Кіріспе

АҚШ-тың федералды сотының маңызды ісі

Corfield v. Coryell (6 Fed. Кас. 546, жоқ. 3,230 C. C. E. D. Pa. 1823 ж.) – Пенсильванияның Шығыс округінің АҚШ округтік сотының судьясы ретінде отырған судья Бушрод Вашингтон қабылдаған маңызды шешім. Онда ол Нью-Джерси штатының тұрғындары емес адамдарға устрица мен қабықшаларды жинауға тыйым салатын ережені қолдады. Бұл шешімге қарсы талас, Нью-Джерси штатының заңы АҚШ Конституциясының IV бабындағы Артықшылықтар мен Иммунитеттер туралы ережені бұзды және Нью-Джерси штатының заңы сауда ережесін бұза отырып, штараралық сауданы реттеді деген шағымдар келтірілді.

Өмірбаян

1820 жылы Нью-Джерси штатының заң шығарушы органы май айынан қыркүйек айына дейін устрица жинауға тыйым салатын, ал жылдың қалған уақытында устрицаны тек Нью-Джерси штатының тұрғындарына ғана жинауға рұқсат беретін заң қабылдады. Нью-Джерси штатының тұрғыны емес талапкер Морис өзенінің шығанағында "Хирам" атты кемесімен устрица жинап жүрген. Осы кеме Нью-Джерси штатының заңына сәйкес тәркіленді. Талапкер "Хирам" кемесінің тәркіленуіне наразылық білдіру үшін федералды сотқа талап арыз берді. Талапкер заңды төрт конституциялық негізде дауласты:
Ол коммерциялық ережеге араласуы себепті конституцияға қайшы келеді, себебі мемлекетаралық сауданы реттеу құқығы штат заң шығарушыларына емес, Конгреске берілген. Ол Артықшылықтар мен Иммунитеттер туралы ережеге қайшы келеді, онда "әрбір штаттың азаматтары басқа штаттардың азаматтарына берілген барлық артықшылықтар мен иммунитеттерге ие болады" делінген. Ол Конституцияның III бабының II бөліміне қайшы келеді, онда "Америка Құрама Штаттарының сот билігі теңіз және теңіз юрисдикциясына қатысты барлық істерді қарауға тиіс" делінген. Ол Төртінші түзетуді бұзады, өйткені тәркілеу ордерсіз жасалған. Бұл аргумент сот шешімінде қарастырылмағандықтан, одан бас тартылған сияқты.

Шешім

Сот ақыры Нью-Джерси штатының заңын конституциялық деп таныды. Сауда бабына қатысты, судья Вашингтон Конгрестің сауданы реттеу өкілеттігі "штат үкіметінің өз аумағындағы ішкі тәртіп мәселелеріне қатысты заң шығару құқығын ешқандай жағдайда шектемейді, тіпті мұндай заңнама саудаға жанама түрде әсер етсе де, егер ол Конгрестің осы мәселе бойынша қабылдаған ережелеріне кедергі келтірмесе" деген тұжырым жасады. Ол бұл тұжырымын дәлелдеу үшін Гиббонс пен Огден арасындағы сот ісін келтіріп, сол шешімде айтылған рұқсат етілген штаттық заңдардың тізімін сөздерін өзгертусіз берді: "тексеру, карантин және денсаулық сақтау заңдары; штаттың ішкі саудасын реттейтін заңдар; жолдар, паромдар, каналдар және осы сияқтыларды құру және реттеу заңдары". Вашингтон сондай-ақ Нью-Джерси штатының заңы сауда тауарларына тікелей әсер етпейтінін, маңызды айырмашылықты көрсете отырып атап өтті: "заң острицаларды заңды түрде жинағаннан кейін сатуға және сатып алуға кедергі келтірмейді, олар сауда тауарларына айналады; бірақ оларды өсетін орындарынан алып тастауға тыйым салады". "[Тас, құм және тағы да көптеген заттар]" сияқты сауда тауарларын алу тәсілін реттейтін штаттық заңдар конституцияға қайшы емес екендігі айтылғандықтан, судья Нью-Джерси штатының заңы Сауда бабын бұзбайды деген қорытындыға келді. Содан кейін Вашингтон Артықшылықтар мен Иммунитеттер бабына қатысты мәселені қарастырды. Корфилд пен Кориел ісінде ең көп сілтеме жасалатын аспект – АҚШ азаматтарының "артықшылықтары мен иммунитеттерінің" тізімін жасаған судья Вашингтон: "Сұрақ мынада: штаттардағы азаматтардың артықшылықтары мен иммунитеттері қандай? Біз бұл сөздерді табиғаты бойынша негізгі болып табылатын, барлық еркін үкіметтердің азаматтарына тиесілі және осы Одақты құрайтын штаттардың азаматтары еркін, тәуелсіз және егемен болған кезден бері пайдаланып келе жатқан артықшылықтар мен иммунитеттермен шектеуге дайынбыз. Бұл негізгі принциптер қандай екенін санау қиын болса да, оларды келесі жалпы тақырыптарға біріктіруге болады: үкіметтің қорғауы; өмір мен бостандықты пайдалану, кез келген түрдегі мүлікті иелену және алу құқығы, сондай-ақ бақыт пен қауіпсіздікті іздеу құқығы; бірақ бұл құқықтар үкіметтің жалпы игілік үшін әділ түрде белгілейтін шектеулерге бағынады. Бір штаттың азаматының сауда, ауыл шаруашылығы, кәсіби қызмет немесе басқа мақсаттармен кез келген басқа штатқа өту немесе тұру құқығы; habeas corpus бұйрығының пайдасын талап ету; штаттың соттарында кез келген түрдегі іс қозғау және жүргізу; жылтық немесе жылжымалы мүлікті алу, иелену және иеліктен шығару; сондай-ақ штаттың басқа азаматтары төлейтін салықтардан босату – бұл азаматтардың кейбір артықшылықтары мен иммунитеттері, олар негізгі деп саналатын артықшылықтардың жалпы сипаттамасына анық кіреді: сонымен қатар, мемлекеттің заңдарымен немесе конституциясымен реттелген және белгіленген сайлау құқығын да қосуға болады. Бұл және басқа да көптеген жағдайлар, нақты айтқанда, артықшылықтар мен иммунитеттер болып табылады және олардың әр штаттың азаматтары үшін әрбір басқа штатта пайда болуы, конфедерацияның ескі баптарының тиісті ережелерінің преамбуласындағы сөздерді қолдану үшін, "Одақтың әртүрлі штаттарының халқы арасындағы өзара достық пен қарым-қатынасты нығайту және сақтау" мақсатымен есептелген. Осылайша, Вашингтон острица жинау құқығы осы негізгі артықшылықтар мен иммунитеттердің тізіміне кірмейтіндіктен, ол барлық штат емес азаматтарға берілмеуі керек деген қорытындыға келді. Шешімде "[балық аулау құқығы штаттың барлық азаматтарына немесе оның азаматтарына ғана тиесілі" және "оларды пайдалану құқығына олар ғана ие" делінген. Вашингтон бұл айырмашылықты практикалық тұрғыдан қарастырды: штаттың острица қоры "штаттың азаматтарының пайдалануы үшін жеткілікті болуы мүмкін", бірақ егер басқа штаттардың азаматтары да оларды пайдалану құқығына ие болса, оның қоры "толыққанды түрде таусылып, жойылуы мүмкін". Заңның Адмиралтейство және теңіз юрисдикциясы саласындағы (III баптың II бөлімінде көрсетілген) АҚШ-тың сот өкілеттігін бұзады деген аргументке жауап ретінде, шешімде бұл өкілеттік әлі де ұлттық үкіметке емес, штаттарға тиесілі болуы мүмкін екені айтылады. Содан кейін, шешімде қарастырылып отырған аумақтың Нью-Джерси штатының және Камберленд округінің юрисдикциясында екендігі көрсетілген. Ақырында, шешімде кеменің иесінен келген зиянға қатысты талап арыз қабылданбауы керек екені айтылады, өйткені кеме жалдау шарты бойынша талапкерге берілгендіктен, кеменің иесі мұндай талап арызды жолдай алмайды.

Он төртінші түзетудегі әсері

Корфилдтен белгілі бір үзінді Конгресс талқылауларында он төртінші түзетудің бірінші бөліміне (көбінесе Джон Бингем жазған) сілтеме ретінде келтірілді. Бұл, сот жүйесінің түпнұсқа Конституциядағы (4-баптың 2-тармағы) «артықшылықтар мен иммунитеттер» деген сөз тіркесін қалай түсінгенін көрсету үшін жасалды. Алайда, он төртінші түзету қабылданған кезде кейбір конгрессмендердің Вашингтон судьясының осы терминге берген анықтамасын қабылдамағанына байланысты маңызды дәлелдер бар. Вашингтон судьясының бағалауы көбінесе он төртінші түзетудің артықшылықтары мен иммунитеттері туралы Жоғарғы соттың «Сойысқаналы істердегі» (Slaughter House Cases) шешімінен кеңірек түсіндіруді жақтаушылармен жиі келтіріледі.