Кіріспе

Қара-ақ фильмге түс қосу

Фильмді түсті бояу – қара-ақ фильмге түс қосу процесі, әдетте фильмді бояуға батырып, пленка эмульсиясын бояу арқылы жасалады. Бұл эффектінің нәтижесінде барлық жарық сүзіліп, ақ жарық белгілі бір түсті жарыққа айналады. Фильмді тонулау – эмульсиядағы күміс бөлшектерін химиялық заттар арқылы түсті күміс тұздарына алмастыру процесі. Түсті бояудан айырмашылығы, тонулау ең қараңғы учаскелерге түс қосып, ақ учаскелерге тиісінше әсер етпейді. Түсті бояу үнсіз фильмдер дәуірінде кең таралған. 1920 жылға қарай, барлық фильмдердің 80-90 пайызы түсті бояу арқылы өңделген.

Тыныш дәуірдегі бояу

Бұл процесс 1890 жылдары басталды, бастапқыда кинопираттарға қарсы көшірме сақтау ретінде. Фильмдер аққырық түске боялды, бұл пленкалық принтерлердегі қауіпсіз жарықтың түсіне ұқсас еді. Пираттардың ағарту әдістерін тапқаннан кейін бұл тез арада тоқтатылды. Edison Studios және Biograph Company көңіл-күйді орнату үшін фильмдерін түстеуді бастады. Ортохроматикалық пленканы жарық аз жағдайда қолдануға болмағандықтан, көк түс күндіз түсірілген көріністерге ең көп қолданылатын түс болды және көрсетілген кезде түнді білдірді. Фильмді түстеудің бір түрі – қолмен түстеу, онда суреттің тек бөліктері бояулармен қолмен боялады, кейде фильмнің екінші басылымынан кесілген қалыпты пайдаланып, әртүрлі кадрларда бір бөлікті бояу үшін қолданылады. Ең алғашқы қолмен түсірілген фильм – Edison Studios-тың "Аннабель Серпентиндік биі" (1895) фильмі. Онда Бродвейден келген жас биші Аннабель Мур билеген кезде түсін өзгертетіндей көрінетін ақ жамылғы киіп жүреді. Қолмен түстеу Еуропадан, әсіресе Жорж Мелиестің ертедегі "трюк" және фантастикалық фильмдерінде жиі қолданылды. Мелиес Жанна д'Арктың (1900) өмірбаянында түстермен тәжірибе жасады, бұл оның 1902 жылғы "Айға саяхат" фильмінде түстерді одан да әдемі пайдалануына әкелді, ол қазіргі көрермендерге 2012 жылы Lobster Films компаниясының фильмді қалпына келтіруінен кейін ғана қол жетімді болды. Edison-ның танымал "Ұлы пойыз тонауы" (1903) фильмінің кейбір көшірмелерінде қолмен түсірілген көріністер таңдалған. Pathé компаниясының Vincennes қаласындағы зауытында 100 қыз-келіншек түс салушы болып жұмыс істеді. Олар 1910 жылы "Христос өмірі" атты туынды жасады. 1920 жылдарға дейін қолмен түстеу әдісі "Ар-намыстылық" (1924) және "Операның жұлдызы" (1925) фильмдеріндегі жеке кадрлар үшін қолданылды (екеуі де Handschiegl түсті процесін пайдаланды); және сирек жағдайларда, "Помпейдің соңғы күндері" (1926) және "Сирано де Бержерак" (1925) сияқты толық метражды фильмдер Pathéchrome процесімен Pathé стилінде түсірілді. Ұзақ фильмдер пайда болған кезде, 1910-жылдардың басында түстеу музыка сияқты көңіл-күйді орнатудың тағы бір құралы ретінде кеңейтілді. Кино инженерлерінің қоғамының бағалауынша, 1920 жылға қарай фильмдердің 80-90 пайызы түстеу арқылы жасалған. Режиссер Д.У. Гриффит түстерге үнемі қызығушылық танытып, оларды ерекше әсерге ие ету үшін көптеген фильмдерінде қолданды. Оның 1915 жылғы "Ұлттың тууы" эпопеясында "Атлантаның өртелуі" және суреттің кульминациялық нүктесінде Ку-Клукс-Кланның шабуылы сияқты көріністер үшін аққырық, көк, лаванда және жарқын қызыл түстерді қоса алғанда, бірнеше түстер қолданылды. Гриффит кейіннен түсті жарықтарды экранның белгілі бір бөліктеріне бағыттап, түсті эффект алуға мүмкіндік беретін түсті жүйені ойлап тапты. 1921 жылы Kodak пленканың негізіне бояуды енгізді, эмульсияны бояудың орнына боялған целлюлоза негізін пайдаланды. Бастапқыда қол жетімді түстер лаванда, қызыл, жасыл, көк, қызғылт, аққырық, қара аққырық, сары және қызғылт сары болды. 1920 жылдардың ортасынан соңына дейін түстеу және тоналдау бірнеше себептермен тоқтатылды, ең бастысы – оның қымбатқа түсуі және көп уақытты алуы. Әр түсті бөлек бояп, содан кейін оны көрсетілімге біріктіру қажет болғандықтан, әр көшірме дистрибьютордан тікелей келгенде көптеген біріктірулерден әлсіреген. Барлық жарықты тіркететін панхроматикалық пленканың енгізілуі (тек көк жарықты емес) түстеу қажеттілігін де азайтты. Бұл қараңғы көріністерді түсіруге және оларды түнгі көрініс екенін көрсету үшін бояудың қажеті болмауына мүмкіндік берді. Соңында түсті фильмнің пайда болуы қолмен түстеуді ескірген. Тағы бір маңызды, бірақ кең таралған фактор – дыбыстың пайда болуы. Фильмді қолмен түстеу дыбыс жүйесіндегі саундтрекке кедергі келтіріп, оны пайдалануға болмайтын жағдайға түсіруі мүмкін еді. 1929 жылы Kodak өзінің түсті пленкаларына Sonochrome деп аталатын брендті қосты – саундтрекке кедергі келтірмейтін дыбыстық фильмдерге арналған түсті пленкалар. Бірақ түсті дыбыстық фильмдерді біріктіру Витафон сияқты дискілік процестерде дыбысқа көбірек кедергі келтірді, олар синхрондау үшін кадрлардың дәлдігін сақтауды қажет етті. Көшірмедегі қосымша біріктірулер адамның қатесіне бейім және сурет синхронды болмауына әкелуі мүмкін еді.

Кейінгі жылдары бояу

Түстеу 1950 жылдардың басына дейін таңдалған эпизодтарда, толық монохромды суреттерде және қысқа трейлерлер мен инсерттерде қолданылды. MGM интерференциясыз тонировка процесін ойлап тапты, ол "Оз сиқыршысы" (1939) және Warner Brothers компаниясының "Теңіз бүркіті" (1940) сияқты фильмдерде пайдаланылды. 1930 жылдардағы көптеген MGM фильмдерінде "Pearl" деп аталатын сепияға ұқсас тон болды. Technicolor Corporation түсті өзгерту, тонировка және түсті ету тәжірибелерін жалғастырды. "Дженнидің портреті" (1948) фильмінің соңғы бөлігінде Technicolor компаниясының жасыл және янтарь түстері қолданылды. "Ұлы Джо Янг" (1949) фильмінде Technicolor компаниясының түстеудің тағы бір түсінігі көрсетілді, әртүрлі қызыл, қызғылт сары және сары түстердің көлеңкелері соңғы эпизодқа оттай эффект берді. Cinecolor Corporation да ұқсас эффекттер жасады, сондай-ақ бірнеше фильмдерді сепияға бояды, сонымен қатар 1951 жылғы Columbia компаниясының "Капитан Видео" сериалының бөлімдеріндегі таңдалған сахналарды түсті өзгерту арқылы бояды.

Процесс

Түске бояу процесі еңбектеп атқарылатын, бірақ принцип жағынан қарапайым болды. Монтаж үшін түс бойынша рулондарда өңдеу жүргізілді, көріністер арасында кадрлар нөмірленіп, кейін жинауға дайындалды. Осы рулондар негативтен басылып, өңделгеннен кейін, сценарийде немесе сабақтастықта көрсетілген түстерге сәйкес анилин бояуларына батырылды. Бояудың эмульсияға жылдам және жақсы сіңуі үшін қаттырғыш фиксатор қолданылмады. Фильм үлкен барабандарда кептірілгеннен кейін, дұрыс ретпен жиналып, қайта рулондарға оралып, жіберілуге дайындалды. Тону да ұқсас болды, бірақ анилин бояуларының орнына, күміс бейнесін түсті тұздарға айналдыру үшін химиялық заттар қолданылды.

Қайта қалпына келтіруде

Түстің және тоның қазіргі кезде фильмді қалпына келтіруде маңызды рөл атқарады. Бұл процестер бұрынғы кино көру тәжірибесінің ажырамас бөлігі болған және әр фильм бойынша сақталған құжаттамаларға сәйкес, бейне және фильм үшін заманауи әдістермен қайта жаңартылуда.