Мадия – ежелгі Иранның солтүстік-батыс аймағы, мидиялықтардың отаны. Ахеменидтер кезеңіндегі мәдениеті, тарихы, және Александр Ұлы заманындағы өзгерістері туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иранның солтүстік-батысында орналасқан ежелгі аймақ.
Ancient region located in north western Iran
Медия (орта парсы: Mād) – Иранның солтүстік-батысындағы аймақ, ең белгілісі мидиялықтардың саяси және мәдени орталығы болғандығымен танымал. Ахеменидтер дәуірінде қазіргі Иранның Әзірбайжан, Иран Күрдістаны және батыс Табаристанды қамтыды. Ахеменидтердің билігінде сатрапия ретінде, ол солтүстікте Оңтүстік Дагестанға дейін кеңейе түсті. Бірақ, Ұлы Александрдың соғыстарынан кейін, Бабылдың бөлінісіне байланысты солтүстік бөліктері бөлініп, Атропатен деп аталды, ал қалған аймақ Кіші Медия деп танылды.
Media (, Middle Persian: Mād) is a region of north western Iran, best known for having been the political and cultural base of the Medes. During the Achaemenid period, it comprised present day Iranian Azerbaijan, Iranian Kurdistan and western Tabaristan. As a satrapy under Achaemenid rule, it would eventually encompass a wider region, stretching to southern Dagestan in the north. However, after the wars of Alexander the Great, the northern parts were separated due to the Partition of Babylon and became known as Atropatene, while the remaining region became known as Lesser Media.
Мидияның билігі
678 ж.б.д. Диокес Медияның меди тайпаларын біріктіріп, алғашқы Иран империясын құрды. Оның немересі Цьяксарес ежелгі Иранның барлық иран тайпаларын біріктіріп, өзінің империясын күшті державаға айналдырды. Цьяксарес қайтыс болған соң, оның ұлы Астиаг Медия империясының соңғы патшасы болды.
In 678 BC, Deioces united the Median tribes of Media and made the first Iranian Empire. His grandson Cyaxares managed to unite all Iranian tribes of Ancient Iran and made his empire a major power. When Cyaxares died he was succeeded by his son, Astyages, who was the last king of the Median Empire.
Ахеменидтер тұсында
553 жылға дейін Персия патшасы Ұлы Кир өзінің атасы, Мидия патшасы Астиагес, Киаксарес ұлына қарсы бүлік көтерді. 550 жылы ол шешуші жеңіске жетіп, Астиагестің өздерінің наразы ақсүйектері қолға түсірді, олар оны жеңіске жеткен Кирге тапсырды. Кир Астиагеске қарсы жеңгеннен кейін, мидиялықтар өздерінің жақын туысы – парсылардың билігіне бағынды. Жаңа империяда олар маңызды орынды сақтап, құрмет пен соғыста парсылармен бірге тұрды. Жаңа билеушілер олардың сарай әдеттерін қабылдады және жаз айларында Экбатанада тұрды. Көптеген асыл мидиялықтар лауазымды тұлғалар, сатраптар және генералдар болып тағайындалды. Бастапқыда грек тарихшылары Ахеменидтер империясын Мидия империясы деп атады. Узурпатор Смердис өлтірілгеннен кейін, Киаксарес ұрпағымын деп мәлімдеген мед Фравартиш (Праортес) Мидия патшалығын қайта жандандыруға тырысты, бірақ парсы генералдарынан жеңіліп, Экбатанада жазаланды (Дарий I Бехистун жазуында). 409 жылы Дарий II-ге қарсы болған тағы бір бүлік ұзаққа соқпады. Бірақ солтүстіктегі иран тайпалары, әсіресе кадусийлер, үнемі қиындықтар туғызды, кейінгі патшалардың оларға қарсы көптеген сәтсіз жорықтары туралы айтылады. Парсы билігі кезінде ел екі сатрапияға бөлінді: оңтүстік, Экбатана және Рагае (қазіргі Тегеранның жанында), «Нағыз Мидия» немесе Көне Мидия, Дарий I Ұлының ұйымдастыруымен Париканиялықтар мен Ортокорибанттармен бірге он бірінші сатрапияны құрды; солтүстік, Матиан ауданы, Тигрдің шығысындағы Загрос және Ассирияның таулы аудандары, шығыс Армениядағы Алародиандар мен Саспирлермен бірігіп, он сегізінші сатрапияны құрды. Кавказдық Албания (қазіргі Әзірбайжанның солтүстік-шығысы мен оңтүстік Дагестанды қамтиды) Ахеменидтер парсыларының құрамына жылдам еніп, кейінгі кезеңде Мидия сатрапиясының басқаруына көшті. Персия империясы күйрегеннен кейін, кадусийлер және басқа тау тайпалары тәуелсіздікке қол жеткізген кезде, шығыс Армения жеке сатрапияға айналды, ал Ассирия Мидиямен біріктірілген сияқты; сондықтан Ксенофонт «Анабасисте» Ассирияны әрқашан «Мидия» деп атады. Тек Экбатана ғана бұрынғы сипатын сақтап қалды. Бірақ Рага грек қаласы Евпусқа айналды, ал Страбон оны Лаодикея, Апамея Гераклея немесе Ахая деп атады. Олардың көпшілігін Селевк I және оның ұлы Антиох I құрды.
In 553 BC, Cyrus the Great, King of Persia, rebelled against his grandfather, the Median King, Astyages son of Cyaxares; he finally won a decisive victory in 550 BC resulting in Astyages' capture by his own dissatisfied nobles, who promptly turned him over to the triumphant Cyrus. After Cyrus's victory against Astyages, the Medes were subjected to their close kin, the Persians. In the new empire they retained a prominent position; in honor and war, they stood next to the Persians; their court ceremony was adopted by the new sovereigns, who in the summer months resided in Ecbatana; and many noble Medes were employed as officials, satraps and generals. At the beginning the Greek historians referred to the Achaemenid Empire as a Median Empire. After the assassination of the usurper Smerdis, a Mede Fravartish (Phraortes), claiming to be a scion of Cyaxares, tried to restore the Mede kingdom, but was defeated by the Persian generals and executed in Ecbatana (Darius I in the Behistun inscription). Another rebellion, in 409 BC, against Darius II was of short duration. But the Iranian tribes to the north, especially the Cadusii, were always troublesome; many abortive expeditions of the later kings against them are mentioned. Under Persian rule, the country was divided into two satrapies: the south, with Ecbatana and Rhagae (Rey near modern Tehran), Media proper, or Greater Media, as it is often called, formed in Darius I the Great's organization the eleventh satrapy, together with the Paricanians and Orthocorybantians; the north, the district of Matiane, together with the mountainous districts of the Zagros and Assyria proper (east of the Tigris) was united with the Alarodians and Saspirians in eastern Armenia, and formed the eighteenth satrapy. Caucasian Albania (roughly comprising northeast of modern day Azerbaijan and southern Dagestan) was rapidly incorporated by the Achaemenid Persians and were under the command of the satrapy of Media in the later period. When the Persian empire decayed and the Cadusii and other mountainous tribes made themselves independent, eastern Armenia became a special satrapy, while Assyria seems to have been united with Media; therefore Xenophon in the Anabasis always designates Assyria by the name of "Media". Only Ecbatana retained its old character. But Rhagae became the Greek town Europus; and with it Strabo names Laodicea, Apamea Heraclea or Achais. Most of them were founded by Seleucus I and his son Antiochus I.
Арсасидтер тұсында
221 ж.б.д. сатрап Молон өзінің ағасы, Персис сатрабы Александрмен бірге тәуелсіздікке ұмтылды (оның аты мен патшалық атағы бар қола монеталар сақталған), бірақ олар жеңіліске ұшырап, Ұлы Антиохтың қолынан қаза тапты. Осыған ұқсас, Мидия сатрабы Тимарх та тәж киіп, Вавилонды бағындырды. Ол монеталарында өзін ұлы патша Тимарх деп жариялайды, алайда заңды патша Деметрий I көтерілісті басып тастады, ал Тимарх өлтірілді. Бірақ Деметрий I тұсында Селевкид империясы құлдырауға бет бұрды, бұл негізінен римдіктердің араздарының нәтижесінде болды. Көп ұзамай, шамамен 150 жылы парфян патшасы Митрадат I Мидияны жаулап алды. Антиох VII Сидет 130 ж.б.д. аймаққа Селевкидтердің билігін қысқа мерзімге қайта орнатты, бірақ оның Екбатана шайқасында жеңіліске ұшырауы мен қаза табуы Селевкидтердің Мидиядағы ықпалының толық жойылуын білдірді. Осы кезден бастап Мидия Арсакидтер немесе парфтардың бағынышында болды, олар Рхагае немесе Европустың атын Арсакия деп өзгертті және елді бес шағын провинцияға бөлді. 226 жылы парфтардан Сасанидтер Атропатенмен бірге Мидияны иеленді.
In 221 BC, the satrap Molon tried to make himself independent (there exist bronze coins with his name and the royal title), together with his brother Alexander, satrap of Persis, but they were defeated and killed by Antiochus the Great. In the same way, the Mede satrap Timarchus took the diadem and conquered Babylonia. On his coins he calls himself the great king Timarchus; but again the legitimate king, Demetrius I, succeeded in subduing the rebellion, and Timarchus was slain. But with Demetrius I, the dissolution of the Seleucid Empire began, brought about chiefly by the intrigues of the Romans, and shortly afterwards, in about 150, the Parthian king Mithradates I conquered Media. Antiochus VII Sidetes briefly reasserted Seleucid control over the region in 130 BC, but his defeat and death at the Battle of Ecbatana marked the final loss of Seleucid influence in Media. From this time Media remained subject to the Arsacids or Parthians, who changed the name of Rhagae, or Europus, into Arsacia, and divided the country into five small provinces. From the Parthians, it passed in 226 to the Sassanids, together with Atropatene.
География
Біздің заманымыздан бұрын 9 ғасырдың соңы мен біздің заманымыздан бұрын 7 ғасырдың басына дейінгі Медияның алғашқы сипаттамалары ассириялықтардан келген. Сол кезде Медияның оңтүстік шекарасы қазіргі Лорестан провинциясындағы Симашки эламдық аймағы деп аталады. Батыс және солтүстік-батыс жағынан Медия Загрос тауларымен, ал шығыс жағынан Дашт-е-Кавир шөлімен шектесетін. Бұл аймақты ассириялықтар басқарды және олар үшін бұл аймақ "Хархардың шығысынан Алвандқа дейін, және одан да әрі созылған Ұлы Хорасан жолы бойында" жатқан. Хархардың орналасқан жері Керманшах провинциясындағы "орталық немесе шығыс" Махидашт ауданы деп есептеледі. Оның солтүстік шекарасы ирандық емес Гизилбунда және Маннеа мемлекеттерімен, ал оңтүстік шекарасы Эллипи және Эламмен шектелген. Гизилбунда Қафланкух тауларында, ал Эллипи қазіргі Лорестан провинциясының оңтүстігінде орналасқан. Ахеменидтік дереккөздерде, әсіресе Бехистун жазуында (2.76, 77–78), Медияның астанасы Екбатана, көне парсы тілінде "Агматана" (элам тілінде: Агмадана; вавилон тілінде: Агамтану) деп аталады, ол қазіргі Хамаданға сәйкес келеді. Медиядағы басқа қалалар Лаодикея (қазіргі Нахаванд) және медиялықтардың ең ірі қаласы болған Рагес (қазіргі Рей) дөңесі болды. Медияның төртінші қаласы – Екбатанаға жақын орналасқан Апамея, оның нақты орналасқан жері қазір белгісіз.
An early description of Media from the end of the 9th century BC to the beginning of the 7th century BC comes from the Assyrians. The southern border of Media, in that period, is named as the Elamite region of Simaški in present day Lorestan Province. To the west and northwest, Media was bounded by the Zagros Mountains and from the east by the Dasht e Kavir desert. This region of Media was ruled by the Assyrians and for them the region fell "along the Great Khorasan Road from just east of Harhar to Alwand, and probably beyond." The location of Harhar is suggested to be "the central or eastern" Mahidasht District in Kermanshah Province. Its borders were limited in the north by the non Iranian states of Gizilbunda and Mannea, and to its south by Ellipi and Elam. Gizilbunda was located in the Qaflankuh Mountains, and Ellipi was located in the south of modern Lorestan Province. In Achaemenid sources, specifically from the Behistun Inscription (2.76, 77–78), the capital of Media is Ecbatana, called "Hamgmatāna " in Old Persian (Elamite: Agmadana ; Babylonian: Agamtanu ) corresponding to modern day Hamadan. The other cities existing in Media were Laodicea (modern Nahavand) and the mound that was the largest city of the Medes, Rhages (present day Rey). The fourth city of Media was Apamea, near Ecbatana, whose precise location is now unknown.