Кіріспе

Испандық сарбаз және қолбасшы Хосе Миллан Астрай и Террерос (5 шілде 1879 – 1 қаңтар 1954) – испандық сарбаз, Испан легионының негізін қалаушы және алғашқы қолбасшысы, сондай-ақ Франко диктатурасының маңызды ерте тұлғасы. Астрай дене мүсінінің қалыпты болмауымен ерекшеленді: әскерде қызмет еткен кезінде ол сол қолын және оң көзін жоғалтқан, ал кеудесі мен аяқтарына бірнеше рет оқ тиген.

Ерте өмір

Галисияның А-Корунья қаласында дүниеге келген ол, әкесі Хосе Миллан Астрай – заңгер, ақын, Зарзуэла жанрының либретто авторы және Мадридтің бас түрмесінің бастығы болған. Анасы – иллюстратор және комедия жазушы Пилар Террерос Сегаде, ал әпкесі Пилар Миллан Астрай белгілі жазушы атанды. Заңгер болуға басым жасалғанымен, Миллан Астрай әскери мансапқа ұмтылды. 1894 жылғы 30 тамызда ол «Толедо жаяу әскер академиясына» (Academia de Infantería de Toledo) қабылданды. Он алты жасында екінші лейтенант шенімен бітіріп, кейін Мадридте әскерде қызмет етті. 1896 жылғы 1 қыркүйекте «Жоғарғы әскери мектепке» (Escuela Superior de Guerra) оқуға түсті. 1906 жылғы 2 наурызда генерал Гутьеррес Камераның қызы Эльвира Гутьеррес де ла Торреге үйленді. Бірақ, үйленген соң ғана ол өмір бойы пәк күйін сақтау ниетін білдірді. Осыдан бастап, жұбайлар (Миллан Астрайдың сөзімен) «туысқандық қарым-қатынасты» сақтап келді.

Мансап

Мектепті бітірген соң, ол испан армиясының Бас штабына қосылды. Біраз уақыттан кейін Филиппин революциясы басталды, ол қызметін тастап, ерікті екінші лейтенант ретінде сонда баруға кетті. Ол батылдығы үшін көптеген наградаларға ие болды (Крус де Мария Кристина, Крус Рожа ал Мерито Милитар және Крус Примера Класе ал Мерито Милитар) және 18 жасында Сан-Рафаэль қаласын қорғағандығы үшін соғыс батыры атанды, онда ол отыз ғана адамымен екі мыңдық көтерілісшілерге қарсы тұрды. Соңынан Риф соғысында қызмет етті. 1924 жылғы 26 қазанда Испанияның Мароккосындағы қызметі кезінде, ол жасақталған шабуылда сол қолына жарақат алды, нәтижесінде оны ампутациялауға тура келді. Ол әскерлерін басқаруын жалғастырды, ал бір айдан кейін оң көзіне оқ тиді. Осының нәтижесінде ол "Glorioso mutilado" ("Даңқты мүгедек") деген лақап атқа ие болды. Ол әдетте қоғамда оң қолына ақ қолғап пен көз жапқыш тағып жүретін. Француз Шетел легионының үлгісінде шетелдік еріктілер корпусын құруға қызығушылық танытқан ол, оның жұмысын зерттеу үшін Алжирге сапарлады. Сол кездегі майор Франсиско Франконың қолдауымен испан легионын құрды және подполковник шенімен оның алғашқы қолбасшысы болды. Ол "¡Viva la Muerte!" ("Өлімге ұзақ өмір!") және "¡A mí la Legión!" ("Мен үшін легион!") деген ұрандарды танымал етті. Миллан Астрай легионға Испанияның императорлық және христиандық дәстүрлерін еске түсіретін күшті идеологияны сіңірді. Мысалы, легион 16-17 ғасырларда Еуропаның майдандарында қарсыластарын қорқытқан атақты испан жаяу әскерлерінің құрметіне "терцио" деп аталатын полк бөлімшесін қабылдады. Миллан Астрай испандықтардың маврлармен болған ежелгі антагонизмін қайта жаңғыртты және өз әскерлерін алдымен исламдық өркениетке қарсы кеңейтілген Реконкистадағы крест жорысына шыққан жауынгерлер ретінде бейнеледі, ал кейіннен Испанияны коммунизм мен демократиялық либерализмнің екі жамандығынан қорғайтын құтқарушылар ретінде көрсетті. Король Альфонсо XIII-нің жоғарғы бағасын алды және 1924 жылы Аннуалдағы испан әскери жеңілістен кейін Легионды ерен басқарғаны үшін марапатталды. 1927 жылы генерал-майор болып тағайындалды. 1932 жылы Азаньяның республикалық үкіметі оны республикаға қарсы деп саналатын басқа генералдармен бірге зейнеткерлікке жіберді. Испания азамат соғысы кезінде ол ұлтшылдардың жағына шықты. Ол ұлтшылдар тарапынан Радио, баспасөз және пропаганда басқармасының директоры (1936-1937) қызметін атқарды, ал кейіннен (1937) жарақат алған ардагерлер корпусының басшысы болып тағайындалды. Ол баспасөз кеңсесін әскери казарма сияқты басқарды, журналистерді оның ысқырығына жауап ретінде сапқа тұруға мәжбүр етті және оларды легион қолбасшысы ретінде берген қатыгез сөздерімен сынады.

Унамуномен бетпе-бет келу

Миллан Астрай, бәлкім, 1936 жылғы 12 қазанда жазушы және философ Мигель де Унамуноға берген ыстық жауабымен ең жақсы есте қалады. 12 қазан мерекесі Саламанка университетінде саяси көзқарастары әртүрлі көпшілікті біріктірді, олардың ішінде Саламанка архиепископы Энрике Пла и Дениель, Франконың әйелі Кармен Поло Мартинес Вальдес және өзі Миллан Астрай да болды. Унамуно Франконың көтерілісін қолдаған, себебі ол Халық фронтының тудырған анархиясына тәртіп келтіру қажет деп ойлады, және сол күні ол шараға генерал Франконың өкілі ретінде қатысты. Оған дейін Республикалық үкімет Унамуноны Саламанка университетіндегі мәңгілік ректорлық лауазымынан шеттетуге ұйырған, ал көтерілісшілер үкіметі оны қайта орнатқан еді. Оқиғаның әртүрлі нұсқалары бар.

Кейінгі өмірі

1941 жылы бридж ойнап отырғанда, бұрынғы қоғамдық жұмыстар министрі Рафаэль Гассеттің қызы және философ Хосе Ортега-и-Гассеттің туысы Рита Гассетке ғашық болды. Осының салдарынан Миллан Астрей әйелі Эльвирадан ажырасты. Франко, дау-жанжалдың алдын алу үшін, Миллан Астрайды Лиссабонға жіберді. Сонда Рита 1942 жылдың 23 қаңтарында Миллан Астрайдың жалғыз баласын, Перегрина есімді қызын өмірге әкелді. Бұл оқиғадан кейін Миллан Астрей испан халқының есінен шығып кетті. Соңында ол Мадридке қайтып келді және 1954 жылдың 1 қаңтарында жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.

Беделі

Миллан Астрайдың барлық есептер бойынша әрекеттері импульсивті және аяусыз деп сипатталды, тіпті Африкалық корпустағы көптеген шенеуніктердің де стандартына сай емес. Осы әрекеттердің себептеріне қатысты нақты дәлелдер жоқ, олар ортаның ықпалынан, шамаланған есірткіге тәуелділігінен немесе анықталмаған денсаулық мәселелерінен туындауы мүмкін.

Мұра

Оның құрметіне 50 жылдан астам уақыт бойы Мадридтегі бір көшеге есімі берілді. 2018 жылы франкизммен байланысты көше атауларын алып тастау аясында ол Франкизмнің түрмеде отырған қарсыласының құрметіне Юста Фрейре деп аталды. 2021 жылдың тамызында Мадрид соты бұрынғы атаудың Тарихи жад туралы заңға қайшы келмейтінін қабылдады, себебі ол Франкизмге дейінгі әскери жетістіктерін еске алды, және көше 2021 жылдың 24 тамызында бұрынғы Генерал Миллан Астрай атына қайта аталды. Алты күннен кейін көше атауына вандализм жасалды.