріне барып, онда наразылық білдіріп, қозғалысты тоқтатты. Бұл уақытша шара 16 ақпанда 135-ші бағытты және Колон мен Пайсанду қалаларын байланыстыратын көпірді блокадалаумен жалғасты. Бұл әрекеттердің бәрі 14 және 16 күндері Монтевидео мен Буэнос-Айресте өткен Халықаралық қаржы корпорациясының (IFC) "жинақтамалы әсерді зерттеу" бойынша өткізген қоғамдық тыңдауларына әсер ету мақсатында жасалды. 20 ақпанда Уругвай үкіметі Аргентинаны Америка мемлекеттері ұйымы алдында, блокада мәселесінде белсенділік танытпағаны үшін айыптауға шешім қабылдады. Сол күні Аргентинаның Жоғарғы соты Аргентина азаматтарының Уругвайға қарсы арызын қарастырудан бас тартып, оны Консепсьон-дель-Уругвай қаласының федералды судьясы Гильермо Квадриниге қайтарды. 22 ақпанда Уругвай Республикасы университетінің химия факультеті уругвайлық қоғамға ашық хат жолдады. Онда TCF процесінде жасалған қағаздың, ECF процесінде жасалған қағазға қарағанда аз рет қайта өңделетіні хабарланды. TCF процесі 5% қымбатқа соғады және бірдей көлемдегі қағаз жасау үшін 10% көбірек отын мен ағаш қажет етеді; демек, ол 10% көбірек парниктік газдар шығарады. Хатта ECF және TCF процестері дамыған елдерде "жетілген технологиялар" ретінде қабылданатыны және зиянды шығарындылардың минималды деңгейде (әсіресе диоксиндер) болатыны, яғни шығарындылардың TCF немесе ECF процестерін пайдаланудан емес, басқару мен бақылаудан тәуелді екені айтылды.

2006 жылғы наурыз

11 наурызда Чилиде президент Мишель Бачелеттің қабылдануына байланысты мемлекеттік сапарлары аясында президенттер Нестор Киршнер мен Табаре Васкес кездесіп, жағдайды жеке талқылады. Олар қатысушылардан целлюлоза фабрикаларының құрылысын және жол тосу акцияларын тоқтатуды бірлесіп сұрады, мәселені талқылау мақсатында. Анхоренада (Уругвай) және Мар-дель-Платада (Аргентина) екі жаңа кездесу жоспарланды. Келесі күндері президент Васкес саяси оппозиция тарапынан қатаң сынға ұшырады және Уругвайдың "құқылы басымдық астында келіссөздер жүргізбейтінін" жариялады. Гуалегуайчу Экологиялық Ассамблеясы губернатор Бустимен кездесіп, ұсынысты тыңдады, бірақ блокаданы әзірге сақтап, қайта қарауға шешім қабылдады. 16 наурызда Фрей-Бентоста (Уругвай) 10 000-ға жуық адам целлюлоза фабрикалары қолдауымен демонстрация өткізді.

Гуалегуайчу блокаданы жояды

Ассамблея 20 наурызда қайтадан жиналды, бұл жолы қатысушылар саны күтілгеннен әлдеқайда көп болды. Бірнеше ұсынысты талқылағаннан кейін, олар 136-шы бағыт пен Либертадор Генерал Сан-Мартин көпіріндегі (45 күнге созылған) блокадаларды келесі күні бастап алып тастауға және Уругвай үкіметінің жауап қайтаруын – диірмендер құрылысын тоқтатып, мәселені талқылауға – 7 күн күтуге келісті. Бұған дейін Уругвайдың сыртқы істер министрі Гаргано келіссөздерді бастау үшін жолдарды ашу міндетті шарт екенін айтқан болатын. Ал Колон қаласының экологиялық ассамблеясы 135-ші тас жолды және Гуалегуайчу қаласынан солтүстікке қарай 80 шақырым жерде орналасқан Генерал Артигас көпірі арқылы өтетін халықаралық өткілді бұғаттауды жалғастыру туралы шешім қабылдады.

Жұмыстарды тоқтату

26 наурызда целлюлоза зауыттарын салушы компаниялардың бірі – Botnia, «диалогты ашуға көмектесу және президенттер Табаре Васкес пен Нестор Киршнердің өтінішін қанағаттандыру мақсатында» монтаждау жұмыстарын 90 күнге тоқтататынын хабарлады. Botnia – Уругвай тарихындағы ең ірі жеке инвестиция, ол жобаның 45% аяқталған, бірақ зауыттардың құрылысын бастамаған еді. Бұл жаңалық еуропалық акционерлердің алаңдаушылығын тудырды. Құрылысы мүлдем басталмаған ENCE компаниясы да жұмысты тоқтатуға бейресми келісім берді. Содан кейін көп ұзамай, Әлемдік банк омбудсмені Мег Тейлор, Халықаралық қаржы корпорациясының (IFC) целлюлоза зауыттары бойынша жүргізген тексеруі «толық емес» болғанын және оның процедуралары жеткілікті түрде қатаң болмағанын мәлімдеді. Бұл қорытындылар Entre Ríos үкіметіне жеткізілді, ол өз кезегінде оларды президент Киршнерге, Уругвайдың Колония қаласында өтетін кезеңдік президенттік кездесуде талдау үшін тапсырды. 30 наурызда Botnia құрылыс жұмыскерлерінің кәсіподағына (SUNCA) тоқтату мерзімі қайта қарастырылғанын және жұмысты әдеттегідей жалғастыру керектігін хабарлаған хат жіберді. Компания жұмысты тек он күнге тоқтатады. Бұл расталғаннан кейін, бұрын бір рет кейінге жылжытылған Колониядағы кездесу тоқтатылды. 5 сәуірде Гуалегуайчу Ассамблеясы кеңескеннен кейін 136-жолды қайтадан блокадалады.

2006 жылғы сәуір

Екі елдің саяси актерлері арасындағы қарым-қатынас блокада қайта жаңғырғаннан кейін шиеленісті болды. Екі елдегі Католик шіркеуінің басшылары диалогты жеңілдетуге уәде берді (бірақ арадастырушы ретінде әрекет етпеуді нақтылады). Финляндия және Испания үкіметтері Ботния және ENCE ісіне араласу мүмкіндігін жоққа шығарды. Финляндияның Сыртқы сауда және даму ынтымақтастығы министрі Паула Лехтомеки Аргентинаға бару жоспарын тоқтатты, себебі ол қабылдамауы мүмкін деп алаңдады және бұл дауды Аргентина, Уругвай және екі жеке компания шешуі керек екенін мәлімдеді. Уругвай блокадалар "халықаралық сауданың негізгі принциптерін бұзады" және Аргентина билігімен келісілмегендіктен, Уругвайға экономикалық зиян келтіретінін (400 миллион долларға бағаланды) айтып, Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) жүгінуге шамасы бар екенін мәлімдеді. Уругвай үкіметі сондай-ақ блокадалар адамдар мен тауарлардың еркін қозғалысын шектеу арқылы адам құқықтарын бұзғанын айтып, Халықаралық сотқа шағымдану мүмкіндігін қарастырды. Мексикаға ресми сапармен келген Уругвай президенті Табаре Васкес: "Лидерлер интеграция процесі туралы сөйлесіп жатқанда, осы елдердің бірі" (Аргентина) "басқасын блокада арқылы кемсітіп отыр" деді. Ол бұл "бөліну саясаты" екенін қосты және мәселені Меркосурдың белгіленген институттары арқылы талқылауды қайта ұсынды.

2006 жылдың мамыр - шілдесі

3 мамырда Аргентина Халықаралық сотқа ресми шағымданып, Уругвайды Уругвай өзенінің Ережесін бұзғаны үшін, Аргентинамен алдын ала кеңеспей, қағаз фабрикаларын салуға рұқсат бергені үшін айыптады. 11 мамырда Венадағы Еуропалық Одақ, Латын Америкасы және Кариб бассейні Бизнес саммитінің ашылуында Президент Киршнер сөз сөйлеп, Уругвайға қатысты айыптауларын қайталады, сондай-ақ дамыған елдерді ластануды бақылауда екіұстамалық саясатты қолдануда айыптады. Президенттердің ресми суретке түсірілуі Гуалегуайчу карнавалының 26 жасар патшайымы Эванджелина Карроццоның қатысуынан қысқа уақытқа тоқтатылды. Ол Greenpeace белсендісімен бірге шараға кірді, екеуі де Буэнос-Айрес штатының Морон қаласындағы апталық газеттен алған баспасөз куәліктерін көрсетті. Суретке түсіруге дайындалып тұрғанда Карроццо шапанды жылдам шешіп тастады (үстінде тек бикини қалды), испан және ағылшын тілдерінде "Қағаз фабрикасының ластануына жол жоқ" деп жазылған қағаз баннерді көрсетіп, 58 мемлекет басшысының алдынан өтті, содан кейін күзет қызметкерлерімен алып кетілді. 17 мамырда Гуалегуайчу экологиялық ассамблеясының 150 мүшесі Буэнос-Айреске сапар шегіп, Карроццомен және 200-ге жуық жергілікті белсенділермен бірге Финляндия және Швеция елшіліктерінің алдында демонстрация өткізді. Финляндияның Қоршаған орта министрлігінің халықаралық қатынастар бөлімінің басшысы Юкка Уосукайнен, жанжал елдің экологиялық мәселелердегі беделін зардап шегуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді және Аргентина шенеуніктерін Финляндиядағы қағаз фабрикаларын аралауға шақырғанын, бірақ олар бас тартқанын айтты. 27 маусымда қоршаған ортаны қорғаушы Ромина Пиколотти Аргентинаның Қоршаған орта және тұрақты даму хатшылығының төрағасы болып тағайындалды. Адам құқықтары және қоршаған орта орталығын (CEDHA) құрып, басқарған Пиколотти Гуалегуайчу ассамблеясын ғана емес, сонымен қатар Энтре-Риос облысының губернаторы Бустиге де кеңес берген. CEDHA, қазір Пиколоттидің күйеуі Дэниел Тайлант басқарады, Халықаралық соттағы Аргентина ісіне заңгерлік көмек көрсетті және кейін қағаз фабрикаларына қарсы наразылықты күшейту үшін бірнеше елге сапар ұйымдастырды.

Халықаралық соттағы іс

Аргентина Уругвайды Халықаралық сотқа шағымданып, өзенге әсер ететін кез келген әрекет жасамас бұрын кеңесу туралы шартты бұзғанын мәлімдеді. Бірақ шілде айында сот зауыттар құрылысын тоқтату туралы талапты қабылдамады. Уругвай мәселені МЕРКОСУР-ға көтерді, Аргентина тауарлар мен қызметтердің еркін айналымын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдамағанын айтты. Халықаралық сотта қорғаныс кезінде Уругвай билігі зауыттар хлор диоксидін қолданатын, элементтік хлорсыз (ECF) ағарту технологиясын пайдаланатынын атап өтті. Бұл технологияны АҚШ және Еуропалық Одақ ағаш целлюлозасын өңдеудегі экологиялық регламенттерінде "ең жақсы қолжетімді технология" деп қабылдаған, ал Дүниежүзілік банк жүргізген тәуелсіз зерттеу олардың позициясын қолдады. Уругвай өзені шартының бұзылуына қатысты Уругвайдың заңгерлері зауыттар құрылысы туралы келіссөздер жүргізілгенін, ал Аргентина шенеуніктері наразылық білдірмегенін мәлімдеді. Гаагадағы Халықаралық сот Аргентинаның шағымын қараған екі айлық үнсіздіктен кейін, 13 шілдеде қайтадан шиеленіс туды. Сот Аргентина Уругвайдың қазіргі әрекеттері екі целлюлоза зауытының құрылысын тоқтатуға жеткілікті екеніне сотты көндіре алмағанын шешті. Бұл шешім Уругвайдың Аргентинаға қатысты шарт міндеттемелерін бұза ма деген мәселені шешпеді, бірақ қазіргі уақытта қалпына келтірілмейтін зиянның қаупі жоқ екенін, және егер Уругвайдың шарт міндеттемелерін бұзғаны кейінірек анықталса, ол Аргентинаға жауапкер болуы мүмкін екенін көрсетті. Халықаралық сот судьяларының 14-і Уругвайды қолдады (Уругвайға қарсы жалғыз дауыс Аргентина тағайындаған судья берді). Келесі күні Гуалегуайчу Ассамблеясы наразылық акциясын ұйымдастырды, көліктер, велосипедтер және жаяу адамдар 14-ші бағыттан қалаға қарай шеру тартты. Ассамблея басшыларының сөзіне қарағанда, кем дегенде жазға дейін жаңа жол кедергілерінен аулақ болады. Ұқсас, бірақ кішігірім наразылық шеруі Колон қаласында да өтті.

2006 жылғы тамыз - қыркүйек

2006 жылдың 6 тамызында Concepción del Uruguay, Gualeguaychú, Colón және басқа да қалалардың тұрғындары, қысқы демалыстарға байланысты көлік қозғалысының жоғары деңгейін пайдаланып, уругвайлық бірнеше отбасылармен бірге 14-ші ұлттық тас жол бойындағы жүргізушілерге ластанудың қауіптері туралы мәлімдеме жасап, талаптарымен таныстырды. Қозғалыс баяулағанмен, тоқтатылмады.

Уругвайдың МЕРКОСУР Трибуналында қойған талаптары

Маусым айында Уругвай Меркосур Трибуналында Аргентинаны блокадалар үшін жазалауды және Меркосур мүшелері арасындағы тауарлар мен қызметтердің еркін айналымын қамтамасыз ететін Асунсьон шартына сәйкес, зиянды өтеуге мәжбүр етуді талап етті. 9 тамызда уругвайлық өкілдер екі негізгі мәселеге қатысты талаптарын ұсынды: бірінші, жазғы блокадалар Уругвайға ауыр экономикалық зиян келтірді (шамамен 400 миллион долларлық шығын); екінші, Аргентина үкіметі блокадаларды болдырмауға немесе тоқтатуға шара қабыланбады. Аргентиналық куәгерлер Киршнер әкімшілігінің белсенді түрде әрекет еткенін және блокадалардың салдарына жұмсартуға тырысқанын, сондай-ақ 2005 жылғы қаңтар-мамыр және 2006 жылғы осы кезең арасында екіжақты сауда 33%-ға өскенін көрсетті. Уругвай Аргентина үкіметінен болашақта мұндай блокадалар орын алған жағдайда әрекет етуді талап етті. Аргентина Сыртқы істер министрлігі трибунал мұндай талаптарды қабылдамайды деп сенді, себебі болашақтағы бұзушылықтар оның қарауына кірмейді, сонымен қатар, блокадалар Уругвай талаптарын ұсынбастан бұрын тоқтатылғандықтан, трибуналдың шешімі тек символдық сипатта болады. Асунсьонда үш төрешіден (бір аргентиналық, бір уругвайлық және бір испандық) тұратын арнайы құрылтай жиналды, тараптардың айыптауларын тыңдап, 7 қыркүйекте Аргентинаның "жақсы ниетпен" әрекет еткенін және ақшалай санкциялар салу туралы өтінішті қабылдамағанын шешті. Бірақ, трибунал блокадалардың "Уругвай және Аргентина саудасына күмәнсіз қиындықтар келтіргенін, сондай-ақ еркін айналым құқығын бұзғанын" атап өтті. Екі үкімет те трибуналдың есебін өзінің ісіне оң ықпал ететін құжат деп бағалады.

ENCE Fray Bentos жобасын тоқтатты

2006 жылғы 20 қыркүйекте ENCE зауытының басшылығы 40 жұмысшысын жұмыстан босатты. Жобаның жасырын тоқтатылуы келесі күні расталды, компания президенті Хуан Луис Арреги компанияның Fray Bentos зауытының құрылысы жалғастырылмағанын (бірнеше жер жұмыстары ғана басталған) мәлімдеді, бірақ жобаны Уругвайдың басқа аймағына көшіру жоспарланған. Арреги "біз қателік жасаған болуы мүмкін" деп түсіндіріп, оның пікірінше, "Фрей-Бентоста екі [целлюлоза] зауыты бола алмайды" деді. Аррегидің айтуынша, Фрай Бентоста қажетті жүк көліктерін қамтамасыз ету үшін жеткілікті инфрақұрылым жоқ. Алайда ENCE компаниясы өзінің зауыты Botnia зауытынан қашықта орналасатынын білген еді және 2006 жылғы мамыр айына дейін өзен жағалауындағы орнынан жылжуға қарсы болған. Аррегидің маусым айында Аргентинаның ресми өкілдерімен кездескені белгілі. "Экономист" журналының сынды баяндамасында Арреги аргентиналық үкіметтен қысым көрген болуы мүмкін екені айтылады. Аргентина үкіметі экономикаға араласуымен танымал, бұл президент Нестор Киршнердің 2007 жылғы сайлауға дейін күш көрсетуі болуы мүмкін. Botnia жобасы ENCE жобасынан әлдеқайда дамыған, онда 4500 адам жұмыс істейді. 12 қыркүйекте басталған ереуілде шетелден жұмысшы әкелуді тоқтату және жобаға қатысып жатқан жергілікті және шетелдік жұмысшыларға тең жалақы төлеу талап етілді. Осыдан кейін басшылық "кепілдіктердің жетіспеуіне және осы жобаны дамыту үшін қажетті жағдайлардың қалпына келтірілуіне дейін" құрылысты тоқтату туралы шешім қабылдады. Құрылыс жұмыстары 7 қазанда құрылысшылардың бірауыздан қабылдаған шешімімен қайта басталды. 24 қыркүйекте мыңдаған Gualeguaychú тұрғындары 136 тас жолымен көліктерде, мотоциклдерде және велосипедтерде шеру өткізіп, ENCE-нің шығуын тойлап, Botnia да солай істеуін талап етіп, 3 сағаттан астам уақыт бойы қозғалысты тоқтатты. Сонымен қатар, ENCE зауыттарының орнын Пейсандуға, сондай-ақ Уругвай өзеніне көшіру туралы хабарлар тарағаннан кейін, Пейсандуға қарама-қарсы орналасқан Колон қаласының 4000-ге жуық тұрғыны халықаралық көпірдің алдына жиналып, осы мүмкіндікке наразылық білдірді. Екі қаланың әкімдері келесі күні мәселені талқылау үшін кездесті.

Аргентиналық газет қате суретті жариялады

15 қазанда La Nación газеті Ñandubaysal жағажайындағы целлюлоза зауытының көрінісін көрсеткен суретті жариялады. Бірақ, сурет 300 мм телеобъективпен түсірілген: 12 шақырым қашықтықтағы көкжиекте мүсіндемейтін зауыт Аргентина жағалауына жақын аралда орналасқандай етіп көрсетілген.

Дүниежүзілік банктің зерттеуі бойынша, Уругвайдың зауыттары барлық экологиялық талаптарға сай келеді

12 қазанда Дүниежүзілік банк тобының Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК) және Көпжақты инвестициялық кепілдік беру агенттігі (MIGA) екі ұсынылған қағаз фабрикасы жобасының жиынтық әсерін зерттеудің соңғы нәтижелерін жариялады. Екі институт та нәтижелер ХҚК және MIGA-ның қоршаған орта және әлеуметтік саясатына сәйкес келетінін, сонымен қатар Уругвай экономикасына айтарлықтай экономикалық пайда әкелетінін көрсеткеніне сенімді болды. Сондай-ақ, наурыз айында КМК жобасын сынаған Hatfield Consultants, соңғы КМК-ны қарап шығып, оның нәтижелерін растады. EcoMetrix Incorporated компаниясы жүргізген екі жүзден астам беттік зерттеуде құрылыс және пайдалану жоспарлары ауа мен су сапасына ешқандай қауіп төндірмейтіні анықталды. Зерттеуге жауап ретінде Гуалегуайчу Ассамблеясы келесі ұзақ мереке күндері (Колумб күні мерекесі) халықаралық жолды қайтадан тоқтатуға шешім қабылдады. Саяхатшыларға таратылған жарнамаларда қағаз фабрикалары жұмыс істей бастағанда Гуалегуайчудағы өмірге (диоксин ластануы, қышқыл жаңбыр, қатерлі ісіктердің көбеюі) тиесілі ауыр салдарлар сипатталған (осы айыптаулар CEDHA веб-сайтында да қол жетімді). Осы уақытта Буэнос-Айрестегі белсенділер аргентиналықтарды жазғы демалысты Уругвайға емес, Аргентинада өткізуге шақыратын науқанды бастады. Аргентина үкіметі мен Энтре-Риос провинциясының үкіметі бірлескен мәлімдеме жасап, блокадаға қарсы екендіктерін білдірді және Ассамблеяны "аргентиналық мүдделерге келтіретін кез келген зиян үшін" кінәлады, бірақ блокаданы болдырмау үшін нақты шаралар қабылдамады. Колон Ассамблеясы да 135-ші халықаралық жолды уақыт-уақыт тоқтатты. Демалыс күндері Аргентинаның Қоршаған орта министрі Ромина Пиколотти ХҚК басшылығына хат жолдап, EcoMetrix зерттеуінде жаңа деректер жоқ екенін, оның орнына Botnia және ENCE үшін жүргізілген экологиялық әсерді бағалау зерттеулерінде табылған деректер қолданылғанын, ал зерттеудің гидрологиялық модельге арналған бөлімі бұрын Botnia-ның зерттеуі үшін жұмыс істеген инженермен жүргізілгенін мәлімдеді. Пиколотти сондай-ақ зерттеуде "айтарлықтай қателер" бар екенін, мысалы, Уругвай өзенінің ағынын шамадан тыс көрсету және оның ені 20 км дейін жетеді деуін, ал оның ешбір бөлігі 12 км-ден аспайтынын айтты. 17 қазанда ХҚК және MIGA директорлар кеңесінен Уругвайдағы "Oy Metsä Botnia" компаниясының "Orion" қағаз фабрикасы жобасына ХҚК қаржыландыруын және MIGA кепілдігін мақұлдауды сұрайтындарын хабарлады. ХҚК баспасөз хабарламасында "шешімге келу үшін кең ауқымды зерделену процесі жүргізілді, оның ішінде жиынтық әсерді зерттеудің қорытындылары және тәуелсіз сарапшылар жүргізген зерттеуді қайта қарау (Hatfield есебі)" делінген.

Гуалегуайчу Ассамблеясының стратегиясы

20 қазанда Гуалегуайчу Ассамблеясы Бутния зауытына жабдықтауды тоқтату мақсатында жаңа жол блокадаларын және Уругвай өзенін блокадалау мүмкіндігін талқылауды бастады. Ассамблея мүшесі Мартин Алазар уругвайлық "El Observador" газетіне "Өзенді блокадалау ықтимал, біз бірнеше балама және орындары зерттедік" деді. Сонымен қатар, белсенділер осы аптаның басында Халықаралық қаржы корпорациясы жариялаған техникалық есептерге шағымдану жұмыстарын жүргізіп жатыр. Ассамблеяның басқа мүшелері "қазіргі таңда жол блокадалары – ең тиімді аргумент" екенін мәлімдеді, ал үкіметтердің немқұрайлылығына байланысты олар "зорлық-зомбылыққа баруға" мәжбүр болып отыр.

Қабырға блокадасы

3 қарашада (жұма күні) Гуалегуайчу Ассамблеясы демалыс күндеріне жаңа блокада ұйымдастыруға шешім қабылдады, осы жолы бетон блоктардан қабырға тұрғызды. 1,8 метр биіктігіндегі қабырға 136-шы халықаралық тас жолды дерлік толығымен жапты және целлюлоза фабрикаларына қарсы ағылшын және фин тілдерінде жазылған шапасын көрсетті. 5 қараша күні түстен кейін Ассамблея жоспарланғандай қабырғаны бұзып, блокаданы ашты.

Патша Хуан Карлос араласқанға келіседі

Монтевидеода өткен XVI Иберо-Америкалық саммитте президенттер Киршнер мен Васкес бір-бірімен кездесуден жалтарды. Дегенмен, Киршнер Испания королі Хуан Карлостан екі ел арасындағы келіссөздерді жаңартпаға көмектесуді сұрады. Бұл ұсынысты Уругвай үкіметі қабылдады. Испанияның Ибероамерика жөніндегі мемлекеттік хатшысы Тринидад Хименес монархтың делдал болмайтынын, бірақ бұл даудың шиеленісін азайтуға көмектесетінін түсіндірді. Уругвай үкіметі өз кезегінде, сол кездегідей жол блокадасы сақталған жағдайда президенттік деңгейде кездесуге келіспейтінін қайта мәлімдеді. Гуалегуайчу Ассамблеясының мүшесі Хосе Пулер бұл бастаманы "жақсы қадам" деп бағалап, қолдау білдірді, бірақ өзендегі фабрикалардың салынуы "келісуге жатпайды" екенін атап өтті.

IFC және MIGA несиелерді мақұлдады

2006 жылдың 21 қарашасында Халықаралық қаржы корпорациясының (IFC) және Көпжақты инвестициялық кепілдік беру агенттігінің (MIGA) директорлар кеңестері IFC-нің 170 миллион долларлық инвестициясын және MIGA-ның ұсынылып отырған жобаға 350 миллион долларға дейінгі кепілдігін бекітті. IFC-нің баспасөз хабарламасында «екі ұйым нақты мәліметтерді жан-жақты қарастырғаннан кейін, зауыт Уругвайға маңызды экономикалық пайда әкелетініне және қоршаған ортаға ешқандай зиян келтірмейтініне толық сенімді» делінген. Аргентина президенті Нестор Киршнер бұл жаңалыққа өз наразылығын білдіріп, уругвайлық әріптесінің келіспеушілігіне сын көтерді және бұл бекітілімді аймақты әлемдік қоқыс полигонына айналдыруды көздейтін халықаралық мүдделердің жеңісі деп бағалады. Сондай-ақ ол үкіметінің Гуалегуайчу тұрғындарының ұйымдастырған блокадасын тарату үшін күш қолданбайтынын мәлімдеді.

2006 жылғы желтоқсан

13 желтоқсанда жоспарланған екі зауыттың бірінің иесі, испандық ENCE компаниясы, Аргентина және Уругвай үкіметтерімен келіссөздерден кейін зауытты бастапқы орнынан оңтүстікке қарай 250 шақырымға, Уругвай өзенінен алысқа жылдыратынын хабарлады. Қалған зауыт, финляндиялық Botnia компаниясына тиесілі, өз орнында қалады.

2007 жылғы қаңтар

2007 жылдың 23 қаңтарында Халықаралық сот (ХАС) Аргентинаға қарсы Уругвайдың «уақытша шаралар» жөніндегі өтінішін – көпірлер мен жолдарды блокадалауды дереу тоқтатуға бағытталған сотқа дейінгі шара – 14 дауысқа қарсы бір дауыспен қабылдамады. ХАС өз шешімінде былай деді: «Халықаралық сот блокадалардың Уругвайдың 1975 жылғы Ережеден талап ететін құқықтарына өтелмейтін зиян келтіру қаупін тудырмайтынына көз жеткізбеді және егер мұндай қауіп болса, ол дереу болатынын көрсетпеді. Осыған байланысты Сот, істің мән-жайлары Уругвай сұраған бірінші уақытша шараны (екі мемлекет арасындағы транзит үзілісін болдырмау немесе тоқтату, сондай-ақ оларды байланыстыратын көпірлер мен жолдарды блокадалауды тоқтату) көрсетуді қажет етпейтінін анықтады».

2007 жылғы ақпан

Испания дауды елші Яньез Барнуэво арқылы бейтараптық таныту арқылы реттеуге тырысты, бірақ наурыз айына қарай көзге көрінетін ешқандай прогресс болған жоқ.

2007 жылғы қараша

2007 жылғы 9 қарашада Уругвай үкіметі Фрай-Бентостағы Botnia зауытында эвкалипт целлюлозасын өндіруге соңғы келісім берді, ал 2007 жылғы 15 қарашада зауыт өзінің алғашқы партиясын шығарды. Уругвайдың қоршаған ортаны қорғау жөніндегі директоры билік органдары жүргізген барлық экологиялық сынақтардың қалыпты нәтижелер көрсеткенін мәлімдеді. Сонымен қатар, IFC екі тәуелсіз сыртқы консультанттың есебін жариялады, онда Botnia-ның Уругвайдағы Orion целлюлоза зауыты IFC-нің экологиялық және әлеуметтік талаптарына, сондай-ақ халықаралық ең жақсы қолданылатын технологиялар стандарттарына сәйкес жұмыс істеуге дайын екендігі көрсетілді. IFC жобаны қаржыландыру шарты ретінде қарастырылатын мәселелер бойынша Botnia-ның орындалу статусын көрсететін жаңартылған Экологиялық және әлеуметтік іс-қимыл жоспарын да ұсынды. Есептер мен жаңартылған ЭСІЖ Orion целлюлоза зауыты Уругвай үшін маңызды экономикалық пайда әкелетінін және қоршаған ортаға зиян келтірмейтінін растайды.

Даудың аяқталуы

Жаңа Уругвай президенті Хосе Мухика 2010 жылы бірнеше апта ішінде президент Кристина Фернандес де Киршнермен төрт рет кездесіп, дауды аяқтауға үлкен күш жұмсады. Бұрынғы президент Табаре Васкес Буэнос-Айреске сапары барысында мұны істей алмағанын мойындады. 19 маусымда қоршаған ортаны қорғаушылар көпірді блокададан босатты, ал 28 шілдеде екі президент өзеннің ластануын бақылау үшін CARU (lang es) атты екіұлттық комиссия құруға келісті. Бұл дауды екі елдің қоғамдарын қанағаттандыратын және екі үкіметтің де қолдауына ие болған негізгі келісім ретінде ресми түрде аяқтады.

Табаре Васкес 2011 жылдың қазан айында бұл мәселе бойынша Аргентинамен қарулы қақтығысқа бара жаздағанын және осы жағдайда АҚШ-тың (Джордж Буш президенттігі кезінде) қолдауын іздегенін айтты. Ол Кондолиза Райспен кездесіп, әскери қолбасшыларға дайын күйде болуды бұйырды.

2013 жыл

Уругвай UPM компаниясына Fray Bentos зауытында өндірісті жылына 1,1 миллион тоннадан 2013 жылы 1,3 миллион тоннаға дейін арттыруға рұқсат берді. Аргентина бұрынғы ісін ұтып алғандарына қарамастан, Уругвайды Халықаралық сотқа беруге қаулы етті. Уругвай сенаторы Лусия Тополански осы орында жаңа зауыт салу жоспарланбағанын мәлімдеді.