Кіріспе

Британдық радиолокациялық желі

Linesman/Mediator – 1960-1984 жылдар аралығында Ұлыбританиядағы әскери және азаматтық мақсаттағы қос мақсатты радиолокациялық желі. Әскери бөлігі (Linesman) Ұлыбританияның әуе қорғанысының жер үстіндегі жағдайы (IUKADGE) арқылы алмастырылды, ал азаматтық бөлігі (Mediator) қазіргі заманғы мемлекеттік-жекешелік Ұлттық әуе трафигі қызметіне (NATS) айналды. 1950 жылдары Корольдік әуе күштері Chain Home сияқты соғыс жылдарындағы радарларды және жаңа басқару орталықтарын пайдалана отырып, ROTOR деп аталатын радар желісін орнатты. Жаңа радар, AMES Type 80, ROTOR радарларының барлығын және басқару орталықтарын тоғыз басқару радарымен және бірқатар қосымша радарлармен алмастырды. Осы құрылыстар 1950 жылдардың басында жүріп жатқанда, CSF кез келген жиілікте радиосигнал бере алатын карцинотронды енгізді. Бұл оны өте тиімді кедергі жасау жүйесіне айналдырды және Type 80 сияқты жерге орналасқан радарларды тиімсіз етті. Бірнеше мүмкін шешімдерді қарастырғаннан кейін, RAF Blue Yeoman деп белгілі болған, бірақ кейін AMES Type 85 деп аталған эксперименталды радарды таңдады. Бұл радар әрбір импульспен жиілігін өзгертеді, карцинотрон операторларына кедергі жасау үшін қандай жиілікті пайдалану керектігін білуге мүмкіндік бермейді. RAF бастапқыда 80-ші типке ұқсас кең ауқымды желіні ұсынды, ол "1958 жоспары" деп аталды. 1957 жылғы қорғаныс туралы ақ кітап жарияланғаннан кейін бұл жоспар тоқтатылды, онда қауіп бомбалаушылардан баллистикалық зымырандарға ауысқандығы және жүйенің жойылуы керек екендігі айтылды. 1958 жылдың соңында үш негізгі радар мен бір басқару орталығы бар әлдеқайда кіші жүйе "Алға бағытталған жоспар" (Plan Ahead) атанды, оның басты мақсаты жаңа зымыранға қарсы BMEWS радары үшін әуе қорғанысын және кедергіге қарсы қолдау көрсету болды. Осы кезеңде азаматтық әуе трафигі күрт өсті, нәтижесінде 1962 жылы ұлттық деңгейдегі әуе трафигін басқару үшін Ұлттық әуе трафигін басқару қызметі құрылды (ATC). Дұшман ұшақтары азаматтық ұшақтардың арасында жасырынуы мүмкін болғандықтан, "Алға бағытталған жоспар" және ATC жүйесінен алынған деректерді біріктірудің көптеген артықшылықтары бар екені анықталды. "Алға бағытталған жоспар" Linesman-ға, ал ATC жүйесі Mediator-ға айналды. Орталықтар Вест-Дрейтон (Хитроудың солтүстігінде), Глазго Прествик әуежайында орналасты, ал Mediator үшінші орынды Ланкаширдегі Престонда жоспарлады. Нәтижесінде барлық үш Mediator орталығы салынды, ал Linesman құрамында тек Вест-Дрейтонның "L1" орталығы ғана аяқталды. Mediator салыстырмалы түрде тегіс жүрсе, Linesman құрылысы айтарлықтай кешіктірілді және ол 1974 жылдың наурызына дейін толыққанды жұмыс істемеді. Сол кезде стратегиялық қауіп күрт өзгерді және Ұлыбританияға әуе шабуылы тағы да мүмкін болды. Linesman-нің орталықтандырылған L1 басқару орталығы осал болды, ал теңіз жағалауындағы радарлар одан да осал болды. Linesman-ді жақсартуға бөлінген қаражат оның орнына UKADGE-ні салуға бағытталды. UKADGE Marconi Martello арқылы одан әрі кеңейтілді және Type 85 радарлары 1990 жылдары қолданыстан шығарылды.

РОТОР

1944 жылы Ұлыбританияға неміс әуе шабуылының қаупі азайғанда, Chain Home (CH) және AMES Type 7 нысандарының соғыс кезеңіндегі желісі біртіндеп тоқтатылды, ал 1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін бұл процесс жылдамдады. Сол кезде келесі ірі соғысқа кем дегенде он жыл уақыт бар деп есептелді, сондықтан Корольдік әуе күштері радарларды зерттеу және дамытуға көшті, себебі қажет болған кезде жақсырақ жүйелер пайда болар еді, сондықтан оларды енді орналастырудың қажеті жоқ деп санды. 1949 жылы болған оқиғалар, әсіресе Берлиннің әуе көпірі және алғашқы советтік ядролық бомбасының сынағы, әуе қорғанысын қайта құруды жеделдетуге қатысты зерттеулерге әкелді. Ең әсерлісі – «Черри» есебі болды, онда екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі радарлық нысандардың тиімділігін арттыру үшін жабдықтарды жаңарту және жауапты үйлестіру үшін жаңа байланыс желісі сипатталды. ROTOR деп аталған жаңа жүйе Ұлыбританияның әуе кеңістігін алты «секторға» бөлді, олар мыңдаған шақырымдық телекс желілері арқылы ақпарат алмасатын жер асты бункерлерінен басқарылды. ROTOR бірнеше кезеңде жүзеге асырылатын жоспарлады. Бірінші кезеңде қолданыстағы радарлар мен басқару әдістері пайдаланылып, 1952 жылға дейін іске қосылуы тиіс еді. Екінші кезеңде 1957 жылдан бастап Chain Home радарлары жаңа микротолқынды ерте ескерту (MEW) жүйесімен алмастырылатын болды. Уақыт өте келе қосымша станциялар салынып, байланыс жүйелері жаңартылды, ал толық желі 1950 жылдардың соңына дейін толыққанды іске асырылды.

Бас радиолокациялық станциялар

ROTOR жоспарының барлық бөлігі телекоммуникациялық зерттеулер мекемесінде жасалған "Жасыл сарымсақ" деп аталған тәжірибелік радардың арқасында күрт бұзылды. Бұл тәжірибелік төмен қысымды қабылдағышты, жаңа жоғары қуатты қуыс магнитронмен және жедел құрастырылған антеннамен біріктірді. Жүйе ерте ескерту үшін тиімді қашықтықты екі еседен астам арттырды, ал тиімді антеннамен жұптастырылғанда, бомба тасуға қабілетті ұшақтарды жақсырақ анықтауға мүмкіндік берді. Бұл MEW талаптарының көп бөлігін қанағаттандырды, бірақ бірнеше жыл бұрын қолжетімді болды. ROTOR бастапқыда 1953 жылдан бастап осы радарларды, AMES Type 80 деп белгілі болып, енгізу үшін қайта жаңартылды. Бірақ олар орнатыла бастағанда, конструкцияны одан әрі жетілдіру оның анықтау қашықтығын одан да арттырып, дәлдігін күрт жоғарылатты. Бұл бір ғана радарға жауды радар көкжиегіне дейін анықтауға, сонымен қатар истребительдерді нысанаға бағыттауға және оларды истребительдің бортындағы ұстау радарының қашықтығына жеткізуге қажетті дәлдікті берді. Бұл 80 типті Mark III радарларының енгізілуімен ROTOR жоспарының қажетсіз болуына әкелді. Ақпаратты орталық карталық бөлмеге жіберудің қажеті болмады, өйткені радарлар барлығын тікелей өз дисплейлерінен орындай алатын. Көптеген жер асты бункерлері, жақында үлкен шығынмен салынған, 1950 жылдардың соңында осы Бас Радар станциялары іске қосылғаннан кейін сатылды.

Карцинотрон

1953 жылы француздық CSF электроника фирмасы микротолқынды генерациялайтын вакуумдық түтіктің жаңа түрін ұсынды, кейіннен ол карцинотрон деп аталды. Карцинотрон магнитронның ең соңғы үлгілерімен және клистронның жаңа үлгілерімен салыстырғанда шамамен бір киловатттық шығыс сигналын тудыра алатын. Алайда, ол бір ғана кіріс кернеуін өзгерту арқылы кең жолақты жылдам түрде реттеуге қабілетті болды, бұл мүмкіндік магнитронда болмады, ал клистронда тек шектеулі жолақта ғана мүмкін болатын. Бұрын радарды тосқаулау – оператордың қабылдағышта жау радарларын тыңдауды, әлеуетті қауіпті радарлардан сигналдарды бөліп алуды және содан кейін осы жиілікте хабар беру құрылын орнатуды талап ететін, уақытты көп алатын процесс болатын. Бұл, операциялық жиілігін өзгерте алмайтын магнитронды қолданатын радарларға қарсы тиімді болды. Басқа типтегі хабар беру құрылдарына қарсы, оператор тосқауылдауды байқап, жиілігін өзгертіп, тосқаулау процесін қайтадан бастайтын. Егер бірнеше радар ұшақты көре алса, тосқауылдағыштарды дұрыс реттеу мүмкін емес болар еді. Керісінше, карцинотрон соншалықты жылдам реттелуге қабілетті болды, оның шығысын кез келген әлеуетті жау хабарламаларының жолағы бойынша жылдам өткізуге болатын. Егер бұл жеткілікті жылдамдықпен жасалса, әрбір радар импульстің ұшу уақыты ішінде тосқауылдау сигналын көретін болды, содан кейін карцинотрондан келген сигнал радардың өзімен араласып, дисплейде жалған сигналдар пайда болатын. Карцинотронның сигналы радардың өзінің сигналын басып, радар дисплейін шумен толтырып, ұшақты көрінбейтін ететіндей күшті болды. Мұндай жүйенің тиімділігін тексеру үшін RAF CSF-тен карцинотронды сатып алып, оны "Кэтрин" деп аталған ұшаққа орнатты. 1954 жылдың соңында басталған сынақтарда тосқауылдағыш ұшақтың радар көкжиегінен төмен болған кезде де, ұшақтың айналасындағы аймақты оқу мүмкін емес ете алатындығы дәлелденді. Бір сынақта тосқауылдағыштың екі жағындағы кез келген ұшақ көрінбейтін болды, яғни бір ғана қуатты тосқауылдағыш ұшақтардың бүкіл тобын жасыра алатын. Тосқауылдағыш ұшақ радар стансасына жақындағанда, сигнал радиолокациялық антеннаның бүйірлік бөлігінде ұсталып алынар еді, содан кейін бүкіл дисплей шумен толтырылып, ештеңе байқалмайтын. Ұлыбритания үшін радарлық жабындыны қамтамасыз етуге жұмсаған он жылдық күш-жігер бірден бекерге кетіп қалғандай болды.

Алдын ала жоспарлаңыз

Карцинотрондардың қауіптілігі анықталған соң, Әуе министрлігі мүмкін болатын шешімдерді іздеуді бастады. Екі тұжырымдама қалыптасты. Біріншісі – карцинотронға қарсы күш қолдану; ол жалпы алғанда шамамен бір киловатт қуатты шығара алса да, бұл сигналды түрлі радарлар қолданатын барлық жиіліктерге тарату қажет еді. Демек, әрбір жиіліктегі қуат мөлшері шектеулі болды, шамамен 10 Вт/мегагерц-ке дейін. Егер қабылдағыш кері сигналды тарату жиілігіне қатысты мұқият сүзгілесе, ол бірнеше ваттты ғана қабылдауы мүмкін еді. 10 МВт шамасындағы жеткілікті қуатпен, 200 миль қашықтықтағы нысанадан шағылысқан сигнал шамамен 11 Вт болар еді, соның арқасында радар сигналы көрінетін болар еді. Бұл шешім тек карцинотронның сигналын кең жолақтықта таратуға мәжбүрлеген жағдайда ғана жұмыс істеді, ал егер ол сигналын аз жиіліктерге шоғырландыра алса, жұмыс істемейтін еді. Осы үшін радар сигналы кең жолақтықта кездейсоқ таралуы керек еді. Бұл магнетронмен мүмкін емес еді, өйткені оның шығыс жиілігі физикалық құрылысына байланысты, бірақ жаңа жоғары қуатты клистрондарды қолдану арқылы мүмкін болатын. Бұл мүмкіндік "Blue Riband" деген атпен дамытылды, онда екі кеңінен бөлінген жиіліктегі шығыс сигналын жасау үшін кездейсоқ араластырылған он екі клистрон қолданылды. Тағы бір мүмкіндік – карцинотронның өзінің сигналын бақылау көзі ретінде пайдалану. Егер бір ғана кедергі жасаушы сигнал жіберсе, оның орналасқан жерін екі станцияның қарапайым триангуляциясы арқылы, ортақ картаға өлшенген бұрыштарды түсіру арқылы анықтауға болады. Бірақ егер бірнеше кедергі жасаушы болса, әр станция бірнеше бұрышты өлшейді және өлшенген қиылысу нүктелерінің қайсысында кедергі жасаушы ұшақ бар екенін анықтау қиын. Коррелятордың енгізілуі осы екіұштылықты жоюға мүмкіндік берді. Бұл тұжырымдама "Winkle" деп аталатын жүйеде зерттелді, онда екі кеңінен бөлінген антенна, бірнеше корреляторлар және кедергі жасаушының орналасқан жерін есептеу үшін компьютер қолданылды. Кейіннен екі антеннаның бірі "Blue Riband" бола алатыны айтылды, осылайша жаңа сайттардың саны азайды. "Winkle" кедергі жасаушыны тіпті радар көкжиегінен төмен болған кезде де анықтай алатынын көрсетті, бұл ұшақты "Blue Riband"-қа қарсы тиімді болу үшін жақындамас бұрын жолдан шығаруға мүмкіндік берді. 1957 жылға қарай осы жүйелерді біріктіретін жаңа желі "Ahead" деген атпен белгіленді. Жүйе бүкіл Британ аралдарын қамтитын, ROTOR және одан бұрынғы Type 80 сияқты. Жаңа жүйелер Type 80-ге қарағанда тіпті ұзақ қашықтыққа ие болғандықтан, станциялардың саны азайтылды, ал бастапқы орналасуда бес станция ғана болды. Жаңа желіде бірнеше Type 80 станциялары ерте ескерту үшін сақталды, онда ұшырулар жүргізілмейтін және кедергіге қарсы қызмет қажет емес жерлерде.

Қауіптердің өзгеруі

Осы кезеңге дейін Ұлыбританиядағы әуе қорғанысы миссиясы, елге келтірілген залалды азайтуға бағытталған, залалды шектеу моделіне негізделген. Сонымен қатар, жаудың мүмкін болатын зиянын барынша азайту мақсаты көзделді. Мұндай тұжырымды Британия шайқасы ең жақсы көрсетеді, онда Ұлыбритания Корольдік әуе күштері (RAF) неміс бомбалаушыларына жеткілікті зиян келтіріп, күндізгі шабуылдардан бас тартуға мәжбүр етті. Тіпті соғыстан кейінгі кезеңде, алғашқы ядролық бомбалар пайда болғанда да, бұл негізгі тұжырымдама стратегиялық басымдық сақтап тұрды. Сутекті бомбаның пайда болуы бұл тұжырымды еңбек етпейтін етті. Себебі, ұсталмай кеткен бір ғана ұшақ зор зиян келтіруі мүмкін еді. Шабуылға ұшырайтын бомбалаушылардың санын есептегенде, мұндай шабуыл Ұлыбританияны толыққанды қиратуға алып келуі мүмкін болды. Осы орайда, Ұлыбританияны жойылудан қорғаудың жалғыз жолы – шабуылдың болмауына көз жеткізу еді, ал мұны істеудің жалғыз жолы – тиімді ескерту жүйесін құру арқылы жауға маңызды қарсылық көрсету болатын. 1954 жылға қарай әуе қорғанысының тиімділігіне қатысты үлкен алаңдаушылықтар туды. Егер мақсат шабуылды болдырмау болса, V бомбалаушы күштерінің сәтті ұшырылуын қамтамасыз ету үшін жеткілікті ескерту уақыты ғана қажет еді. Ұшқыштарды нысанаға бағыттап, жер-әуе ракеталарымен түсіру, шабуыл жүріп жатқанда, соғыстың барысын ең болмаса өзгерте алмайтындықтан, бекергі әрекет сияқты көрінетін. 1956 жылға қарай, жалпы қорғанысқа қатысты барлық сылтаулар тоқтатылды және RAF тек қана V бомбалаушы базаларын ерте ескерту және қысқа мерзімді қорғау миссиясын қабылдады, яғни "қарсылықты қорғау" миссиясын. Бұл Мидлендс аймағын қамтитын үш станциядан тұратын, "Алға жоспар" деген жаңа атаумен белгіленген, кішірек желіге әкелді. Алайда, бұл миссия да 1957 жылғы Қорғаныс туралы ақ кітап жарық көргеннен кейін тоқтатылды. Бұл құжат баллистикалық зымырандардың пайда болуымен стратегиялық жағдайдың өзгеруін қарастырды. Онда Шығыс Еуропадан Ұлыбританияға жете алатын зымырандардың қолжетімді екені, ал 1960 жылдардың ортасына қарай олар бомбалаушы базаларын шабуылға алуға жеткілікті дәлдікке ие стратегиялық қарулармен жабдылатыны айтылды. Совет бомбалаушыларының шабуылы әлі де мүмкін болғанымен, әсіресе төмен биіктіктегі жасырын шабуылдар, мұндай шабуылдар зымырандардың келуінің алғы көрінісі болатын. Советтер стратегиялық қаруларын қолданса, олардың барлығын қолданатыны анық болды, сондықтан толыққанды бомбалаушы шабуылының болуы екіталай. Егер осылай болса, әуе қорғанысының мақсаты идентификация үшін қажетті ең минималды жүйелерден аспауы керек еді. 1957 жылға қарай V бомбалаушыларын қорғау тұжырымдамасынан да бас тартылды. Егер кез келген шабуыл туралы сенімді ескерту болса, бомбалаушылар дереу ұшырылуға тиіс еді, өйткені барлық жағдайларда зымырандар жақын арада жерге түсетін еді. Басты талап – әуе қорғанысы емес, зымыран шабуылы туралы жылдам ескерту болды. 1957 жылдың қазан айында Ұлыбритания АҚШ-қа баллистикалық зымырандардың ерте ескерту жүйесін (BMEWS) Ұлыбританияда, V бомбалаушы базаларына шабуылдарды қамтитын жерге орналастыру туралы өтінішпен жүгінді.

Жаңа тапсырма

Ақ кітаптағы өзгерістерге байланысты "Алдын ала жоспарлау" қажеттігі жойылған сияқты көрінді. Дегенмен, әуе қорғанысын жоспарлаушылар бірден маңызды мәселеге тоқталды. Егер кеңестіктер ұшаққа қуатты карцинотрон орнатса, олар оны жағалаудан шалқап, БМЭВС-тің салыстырмалы түрде тар жиілік диапазонын бұза алады. Бұл зымыран шабуылын жасырады, ал V бомбалаушылары қауіптің мәні анықталғанға дейін ұшуға мәжбүр болады. Егер кеңестіктер осы әдісті қайталаса, бомбалаушылар паркі мен экипаждар тез тозығып кетеді. Осы мәселені шешу үшін, БМЭВС жұмыс істеп тұрғанда, кедергі жасайтын ұшаққа жеткілікті қашықтықта шабуылдай алатын, әлдеқайда кіші қорғаныс желісін құру қажет болды. Осының нәтижесінде 1958 жылы жаңа "Алдын ала" схемасы жасалды, онда үш станса V бомбалаушы базаларын қамтитын үшбұрыш тәрізді орналастырылды және БМЭВС-ті де қамтуға кеңейтілді. Тіпті осы шектеулі орналасу да үкімет ішінде, тіпті премьер-министр Харольд Макмилланның өзінен де қатты сынға ұшырады. Ол Ұлыбританияның күштерін зымырандарға көшіруді қалаған, онда бұл желі қажетсіз болар еді. Ақырында, жоспар тек басқа барлық әуе қорғаныс радарлары тоқтатылған жағдайда ғана бекітілді, сондықтан 1960 жылы "Көк Жокер" жүйесі жұмысы тоқтатылды.

Әуе қозғалысын басқару

1950 жылдары RAF әуе кеңістігін өздерінің қалауынша пайдалануға үйреніп қалған. Сол кезде RAF-тың истребительдері мен бомбалаушылары реактивтік двигательдермен жабдықталған және азаматтық ұшақтардың, көбінесе винтті ұшақтардың, жеткізе алмайтын биіктікте және жылдамдықпен ұшқан. Бірінші реактивтік лайнерлердің пайда болуы және 1950 жылдардың соңындағы олардың қарқынды өсуі азаматтық және әскери көлік арасында бірнеше қауіпті жағдайларға әкелді. Уақыт өте келе жағдай нашарлай түспек. Бүкіл Ұлыбритания бойынша жоғары биіктіктегі қозғалысты қамту үшін бір түрлі жүйе қажет болды, бұл Лоренс Синклер басқаратын Ұлттық әуе қозғалысын бақылау қызметіне (NATS) әкелді. Олар жаңа Decca DASR 1 және Marconi S264 радарларына негізделген кең желі құруды жоспарлады. Макмиллан "Алға бағытталған жоспарға" күмәнданып, Авиация министрлігінің бас ғылыми кеңесшісі Солли Цукерманнан оны қарастыруды сұрады. Цукерман жүйенің бағаланған құнын айтарлықтай төмендетудің және оны әскери мақсаттар үшін пайдаланудың жолы жоқ екенін мәлімдеді. Алайда, ол бір шешімді ұсынды: оны әскери және азаматтық әуе қозғалысын бақылаудың ортақ желісінің негізі ретінде пайдалану, осылайша екі толық желіге қажетті шығындарды бөлісу. NATS жүргізген келелі зерттеулер Цукерманмен келісіп, әскери желіге жоспарланған рейстерден келетін сигналдарды сүзгілеу үшін азаматтық рейстер туралы толық ақпарат қажет екенін көрсетті. Желілерді біріктіруге ешқандай себеп болмады, нәтижесінде бүкіл Ұлыбританияны қамтитын желі құрылатын еді. Әскери желіге тек шағын өзгерістер енгізілді. Біріншісі – бастапқыда RAF Bramcote болған ішкі радардың орнын шығыс жағалаудағы RAF Boulmer-ге көшіру. Бұл BMEWS орналасқан жерін қамтуға арналған, ол енді RAF Fylingdales-тегі соңғы орнына көшірілген. Бұл бастапқы үшбұрышты орналасу енді созылған сызыққа айналды, бірақ бұл жалпы өнімділікке елеулі әсер етпеді. Екінші өзгеріс – оңтүстік сектордың басқару орталығын RAF Bawburgh-тан Батыс Дрейтондағы жаңа Лондон аймағының басқару орталығына көшіру, бұл телекоммуникациялық жабдықтардың құнын айтарлықтай төмендетті. Бұл RAF ішінде наразылық тудырды, себебі бұл азаматтық желімен байланысты жеңілдеткенімен, әскери радарлармен байланысты қиындатып, оларды бұғаттауға мүмкіндік беретін еді. Бұл мәселе бойынша қызу пікірталас болды, бірақ бірден ешқандай өзгеріс жасалмады.

Желідегі адам/орталаушы

1961 жылға қарай қалған барлық талас-тартыс тоқтатылды, ал 21 ақпанда Қазынашылық жаңа аталған Linesman/Mediator жобасына қаржы бөлді.

Іске асыру

Linesman, 1950 жылдардың соңында Ливерпульдегі Корольдік радиолокациялық мекемеде (RRE) «Автоматты телефон өндіру компаниясының» (ATE) қатысуымен жүргізілген радар ақпаратын біріктіру зерттеуінен пайда болды. Бұл жобаның мақсаты – «L1» (Linesman 1) деп аталатын бір ғана орталықты пайдалана отырып, қолданыстағы ROTOR жүйесінің күрделілігін азайту болды. L1 Ұлыбританияның толық әуе кеңістігінің суретін пайдалана отырып, барлық әуе күштерін басқара алатын еді. Жобаның бастапқы кезеңдерінде RRE Корольдік сигналдар және радарлар мекемесіне (RSRE) айналды, ал 1962 жылы AT&E Plessey компаниясымен біріктірілді. Linesman – Ұлыбританияның әуе қорғаныс жүйесін жаңғыртудың кең ауқымды жобасы болды. Сигналдау және байланыс мәселелерімен қатар, қолданыстағы радарларды жаңарту да жоспарланды. МРС желісінде қолданылған 80 типті радарлар қуатты болғанымен, кедергі келтіруге оңай болатын. Жаңартулардың басты мақсаты – шулы ЭКМ ортасында кедергіге төзімділікті арттыру болды. Қолданыстағы 80 типті радарды жаңа 84 типті радармен толықтыру ұсынылды. Linesman үш жаңа радарды әзірлеуді ұсынды: екі негізгі ұзақ қашықтықтағы іздеу радары – Marconi-дің 84 типті және AEI-дың 85 типті «Blue Yeoman» радары, ал биіктікті анықтау мүмкіндігі Decca HF 200 биіктік анықтағышымен қамтамасыз етілді. Жүйенің кедергіге төзімділігін арттыру үшін екі негізгі радар әртүрлі жиілік диапазондарында жұмыс істеді: 84 типті – «L» диапазонында, 85 типті – «S» диапазонында. Жүйе дамыған сайын, жүйенің ЭКМ мүмкіндіктерін жақсарту үшін қосымша жүйелер енгізілді. Linesman және «Ahead» жоспарының бірнеше мәжілістерінде азаматтық әуе қозғалысын басқаруды қосу туралы шешім қабылданды – жоспардың «Mediator» бөлігі. Linesman және Mediator енді бірлесіп қарастырылды, бірақ бұл шығындардың өсуіне және бастапқы жоспарды қысқарту қажеттілігіне әкелді. L1 бастапқыда Норфолк графтығындағы Баубургте жер астында орналастырылуы жоспарланған, бірақ 1960-1962 жылдар аралығындағы шығындарды қысқарту нәтижесінде 1963 жылы Батыс Дрейтон қаласындағы 123 ғимаратта L1 жүйесінің прототипі жер үстінде орнатылды. «Mediator» бөлігі жақын маңдағы ғимаратта LATCC (Лондон әуе қозғалысын басқару орталығы) құрды. LATCC Linesman деректерін Marconi Myriad компьютерлерінде Лондон аймағындағы барлық әуе қозғалысын басқару үшін пайдаланды. Осы жерде негізгі өндірушілер (Plessey – деректерді өңдеу, Marconi – дисплейлер) жетілдірілген әзірлемелер жүргізді. Linesman сайттарының әрқайсысы өздігінен жұмыс істей алатын болды, бірақ желі орталықтандырылған «L1» орталығынан (қазір Батыс Дрейтоннан) басқарылатын еді. Әрбір далалық станция микротолқынды желілер арқылы, кейін телефон желілері арқылы L1-ге деректер жіберді, олар әуе кеңістігінің жалпы елдік суретін құру үшін қайта біріктірілді – Танылған әуе суреті (RAP). Linesman-нің бастапқы орталық компьютерлік жүйесі 21 Plessey XL4 және XL6 компьютерінен тұратын, олар Радарлық деректерді өңдеу жүйесі (RDPS) ретінде біріктірілген. Сол кездегі әдеттегідей, MOD-тің талабы бойынша кремний жартылай өткізгіштердің орнына германий пайдаланылып жасалды, себебі оның сенімділік туралы деректері тек бұрынғы типке қатысты болды. Бұл компьютерлер жергілікті желінің алғашқы нұсқасы болған кездейсоқ магистральдарды пайдаланып бірге жұмыс істеді. 21 RDPS компьютері кейін Британ аралдарының үстінен 1024x1024 теңіз милі аумақты қамтитын Танылған әуе суретін (RAP) құрастыру үшін жұмыс істеді. Оған тағы үш Ferranti Argus 500 компьютері қосылды, олар Танылған әуе суреттерін тарату жүйесі (RAPIDS) ретінде RAP-ті 1900x1900 теңіз миліне дейін ұзартты. Ұзақ қашықтықтан алдын ала ескерту деректері НАТО және француздық радарлық станцияларына және одан алынған деректерді беру арқылы берілді. Жүйенің басқа бөліктері ешқашан іске қосылмады, оның ішінде азаматтық ұшу жоспарларын өңдеуді біріктіретін тағы үш компьютер, Bloodhound зымырасының компьютерлік жүйелерін біріктіруге арналған деректерді қосатын байланыс, сондай-ақ Fylingdales-ке сілтеме. RDPS 1984 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін ол жойылды. Бірақ «Ahead» жоспары мен Linesman жүйесі жергілікті және кең аймақтық желілерде деректерді тарату үшін компьютерлерді пайдаланудың алғашқы көріністерінің бірі болды. Тіпті пакеттік коммутация және деректерді маршруттау туралы ерте тұжырымдамалар да болды.

Сайттар

Екі негізгі деректерді өңдеу орталығының – L1 және L2 – тұжырымы Ұлыбританияны екі аймаққа бөлді: Солтүстік бағыт өндірісі аймағы (NTPA) және Оңтүстік бағыт өндірісі аймағы (STPA). L1 негізінен STPA-ны қамтамасыз етті, төрт негізгі нысандардан ақпарат ала отырып: Норфолк әуежайындағы (RAF) Neatishead, Йоркширдегі (RAF) Staxton Wold, Нортумберлендтегі (RAF) Boulmer және Солтүстік Ирландиядағы (RAF) Bishops Court. Бұған қоса, Ash, Ventnor, Clee Hill, Burington, London 1 және London 2-дегі алты азаматтық радардан да деректер түсті. L1 нысанының, жер үстінде орналасқан және көбінесе шыныдан жасалған, әуе шабуылына ұшырауы мүмкін екені бастапқыда түсінілді. Прествикте жер астында салынуы жоспарланған екінші L2 нысаны ешқашан іске асырылмағандықтан, әуе қорғаныс жүйесінің элементтері радиолокациялық станциялардың резервтік мүмкіндіктерін пайдалануға берілді, атап айтқанда (RAF) Neatishead және (RAF) Boulmer-дегі резервтік жергілікті ерте ескерту және басқару (SLEWC) жүйелерін. L2 іске асырылмағандықтан, L1 өңдеуін Солтүстік аймақты қамтуға дейін кеңейтуге мәжбүр болды, бірақ компьютерлік деректер байланысы болмағандықтан, (RAF) Saxa Vord, (RAF) Benbecula және (RAF) Buchan-нан алынған ақпарат L1 жүйесіне қолмен енгізу үшін дауыспен жеткізілуі керек болды. Кейін L1 Корнуоллдағы (RAF) Portreath-тен де ақпарат алды. Shackleton AEW ұшақтарынан алынған деректер де L1 компьютерлік жүйесіне дауыспен жеткізілуі тиіс болды. Нәтижесінде, танылған әуе суреті, Жалпы жағдайды көрсету (GSD) ретінде, Жоғары деңгейдегі көрсету (HFD) түрінде (RAF) High Wycombe, (RAF) Bentley Priory және HMS Warrior (Northwood) нысандарына жіберілді. ROTOR жоспарында болғандай, ғимараттарға "R" белгілері берілді, оның ішінде жер асты бункерлері, сондай-ақ жер үстіндегі техникалық және операциялық ғимараттар. (RAF) Neatishead-тегі R3 бункеріндегі өрт салдарынан уақытша жер үсті ғимараттарына көшуге тура келді. Сонымен қатар, (RAF) Boulmer-дегі R3 1982 жылдың желтоқсанында жөндеуге жабылды және операциялар Boulmer уақытша нысанына (BIF) көшті.

Жабдық

Жүйенің негізгі принципі – барлық сенсорлардан мәліметтерді қабылдау және "Хаб тұжырымы" жүзеге асыру болды, онда жүйе ресурстары ауа деректерін өңдеу жүйесін құру үшін қайта ұйымдастырылды. Бұл RAP (танылған әуе суреті) құрылды, осы арқылы Ұлыбритания әуе кеңістігіндегі барлық ұшақтар мен әуе қозғалыстарын анықтау және қадағалау мүмкін болды. Жаулау сияқты шаралар L1 жүйесінен алынған мәліметтерді пайдалана отырып, басқа орындарда жүзеге асырылды. Жүйе 1970 жылдардың соңына дейін, 1980 жылдардың басына дейін қолданыста болды. Жүйенің ядросы 84 және 85 типтегі негізгі радарлар болды. Биіктікті анықтау мүмкіндігін 85 типті радар (алғашқы 3D радарлардың бірі) және HF200 биіктік табушылар қамтамасыз етті. Linesman дамуымен қатар, ECCM қабілетін және байланысты жақсарту үшін қосымша жүйелер енгізілді. Әрбір негізгі радармен байланысты екінші радар (IFF), SSR 750 болды, ал кішігірім екінші радар негізгі радар антеннасына орнатылды.

Төп радиолокациялық жүйе T84

Marconi AMES 84 типі негізгі "L" диапазонындағы радар болды. Негізгі тарату жабдығы антенна орнатылған ғимаратта орналасқан; бұл ғимаратқа "R17" типтік таңбасы берілген. Таратушы бір қабатты ғимараттағы магнитрон болды, сигнал айналмалы кабинадағы айналмалы біліктен өтіп, антеннадағы мүйіз тәрізді антенналарға берілді. Антенна екі 60 футтық 21 футтық эллипстік параболалық антеннадан тұрды, олар бір-біріне арқасымен орналасқан, біреуі радар, екіншісі IFF/қосымша радар жүйесі қызметін атқаратын. Іс жүзінде бастапқы IFF жүйесі орнатылмады, оның орнына заманауи жүйелер, әлдеқайда кіші антенналарымен бірге, "алдыңғы" антеннаға немесе негізгі антеннаның үстіне орнатылды. Бірінші және қосымша радарлардан алынған сигналдар Linesman учаскесінің басты техникалық ғимаратында, R12 ғимаратында өңделді.

Негізгі радар T85

AEI (кейін Маркони) AMES 85 типті "Blue Yeoman" радары спектрдің "S" жолағында жұмыс істеді. 84 типпен салыстырғанда, ол өте үлкен, 12 клистрондық таратушысы және 60 қабылдағышы бар MOPA жүйесі болды. Жабдық радарлық бекеттің басты техникалық блогында, R12 ғимаратында орналасқан, ал антенна ғимараттың үстіне орнатылған. 85 типтің антенна дизайны T84 сияқты болды, бірақ оның тек "бір жағы" ғана қолданылды, ал қосымша радиолокациялық антеннасы жоғары орнына төмен орнатылды. Дегенмен, 85 типтің өте жетілген ECCM жүйесі болды, ол жиіліктің жылдам ауысуын қамтамасыз етті, қазіргі терминде айтқанда, жиілік икемділігі. Радарда төрт жолаққа – А, В, Д және Е – топтастырылған 12 таратушы болды. Әр таратушының ең жоғары қуаты 5 МВт құрады, ал жалпы қуаты 60 МВт-қа жетті. Бұл зор қуат толқын жетекшілері арқылы бағытталды, бұл антеннаға стандартты "косеканс квадраты" сәулесін жасауға мүмкіндік берді, ал қарсы шаралардың (ECM) күшті жағдайында қуат 6 градусқа дейін шоғырландырылып, нысанаға бағытталды. Жиілік икемділігімен және қуатымен қатар, 85 типтің көптеген қабылдағыштары болды, олар ең күшті кедергілердің арасынан да қайтарым сигналдарын анықтауға мүмкіндік берді, соның ішінде карцинотрон кедергісіне қарсы "дики фикс" қабылдағыштары да бар еді. Қабылдаудан кейінгі өңдеу, оның ішінде екі рет интеграциялық циклдар, жалған сигналдарды салыстыруға және жоюға мүмкіндік берді, бұл ECCM мүмкіндіктерін одан әрі арттырды. 84 типтегідей қозғалмалы нысандарды көрсететін (MTI) мүмкіндік болмаса да, жиілік диапазоны мен өңдеу 85 типтің тіпті ең қиын жағдайларда да анық кескінді шығаруын қамтамасыз етті. 85 типтің таратуы мен қабылдауы 12 сәулеге негізделгендіктен, ол 3D радар болды. Радардан алынған деректер автоматты биіктік табушыға жіберілді, ол сәулелер арасындағы нысанадан алынған сигналдардың салыстырмалы күшін салыстырды. Қашықтық пен белгілі бұрышты ескере отырып, биіктікті есептеу оңай. Бірақ бұл секундтың жүздеген бөлігінде бірнеше нысаналар үшін жасалды, сондықтан 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында бұл үлкен жетістік саналды.

Екінші реттік радар

Жүйеде пайдаланылған екінші рейдтік радар Cossor SSR750 болды. Әрбір бірінші радармен бірге қосалқы радар жұмыс істеді, RAF Staxton Wold және RAF Neatishead-те қосымша "тұрған" SSR болды. Екінші радардан алынған ақпарат бірінші (іздеу) радарымен байланыстырылып, бір дисплейде көрсетілді. Бұл операторларға дәстүрлі "қашықтық және бағыт" сияқтыдан әлдеқайда толық ақпаратты ұсынды. Екінші радар – әскери және азаматтық мақсатта қолданылатын жүйе, ол ұшақтағы транспондерге сұрақ жіберіп, кодталған жауабын қабылдап, аударады. SSR сигналдарын түсіндіру L1 станциясында, Elliott Automation компаниясымен жеткізілген декодерлер арқылы жүзеге асырылды.

Биіктікті анықтау

Линесман жүйесінде биіктікті анықтау үшін үш құрылғы болды. Біреуі 85-ші типті радарға енгізілген, екіншісі HF200 радарымен жұмыс істейтін жеке жүйе, ал үшіншісі SSR-ге негізделген. 12493 үлгісіндегі Автоматты биіктік есептегішімен жұмыс істейтін 85-ші типті радар операторға нысананы таңдауға және радардың 12 сәулесі арқылы триангуляция жасап биіктігін анықтауға мүмкіндік берді. HF200 нысананың биіктігін анықтаудың тағы бір тәсілін ұсынды. Бұл радар үздіксіз айналудың орнына оператор таңдаған бағытта иіліп жұмыс істеді. Бағыт негізгі радардан алынып, операторға биіктік туралы мәліметтерді жіберуге мүмкіндік берді. Бірлескен әскери-азаматтық қызметтің бөлігі ретіндегі SSR750 екіншілік радары ұшақтағы транспондерге биіктігі туралы сұрақ жіберуге қабілетті болды. Бұл биіктік борттағы биіктікөлшегіштен автоматты түрде алынып, 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында операторға экранының үстіне орнатылған құрылғыда көрсетілді. Кейіннен, мәліметтерді шығару мүмкіндігі пайда болғаннан кейін, оны дәстүрлі жазықтық позициялық индикаторда (PPI) ұшақпен бірге көрсетуге болады.

Пассивті анықтау

Кейіннен желіге үшінші жүйе қосылды, RX12874 "Winkle" пассивті кедергіні анықтау жүйесі немесе PD жүйесі. PD бірнеше шақырымға бөлінген R15 ғимараттарына орнатылған жоғары жылдамдықты айналатын антенналардан тұрады, олар 85-түрлі радардан алынған ұқсас сигналдармен біріктіріледі. Нейтисхед, Стакстон Волд және Бульмерде орналасқан үш 85-түрлі радар PD базалық сызығын құру үшін байланысты жоғары жылдамдықты PD антенналарын пайдаланды. Бұл үшін екі антенна (T85 және PD) бір-бірінен 100 миль қашықтықта орналасып, бір уақытта аспанның бір аймағын қамтуы керек еді, ал синхрондау және айналу туралы ақпарат микротолқынды байланыс арқылы жіберілді. Мысалы, Нейтисхедтегі 85-түрлі радар Стакстон Волдтағы жоғары жылдамдықты антеннадан алынған сигналдарды кедергі келтіретін ұшақтарды анықтау үшін пайдаланды. Әр 85-түрлі радар, оған қоса байланысты жоғары жылдамдықты антеннасы, солтүстік және оңтүстікке қарай бірнеше жүз мильге созылатын PD базалық сызығын қамтамасыз ете алды. Шотландияның Айршир аймағындағы Дундональд төбесінде жоғары жылдамдықты антенна орналасқан, ол RAF Boulmer-дің солтүстігіне базалық сызық берді, бірақ RAF Neatishead-тің оңтүстігіне ұқсас кеңейтім болған жоқ. Сигналдар радиолокациялық станцияның бірінде (базалық сызықтың бір шетін құрайтын 85-түрлі радар орналасқан жерде) фазалық корреляторда біріктірілді, ол бірнеше мүмкін орналасқан жерлерді анықтап, оларды бірегей "тета-фи" дисплейінде бірнеше нүкте ретінде көрсетті. Операторлар нүктелер санын азайту үшін күшейтуді қолмен реттеді, содан кейін бұл ақпаратты қашықтан дисплейге жіберді, онда оны 85-түрлі радардан алынған қалыпты деректермен біріктіруге болады. Мақсаты – үлкен шабуылдың ішінде арнайы жабдықталған кедергі келтіретін ұшақтарды анықтап, оларға шабуыл жасау үшін басымдық беру, соның арқасында басқа радарларға кедергінің (ECM) жүктемесін азайту.

Операциялық оқыту

Мұндай күрделі жүйе операторлардың толыққанды оқытылуын қажет етті. Осы мақсатта L1 үлкен, цифрлық радар симуляторымен жабдықталды, ол нақты жүйенің барлық радарлық сигналдарын шығара алатын. Бұл симулятор Elliott Automation компаниясына, олар әлемдегі алғашқы цифрлық радар симуляторын сәтті жасағаннан кейін тапсырыс берілді. Elliot 502 компьютері негізінде жасалған бұл симулятор 6 радар басын кедергілермен және шумен модельдеуге, сондай-ақ 200-ден астам ұшақты көрсетуге мүмкіндік берді.

Операция

Linesman бастапқыда жоспарланғандай ешқашан толыққанды іске қосылмады. Ол 1970-ші жылдардың басында іске қосылды, бірақ 1984 жылға дейін жалпы танылған әуе суретін, жалпы жағдайды көрсету және жоғары деңгейдегі ақпаратты өндіру және тарату үшін ғана пайдаланылды. Интерцепция мүмкіндігі тек ұшақ басқару мектебінің оқу процесінде қолданылды. L1 танылған әуе суретін тарату жүйесі (RAPiDS) ретінде үш қосымша компьютер (Elliott Argus 500) алды, олар RAP ақпаратын L1-ден жақсартылған форматта таратты. Концепциялар жарамды болғанымен, радар сигналдарын бағыттауға қолданылған технология жүйе аяқталғанға дейін ескірді. Ұшақтарды басқаруды бір орталыққа шоғырландыру қауіптің жоғары деңгейіне әкелді. Жоспарға түзету енгізіліп, интерцепция функциялары екі негізгі радар станциясына көшірілді, онда L1-ден алынған RAP әуе кеңістігін бақылау үшін қолданылды, ал ұрыс бақылаушылары тұрақты жергілікті ерте ескерту және басқару жүйелерін (SLEWC, Elliott 920C компьютерлеріне негізделген) интерцепцияны басқару үшін пайдаланды. Бастапқы жобада өңделген радар сигналдары радар станциясынан L1 және LATCC-ге микротолқынды байланыс арқылы қайтарылды. 1960 және 1970 жылдары бұл өңделген, бірақ қазіргі стандарттар бойынша шикі, бейне және бұрылу ақпаратынан (яғни радар антеннасының азимут бұрышы) тұрды. PD жабдықтарынан алынған сигналдар және антеннаның бұрылу синхрондау ақпараты бірдей байланыс арқылы берілді. 1970-ші жылдардың соңында ақпаратты алуға арналған жабдықтар енгізілді. Бұл жабдық біріншілік және қосымша радар сигналдарын алып, оларды біріктіріп, өңдеп, телефон желілері арқылы L1-ге жіберді. RPEARDS (Радарлық ақпаратты алу және қашықтан көрсету жүйесі) – сигналдарды өңдейтін, біріктіретін және жіберетін қатты сыммен қосылған компьютер болды. Оның жады магниттік ядролық сақтағыштан тұрды, ол 60 биттен асатын ұзындығы бар шамамен 1000 сөзді сақтай алатын, ал телефон желісі арқылы деректерді беру жылдамдығы GMSK модуляциясымен 2400 бодты құрады.

Мұра

Linesman жүйесі Rotor негізінде салынды, ал Rotor – Chain Home және Екінші дүниежүзілік соғыстың тәжірибелеріне сүйенді. Қауіпті және шиеленісті Суық соғыс кезеңінде, ресейлік бомбалаушыларды анықтау және ұстау апта сайын, тіпті күнделікті оқиғаға айналған кезде, Linesman Ұлыбританияның әуе кеңістігін қорғауға және бақылауға мүмкіндік берді. IUKADGE және одан кейінгі жетістіктердің барлығы осы жүйелердің мұрасын дамытып келеді, ал бұл жүйелер Dowding жүйесінен бастау алады. Қауіпті тоқтату үшін күштерді жылдам және дәл орналастыруға мүмкіндік беретін әуе қорғанысы жүйесі ресурстарды үнемдейді және оларды ең қажетті жерге жұмсайды. Ұлыбритания шайқасының қызығында ойлап табылған, сынақтан өткен және дәлелденген бұл жүйе, технология бірнеше есе жақсартылса да және 9/11 оқиғасынан бері қауіптер өзгергенімен, әлі де тиімді. RSRE Malvern-дегі Linesman/Mediator жұмысының нәтижесінде 1965 жылы сенсорлық экран ойлап табылды. Бұл жұмысты Малверндегі H ғимаратында Е.А. Джонсон басқарған команда жүзеге асырды. Linesman жүйелерінің және олармен байланысты жер үсті құрылыстарының көп бөлігі жоғалып кеткенімен, RAF Neatishead әуе қорғанысы радар мұражайында Суық соғыстың қаһарлы жылдарындағы жұмыстың атмосферасын сезінуге болады.