Кіріспе

Перков реакциясы – триалкил фосфит эфирінің галокетонмен әрекеттесіп, диакил винил фосфатын және алкил галоидын түзетін органикалық реакция. Туысқан Михаэлис-Арбузов реакциясында осыған ұқсас реагенттер бета-кетофосфонат түзетіні белгілі, ол алкендерге қатысты Хорнер-Уодсворт-Эммонс реакциясында маңызды реагент болып табылады. Осы ретте Перков реакциясы қосалқы реакция деп есептеледі.

Реакция механизмі

Перков реакциясының механизмі карбонил көміртегіне фосфиттің нуклеофилді қосылуынан тұрады, нәтижесінде цвиттериондық аралық құралады. Цвиттериондық аралық галоидты бөліп шығарып, катиондық түрге айналады. Содан кейін катиондық түр екінші нуклеофилдік орынбасу арқылы деалкилденеді, онда галид анионы фосфит алкоксидінің біреуіне шабуыл жасап энол фосфатын түзетіп шығарады.

Қолданылу аясы

Перков реакциясы гексахлорацетон және триэтилфосфитке негізделген жәндіктерді қорғайтын препаратты синтездеуге қолданылды, ол 2,2,2-трифторэтоксид натрийінің әсерінен фуранмен екінші [4+3] циклоаддицияға түсуге қабілетті. Авторлар орташа шығымдылықты көрсетеді. Перков реакциясы сонымен қатар жаңа хинолиндерді синтездеуде де қолданылады. Егер алмастырғыш n-бутил болса, реакция нәтижесі классикалық Перков аддукты құрайды. Бұл реакцияда кететін топ – электрон тапшы ацил тобы (үш фтор тобының болуына байланысты). Ал егер алмастырғыш фенил болса (көрсетілмеген), фосфит ацил тобымен реакцияға түсуге бейімделеді, нәтижесінде этил энол эфирі түзеді. Реактивтіліктің өзгешелігін түсіндіретін негізгі фактор – α-кето көміртек атомының электрондық тығыздығы. Перков реакциясында жақсы шығымдылықпен (шамамен 90%) түзілетін арил энол фосфаттарын фосфорлағыш реагенттер ретінде қолдануға болады, мысалы, АМФ-ты АТФ-қа түрлендіру үшін.