Кіріспе

1989 жылғы Бен Элтонның «Старк» романы – 1989 жылы жазылған комедия жанрындағы автор Бен Элтонның тұңғыш романы. Ол Ұлыбритания мен Австралияда коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды. Бұл роман Элтонның жазушылық жолын бастады. «Старк» алғашқы жылы 23 рет қайта басылып, миллионнан астам дана сатылды, соның арқасында Элтон алғашқы кітабынан миллионнан астам дана сатқан, сирек кездесетін жазушылардың қатарына қосылды. Роман «Старк» атты телесериалға бейімделді. Бұл экологиялық тақырыптарды қамтитын комедия. Комедия стилі Дуглас Адамс пен Грант Нейлордың әдеби туындыларымен салыстырылады. Оқиға көбінесе Австралияда, болашаққа жақын уақытта өтеді, ал басты кейіпкер – эмигрант ағылшын. Әңгіме көптеген кейіпкерлердің көзқарасынан айтылады, көзқарас көбінесе уақытша түрде жануарларға ауысады. Алғашқы сюжеттің көп бөлігі Батыс Австралиядағы Перттен оңтүстікке орналасқан, құрастырылған Карлтон қаласында өтеді. Романның қалған бөлігі Батыс Австралия шөліндегі Калгуркатта және Булленс-Крикте орын алады. Соңғы сахна ғарыш кеңістігіндегі белгісіз жерде, мүмкін Ай бетінде болады.

Қысқаша мазмұны

Колин "CD" Добсон тарихтың шешуші сәтінде қарапайым өмір сүріп жатыр. Қоршаған орта бірқатар "аваланшалар" – жердің экожүйесіндегі кенеттен болатын бұзылыстардың салдарынан жойылды, кең аумақтарға зиян келтірді. Старктардың құпия қоғамы – әлемдегі ең бай және ықпалды адамдардың бірлестігі, олар планетаның экожүйесі толық құлдырауға жақын екенін ұзақтан білген. Олар ондағы жылдар бойы Жер мен Айдың орбитасына жабдықталған, адамсыз ғарыш кемелерін жіберіп келді. Өз өмірін сақтап, қалғандарының "толық уытты жүктемеден" зардап шегуіне рұқсат беру үшін, олар Айды жайлау ниетімен ғарыш кемелерінің паркін құрыстырды. Олар Батыс Австралиядағы аборигендерден жер сатып алып, оны ұшыру алаңы ретінде пайдаланды. Акцияларын және тауарларын сату арқылы қаржы жинап, активтерді бірден және көп көлемде сату арқылы бүкіл әлемдік қор нарығын құлдыратып, қажетті ресурстардың бағасын төмендетті. Олар Айды АҚШ үкіметінен, оған жетуге қажетті құрал-жабдықтармен бірге сатып алды. Алты кеме Айға саяхаттау үшін жоспарланған, оның үшеуі адам тасымалдайтын, барлығы 250 адамға орын бар. Кемелер "Жұлдызды Кемелер" деп аталды, бұл Киелі кітаптағы Нұхтың кемесі туралы оқиғаға сілтеме жасайды. "Жұлдызды Кемелерде" адам мен жануарлардың эмбриондары, сондай-ақ тіршілікті қамтамасыз етуге қажетті ресурстар сақталған. "Жұлдызды Кемелер" консорциумның шөлдегі демалыс орталығын салу туралы сылтаумен дайындалды. CD және оның достары "ЭкоЭкшен" атты топ құрды. Олардың әрқайсысының консорциумға қарсы күресудің өзіндік себебі бар, бірақ олардың ортақ мақсаты – қоршаған ортаны қорғауға тырысу. Олар консорциумның іс-әрекеттеріне қарсы шаралар қолданады және осы процесте құпия жоспарды ашады. Олар ұшыру алаңына еніп, бүлік шығарады. CD және құпия қоғамның мүшесі Слай Муркок Рейчелдің махаббаты үшін бәсекелеседі, ол ақырында Слайдың серігі ретінде құпия жоспарға қосылады. "ЭкоЭкшен" жоспар туралы әлемге ескертуге тырысады, бірақ олардың сөзіне құлақ аспайды. Құпия қоғам құпияны тергеген немесе ашқан көптеген адамдарды өлтіреді. Рейчел соңғы сәтте Слайға қарсы шығып, ұшыруды саботаждауға тырысады, бірақ ол оны жеңіп, құрықтауға әрекеттендіреді. Ол қашып, "ЭкоЭкшеннің" аман қалған мүшелеріне қосылады. Старктардың құпия қоғамы ұшып кетеді, бірақ олардың өмірі көңілсіз және жалғыздыққа толы болады. Слай Муркок ақырында өзіне-өзі қол жұмсады. Бұл оқиға 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басындағы қоршаған орта мәселелеріне немқұрайлылық танытқан әлемдік тұтынушыларға ескертумен аяқталады.

Кейіпкерлер

Романда көптеген кейіпкерлер бар, адамдар да, жануарлар да. Басты кейіпкерлер – ЭкоЭкшен командасын құрайтын адамдар тобы. Басты қарсыластар – Старк қастандығын құрайтын шағын топ. Сондай-ақ, көптеген эпизодтық кейіпкерлер бар, олар көңілді оқиғаны баяндау үшін енгізіліп, кейін тез ұмытылады. Бұл кейіпкерлер көбінесе жануарлар. Мысалы, Дейв дельфин туады, Игги игуана шыбыз жейді, және барлығы да көп ұзамай қайтыс болады. Адам кейіпкерлерінің көпшілігі комедиялық эффект үшін және әлеуметтік сынды жеткізу үшін әңгімеде қысымға ұшырайды. Жануар кейіпкерлері көбінесе антропоморфтық болып келеді. Автор оларға адам есімдерін қояды және олардың ойларын, сезімдерін жануардың саналы адам болғандай сипаттайды. Жануарлар көбінесе адамдардан ақылдырақ болып бейнеленеді. Олардың қарапайым өмір салты адамдармен салыстырылады, әсіресе адамдардың тұтынуының қоршаған ортаға тигізетін әсеріне қатысты. Оқиғаның соңында Уолтер Кулбон (ЭкоЭкшен командасының екі мүшесінен кейін аталған) Старк базасына енудің маңызды бөлігіне айналады.

Басқа құрылыстармен байланыстар

Элтон осы роман негізінде сценарий жазды, ол кейіннен "Старк" телесериалы ретінде түсірілді. Бұл британдық және австралиялық ұлттық телеарналардың (BBC және ABC) бірлескен туындысы болды. Бен Элтон басты рөлді ойнады, ал Слай рөлінде Колин Фрильс, Рейчел рөлінде Жаклин Маккензи болды. Роман мен телесериал арасында кейбір айырмашылықтар бар еді: кейбір кейіпкерлердің аттары өзгертілді және соңы басқаша аяқталды. Элтонның "Gridlock" және "This Other Eden" атты келесі екі романы да экологиялық тақырыптарды қамтиды және антиутопиялық болашақта өтеді.