Ли Сюн (274-334) – Чэн Хань әулетінің бірінші императоры, Қытайдың Солтүстік және Оңтүстік кезеңдеріндегі Он Алты Патшалықтың бастаушысы. Биографиясы, тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ченг Хан әулеті императоры (274–334)
Cheng Han dynasty emperor (274–334)
the Cheng Han dynasty emperor
Ли Сюнь (李雄) (274–334), әдепті аты Чжуньян (仲雋), сондай-ақ қазадан кейін Ченг (Хан) императоры Ву (成(漢)武帝) атымен белгілі, Ба Ди басқарған Ченг Хан әулетінің бірінші императоры және оның негізін қалаушысы деп есептеледі (кейбір тарихшылар Ченг Ханның негізін Ли Сюньнің әкесі Ли Тэге жатқызады). Ли Сюньның 304 жылы өзін Чэнду ханзадасы деп жариялауы (соның салдарынан Цзинь әулетінен тәуелсіздік алғаны) әдетте Он алты патшалық дәуірінің басталуы деп саналады. "Цзинь кітабында" Ли Сюнь екі метрден аса бойы бар, әдемі және батыл адам ретінде сипатталған.
Li Xiong (李雄) (274–334), courtesy name Zhongjuan (仲雋), also known by his posthumous name as the Emperor Wu of Cheng (Han) (成(漢)武帝), was the first emperor of the Ba Di led Cheng Han dynasty and commonly regarded as its founder (although some historians date Cheng Han's founding to Li Xiong's father Li Te). Li Xiong's declaration of himself as the Prince of Chengdu in 304 (and thus, independence from Jin dynasty) is commonly regarded as the start of the Sixteen Kingdoms era. The Book of Jin describes Li Xiong as a beautiful looking and courageous man who was over two meters tall.
Әкесі мен ағасының науқандарына қатысуы
Ли Сюн, Ли Тэдің үшінші ұлы, оның әйелі Леди Лоу, тарихта алғаш рет 301 жылдың қысында әкесінің генерал ретінде тағайындағаны айтылады. Бұл, оның әкесі И провинциясының (қазіргі Сычуань және Чунцин) Цзинь губернаторы Ло Шанның бас көмекшісі Синь Ранның күтпеген шабуылынан жеңіске жеткеннен кейін және Ли Тэ басқарған Цин провинциясының (秦州, қазіргі шығыс Ганьсу) босқындары оны императорлық билікке ие болуға шақырғаннан кейін болды. Алайда, ол 303 жылдың көктеміне дейін көзге түспеді. Ли Тэ, Лоға қарсы үлкен жеңіске жеткен соң, Лоның бітім туралы өтінішіне немқұрайлылық танытты (Ли Сюнның өзінің және Ли Тэдің ағасы, сонымен қатар Ли Сюнның әйелінің інісі Ли Людың кеңесіне қарамастан). Содан кейін Ло күтпеген шабуыл жасап, Ли Тэні өлтірді. Ли Тэ әскерінің қалдықтары Ли Люді көшбасшы етіп тағайындап, қарсы шайқасты жүргізе алды. Бірақ Ли Сюнның ағасы Ли Данг (李蕩) шайқаста қаза тапқаннан кейін, Ли Лю Ли Сюнның және Ли Сюнның тағы бір әйелінің інісі Ли Сянның (李驤) кеңесіне қарсы, Цзинь билігіне бағыну керектігіне көз жеткізді. Ли Сюн, Ли Людің білмей, Цзинь әскеріне күтпеген шабуыл жасап, оларды шегінуге мәжбүр етті. Осыдан бастап Ли Лю Ли Сюнның шешімдеріне сеніп, оның пікірін тыңдады. 303 жылдың қысында Ли Лю ауырып, өлімі алдында Ли Сюнды өзінің мұрагері етіп тағайындады.
Li Xiong, Li Te's third son, by his wife Lady Luo, was first mentioned in history as having been commissioned by his father as a general in winter 301, after his father had defeated a surprise attack by Xin Ran (辛冉), the chief aide to the Jin governor of Yi Province (modern Sichuan and Chongqing) Luo Shang and had been urged by the Qin Province (秦州, modern eastern Gansu) refugees that he led to assume imperial powers. However, he did not come to the forefront of the action until spring 303 when Li Te, after a major victory over Luo, carelessly believed Luo's request for a truce (against the advice of Li Xiong himself and of Li Te's brother and Li Xiong's uncle Li Liu). Luo subsequently made a surprise attack and killed Li Te. The remnants of Li Te's army made Li Liu their leader and were able to fight back, but when Li Xiong's older brother Li Dang (李蕩) then died in battle, Li Liu became convinced that he should surrender to Jin authorities, against the advice of Li Xiong and another of Li Xiong's uncle, Li Xiang (李驤). Li Xiong then, without Li Liu's knowledge, made a surprise attack against Jin forces, forcing them to withdraw. From that point on, Li Liu trusted and followed Li Xiong's judgment. In winter 303, Li Liu grew ill and, before his death, appointed Li Xiong his successor.
Билік
304 жылдың басында Ли Сюнь И провинциясының астанасы Чэндуды басып алып, Луо Шанды қашуға мәжбүр етті. Ол кейін, босқындар құдайша сыйлаған және әскерін азық-түлікпен қамтамасыз еткен Фан Чаншенгке тақ ұсынды. Фан бас тартқан соң, генералдар Лидің өзін император деп жариялауын талап етті. 304 жылдың қысында Ли Чэнду ханзадасы болып жарияланып, Цзиньден тәуелсіздігін жариялады. Ол Фан мен Ли тайпасының ақсақалдарын өзінің бас кеңесшілері етті. 306 жылы ол өзін император деп жариялап, өз империясын "Чэн" (成) деп атады. Анасы Лэди Луоға жесір император дәрежесі берді және әкесіне императорлық титулмен құрмет көрсетті. Келесі бірнеше жыл бойы ол біртіндеп шекарасын бекітіп, тұрақтандырып, бүкіл И провинциясын басып алды, бірақ одан әрі кеңеймеді. Әсіресе, қызықтай, оңтүстік-батыстағы Цзинь провинциясын (寧州, қазіргі Юньнань және Гуйчжоу) басып алуға тырыспады. (Оның туысы Ли Шу 333 жылы, билігінің соңында Нин провинциясын басып алды.) Ол өз іс-әрекеттерімен де, іс-әрекетсіздігімен де халқын тыныштандырып, өзінің билігін тұрақтандыруға ұмтылғандай көрінді. Цзиньмен келіспеушілігінің бірі – Лианг провинциясы (梁州, қазіргі оңтүстік Шэньси, маңызды 涼州 (қазіргі орталық және батыс Ганьсу) провинциясымен шатастырылмауы керек) болды, ол оның билігі кезінде Цзинь мен Чэн Хан арасында бірнеше рет ауысып тұрды. Тарихшылар Ли Сюньнің Чэн Ханды билеуін, көбінесе, мейірімділікпен және халықтың тұрмысына араласпаумен сипаттайды. Лидің империясы оның билігі кезінде бейбіт болды, ал басқа жерлерде соғыстар болғандықтан, көптеген босқындар оның жеріне қоныстанды және мемлекеттің байлығын арттырды. Ол ысырапшыл да емес еді. Дегенмен, үкіметте тәртіпсіздік болғаны үшін де сынға ілікті. Оның шенеуніктерге жалақы берілмеді, сондықтан оларға керек-жарақ керек болғанда, тікелей халықтан талап етті. Бұл Ли Сюнь билігінде үлкен жемқорлыққа әкелмесе де, оның ізбасарларының билігінде осыған ұқсас жағдайлар туды. Ли Сюнь билігінің соңында Цзян Цзюнь, Цзиньдің вассалдық мемлекетінің басшысы, оған императорлық атағынан бас тартып, Цзиньдің вассалы болуды ұсынды. Ли Сюнь осы ұсыныстан бас тартты, бірақ Цзинь қайта жанданса, осыны істеуге дайын екенін Цзянға айтты. Ол сондай-ақ Цзянмен достық қарым-қатынас орнатты, және Чэн Хан мен Бұрынғы Лян арасында сауда қарым-қатынасы сақталды. Ли Сюнь, кейбір тартыншақтықпен, Цзинь мен Бұрынғы Лян елшілеріне өзінің аумағы арқылы өтіп, бір-бірімен байланыс орнатуға рұқсат берді.
In early 304, Li Xiong captured Chengdu, the capital of Yi Province, forcing Luo Shang to flee. He then offered the throne to the hermit Fan Changsheng, who was respected by the refugees as a god like figure and who had supplied his army with food. Fan refused, and the generals then requested that Li declare himself emperor. In winter 304, Li declared himself the Prince of Chengdu, effectively declaring independence from Jin. He made Fan and elders of the Li clan his senior advisors. In 306, he declared himself emperor and named his empire "Cheng" (成). He also honored his mother Lady Luo as empress dowager and posthumously honored his father as an emperor. For the next few years, he gradually pacified and stabilized his borders, occupying all of Yi Province—but then generally stopped, not expanding any further. In particular, oddly enough, he made no serious attempts to capture Jin's Ning Province (寧州, modern Yunnan and Guizhou), to his southwest. (Very late in his reign, in 333, his cousin Li Shou was able to capture Ning Province.) He appeared to, by his actions and inactions, seek to rest his people and stabilize his regime. One area of contention that he did have with Jin was over Liang Province (梁州, modern southern Shaanxi, not to be confused with the more important 涼州 (modern central and western Gansu)), which during his reigns reverted several times between Jin and Cheng Han rule. Historians generally viewed Li Xiong's reign of Cheng Han as one characterized by leniency and lack of interference with the people's livelihoods. As Li's empire was generally peaceful during his reign while other places were ravaged by warfare, his empire received large numbers of refugees who settled down and added to the richness of the realm. He was also not wasteful. However, he was also criticized for having lack of order in his government. His officials were not given salaries, and therefore, when they needed supplies, they directly requisitioned the supplies from the people which, while in Li Xiong's reign did not appear to create massive corruption, appeared to do so in his successors' reigns. Late in Li Xiong's reign, Zhang Jun, the leader of Former Liang, a Jin vassal state, made repeated overtures to him to ask him to remove his imperial title and become a Jin vassal. Li Xiong did not do so, but continuously stated to Zhang that he would be willing to do so if Jin were able to be more revived. He also maintained friendly relations with Zhang, and Cheng Han and Former Liang thereafter maintained a trade relationship. Li Xiong also, with some reluctance, allowed Jin and Former Liang messengers to pass through his territory to communicate with each other.
Мұрагерлік мәселелер мен өлім
315 жылы Ли Сюнь әйелі Леди Ренді император етіп жариялады. Ли Сюньнің көптеген қатындарынан 10-нан астам ұлы болғанымен, оның өзінен туған ұлы болмады. Бірақ Ли Сюнь 324 жылы империяның негізін Ли Тэ мен Ли Дан қалағандықтан, Ли Данның ұлы Ли Банды мұрагер етіп тағайындауға шешім қабылдады. Ол Ли Банның мейірімділігі мен оқуға құштарлығын да жоғары бағалады. Ли Сянь мен Ван Да (王達) бұл шешімнің мұрагерлік дауға себеп болатынын болжап, қарсылық білдірді, бірақ Ли Сюнь оларды тыңдамады. 334 жылы Ли Сюнь басына тиген жарадан қабынып ауыр сырқатқа шалдықты, ол жаралар жылдар бойы денесінде болған басқа жарақаттарға да тарады. Оның денесінен қорқынышты иіс шығып, ұлдары одан қашып жүрді, бірақ Ли Бан оған күндіз-түні күтім жасады. Ол 334 жылдың жазында қайтыс болды, ал оның орнына Ли Бан таққа отырды. Алайда, Ли Сянь болжағандай, Ли Сюньнің ұлдары мұрагерлікке ие болмағанына наразы болды. Содан кейін сол жылы оның ұлы Ли Юэ (李越) Ли Банды өлтіріп, өзінің тағы бір ұлы Ли Циді император етіп жариялады. Ли Ци билік құрған кезде Ченг Хан құлдырауға бет бұрды.
In 315, Li Xiong created his wife Lady Ren empress. She was sonless, although Li Xiong had more than 10 sons by concubines. Li Xiong, however, resolved in 324 to create his nephew Li Ban, the son of Li Dang, who had been raised by Empress Ren, crown prince, reasoning that the empire's foundation was actually built by Li Te and Li Dang, and that it would be proper for him to pass the throne to Li Dang's son. He also valued Li Ban highly for his kindness and studiousness. Li Xiang and Wang Da (王達), foreseeing that this action would bring succession issues, objected, but were overruled by Li Xiong. In 334, Li Xiong grew ill from an infected head wound, which then spread to other wounds that he had suffered over the years over his body. His body was said to be causing such a great stench that his sons avoided him, but Li Ban cared for him day and night. He died in summer 334 and was succeeded by Li Ban. However, as Li Xiang had predicted, Li Xiong's sons were unhappy they were passed over, and later in the year, his son Li Yue (李越) assassinated Li Ban and made another son of his, Li Qi, emperor. Under Li Qi's rule, Cheng Han began to decline.