Кіріспе

Құстар туысы

Parula бұрын Солтүстік және Оңтүстік Америкада көбейетін Жаңа әлемнің сұңқар тұқымдасы болды. 1758 жылы Линней солтүстік паруланы Parus americanus деп жіктеді, ал таксономия дамыған сайын туыс атауы алдымен Parulus болып, кейін қазіргі түріне өзгертілді. Parulidae отбасы атауы да осыдан шыққан. Соңғы кезде екі түр болды:
Солтүстік парула, Parula americana
Тропикалық парула, Parula pitiayumi

(Бұрын осы туысқа жалынтұйық және ай тәрізді кеуделі сұңқарлар жатқан.)

Таксономия

Соңғы генетикалық зерттеулер Parula және Setophaga бір туыс екенін және біріктірілуі керек екенін көрсетіп отыр. Setophaga (1827 жылы жарияланған) атауы Parula (1838 жылы жарияланған) атауынан бұрын жарияланғандықтан, егер бұл қабылданса, екі түр де Setophaga туысына көшіріледі. Бұл өзгеріс АОУ-ның Солтүстік Америка сыныптау комитеті және IOC (Халықаралық орнитологтар одағы) тарапынан қабылданды, бірақ АОУ-ның Оңтүстік Америка сыныптау комитеті Parula туысын қолдануды жалғастыруда.

Биология

Солтүстік парула көбейетін аймақтарының оңтүстігінде, Орталық Америка және Батыс Үндістанда қыстайды, онда тропикалық парула көбінесе тұрақты түрде қоныстанады. Парулалардың дене ұзындығы 11–12 см. Олардың тамақтары сары, қызғылт сары немесе қызыл түсті болады, ал кейбір түрлерінде бұл түс төменгі жағына қарай жалғасады. Жоғарғы жағы мен қанаттары әртүрлі сұр немесе көк сұр түстерге боялған, ал мантиясы қалған арқасынан көк немесе қара түсті болады. Көбейетін ортасы – ашық аландары бар орманды жерлер. Бұл құстар ағаштарда немесе жерде төмендеп ұя салады, әр ұяға 3–7 жұмыртқа салады. Парулалар жәндіктер мен өрмекшілермен қоректенеді, көбінесе оларды ұшып ұстайды, және олардың ерекше гуілдеген әндері мен қатты «чип» дауыстары бар.

Өнер саласында

Джон Джеймс Одубон "Америка құстары" (1827-1838 жж. Лондонда жарық көрген) атты еңбегінің 15-ші тақтасында "Көк сары арқалы сораңғыш – Sylvia americana" деген атаумен солтүстік сораңғыштардың жұбын бейнеледі. Құстар Джозеф Мейсон салған Луизиана туына (Iris fulva) қонған күйінде көрсетілген, Одубон 1821 жылы оған екі құсты қосты. Бұл Луизианада "Луизиана ирисі" деп аталатын ирис гүлдерінің тобының пайда болуына әкелді. Суреттің гравюрасымен бояу жұмыстарын Лондонның Роберт Хавелл шеберханасы жүзеге асырды. Одубонның түпнұсқа акварелі Нью-Йорк тарих қоғамына сатылып алынды және 2009 жылғы қаңтардан бері сол жерде сақтаулы тұр. Сораңғыштың ерекше түс схемасы (көк түстен сарыға дейін біртекті өту) 2014 жылғы қазан айынан бастап MATLAB бағдарламалау тілінде әдепкі сызу түстері ретінде қолданылатын, сондай-ақ "Parula" деп аталатын жылу картасының түс схемасына әкелді. Parula бұрынғы әдепкі "Jet" схемасын ығыстырды, ол толық спектрлі түстердің жиынтығынан тұратын. Компания дихроматикалық түс өтуінің деректерді талдауда пайдалы екенін, себебі ол жаңбыр тәрізді түс схемаларында кездесетін "көрінетін өзгерістерді" жояды деп мәлімдеді. (Тіпті түстердің өтуі біркелкі болса да, толық спектрлі түс схемасы жолақты болып көрінеді, бұл деректердегі нақты градиенттерді жасыруы мүмкін). Parula түс схемасының тағы бір ерекшелігі – оны сұр түске аударғанда, түстер қарадан аққа дейін біртекті градиент құрайды.