Түсті өзгертуге арналған гельдер: театр, фотосуретте, бейне түсіруде жарықты бояу және түс қателерін түзету үшін қолданылады. Поликарбонаттан жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жарық түсін өзгертуге немесе түсті түзетуге қолданылатын материал
Material used to color light or correct color
Түс гелі немесе түс сүзгісі (британдық жазу бойынша: түс гелі немесе түс сүзгісі), сондай-ақ жарықтандыру гелі немесе жай ғана гель деп те аталады, театр, іс-шараларды ұйымдастыру, фотосурет түсіру, бейне түсіру және кинематографияда жарықты түсті ету және түсті түзету үшін қолданылатын мөлдір түсті материал. Қазіргі заманғы гельдер – жарық сәулесінің жолында жарық құрылғысының алдына орналастырылатын поликарбонат, полиэстер немесе басқа да ыстыққа төзімді пластиктерден жасалған жұқа қабаттар. Гельдердің қызмет ету мерзімі шектеулі, әсіресе қаныққан түстерде (жарық өткізгіштігі төмен) және қысқа толқынды ұзындығы бар түстерде (көк түстер). Түс энергияны сіңіруге байланысты солғып немесе тіпті еруі мүмкін, сондықтан қабатты ауыстыру қажет болады. Тұрақты орнатуларда және кейбір театрлық қолдануларда түсті шыны сүзгілер немесе дихроидты сүзгілер қолданылады. Басты кемшіліктері – қосымша шығындар және таңдаудың шектеулі болуы.
A color gel or color filter (Commonwealth spelling: colour gel or colour filter), also known as lighting gel or simply gel, is a transparent colored material that is used in theater, event production, photography, videography and cinematography to color light and for color correction. Modern gels are thin sheets of polycarbonate, polyester or other heat resistant plastics, placed in front of a lighting fixture in the path of the beam. Gels have a limited life, especially in saturated colors (lower light transmission) and shorter wavelength (blues). The color will fade or even melt, depending upon the energy absorption of the color, and the sheet will have to be replaced. In permanent installations and some theatrical uses, colored glass filters or dichroic filters are used. The main drawbacks are additional expense and a more limited selection.
Тарих
Шекспир дәуіріндегі театрларда қызыл шарап шыны ыдыста жарық сүзгісі ретінде қолданылды. Кейіннен театрлардағы жарықты сүзгілеу үшін боялған су немесе жібек пайдаланылды. Соңынан желатин негізі таңдалып алынды. Желатин гелі кемінде 1979 жылға дейін қолданылды. «Гель» атауы бүгінге дейін қолданылып келеді. Желатинге негізделген түсті материалдың балқу температурасы болмады, түс материалдың ішіне құйылды, ал бетіне жағылған жоқ. Бірақ ол жоғары температурада көмірленді және қызғаннан кейін сынғыш болды, сондықтан жарықтандыру құралында қолданғаннан кейін оны ұстау мүмкін болмады. 1945 жылға қарай, ыстыққа төзімді және өздігінен сөнетін ацетат негізді боялған материалдар өндіріле бастады (Strand Electric компаниясы оларды Chromoid, содан кейін Cinemoid деп сатты). АҚШ-та жоғары жарық шығымын беруге арналған Roscolene (ацетат) әзірленді. Ацетат сүзгілері арзан болғанымен, кәсіби ұйымдар арасында сұраныстан шығып қалды, себебі олар 1960 жылдардың соңында кеңінен қолданыла бастаған вольфрам-галогендік шамдардың жоғары температурасына төтеп бере алмады. Ацетат негізді материал Roscolar (милар поликарбонат) және полиэстер негізді сүзгілер сияқты поликарбонаттармен алмастырылды. Бұл материалдардың ыстыққа төзімділігі жоғары. Полиэстердің балқу температурасы ең жоғары.
In Shakespearean era theater, red wine was used in a glass container as a light filter. In later days, colored water or silk was used to filter light in the theater. Later, a gelatin base became the material of choice. Gelatin gel was available at least until 1979. The name gel has continued to be used to the present day. Gelatin based color media had no melting point, and the color was cast in the media as opposed to being coated on the surface. It would, however, char at high temperatures and become brittle once heated, so that it could not be handled once used in the lighting instrument. By 1945 more heat tolerant and self extinguishing acetate based through dyed materials were being manufactured (marketed as Chromoid then Cinemoid by Strand Electric). In the U. S., Roscolene (acetate) was developed to deal with higher output light sources. Though cheaper, the acetate filters eventually fell out of favor with professional organizations since they could not withstand the higher temperatures produced by the tungsten halogen lamps that came into widespread use in the late 1960s. The acetate based material was replaced by polycarbonates like Roscolar (mylar polycarbonate) and polyester based filters. These materials have superior heat tolerance. Polyester having the highest melting point of
Көбінесе мөлдір пленканың бетіне жабын жағылатын. Алғашқы боялған полиэстер гельдерін 1969 жылы Berkey Colortran компаниясы Gelatran деп ұсынды, ол түпнұсқа терең боялған полиэстер болды. Gelatran әдісі бүгінге дейін GAMColor (өнімнің 100%) және Roscolux (шамамен 30%) өндіру үшін қолданылады. Lee Filters және Apollo Design Technology сияқты басқа түс өндірушілер беттік бояу қолданады. (Roscolux 70% поликарбонаттан және 30% терең боялған полиэстерден тұрады.) Бүгінгі таңдағы түс өндірушілердің көпшілігі гельдерді өндіру үшін поликарбонат немесе полиэстерді пайдаланады. Тіпті бүгінгі гельдер де оңай күйіп, түсін жоғалтады (ортасынан бастап ағарады), осылайша олардың қолданылуы тоқтатылады. Жарықтандыру құралдарының дизайны жақсарған сайын, көптеген шамдардың сатылым артықшылығы болып, құрылғының алдыңғы жағынан аз жылу шығуы, жарықтандыру жабдықтары мен актерлерді салқындату үшін қызмет етеді. 1930 жылдары Лондонның Strand Electric компаниясы өзінің түсті үлгілері үшін алғашқы нөмірлеу жүйесін ұсынды, ал Нью-Йорк және Сиднейдегі агенттері арқылы бұл нөмірлеу жүйесі бүкіл әлемге тарады. Бұл бастапқы сүзгілік түстер жүйесінің қалдықтары бүгінгі түсті үлгілерде сақталған (мысалы, Deep Amber = No. 3; Primary Red = No. 6; Middle Rose = No. 10; Peacock Blue = No. 15; Primary Blue = No. 20; Primary Green = No. 39). Театрларда гельдер әдетте жеке парақтар түрінде сатылады, содан кейін қолдану алдында қажетті өлшемге дейін кесіледі. Өлшемі желатин дәуірінен бастау алады: ол стандартты нан пісіру табағымен бірдей, ол парақтарды құю үшін қолданылды. Фильм индустриясында гельдер әдетте ені 15,24 метрлік рулондардан тура кесіледі, себебі қажетті өлшем төбедегі бір галогендік шамнан бастап бүкіл терезеге дейін өзгеруі мүмкін.
Often a surface coating was applied on a transparent film. The first dyed polyester gels were introduced by Berkey Colortran in 1969 as Gelatran, the original deep dyed polyester. The Gelatran process is still used today to produce GAMColor (100% of the line) and Roscolux (about 30% of the line). Other color manufacturers, such as Lee Filters and Apollo Design Technology, use a surface applied dye. (Roscolux is 70% polycarbonate and 30% deep dyed polyester.) Almost every color manufacturer today uses either polycarbonate or polyester to manufacture their gels. Even today's gels can burn out (to lighten in color starting in the center) easily, rendering them useless. As instrument design improves, it has become a selling point on many lights to have as little heat radiating from the front of the fixture as possible to prevent burn through, and keep stage equipment and actors cooler. In the 1930s, Strand Electric of London provided the first numbering system for their swatches and with their agents in New York and Sydney the numbering system went round the world. Remnants of this original filter color system exist in the color swatches of today (such as Deep Amber = No. 3; Primary Red = No. 6; Middle Rose = No. 10; Peacock Blue = No. 15; Primary Blue = No. 20; Primary Green = No. 39). In the theater, gels are typically available in single sheets, which are then cut down to the appropriate size before use. The size originates from the gelatin days: it is the same as a standard baker's sheet, which was used to cast the sheets. In the film industry, gels are usually cut straight from rolls wide and 15.24 m long, as the size required may vary from a single practical halogen spotlight in a ceiling to a whole window.
Түстер
Ұқсас түстер әртүрлі компаниялардың формулаларында өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, көптеген компанияларда "қоңырқай кедір-бұдыр" деп аталатын түс бар, бірақ берілетін түс спектрі әртүрлі болуы мүмкін. Осы себепті гельдерді атаумен көрсету жиі жаңылысқа алып келеді. Тіпті Steel Blue сияқты таныс түс атауының өзі әр өндірушінің ассортиментінде әртүрлі түсті жарық береді. Сондықтан түсті гельдерді таңдау үшін өндіруші, ассортимент, түс нөмірі және атауы көрсетілуі қажет: Rosco Cinegel #3202 Full Blue CTB. Apollo Design Technology белгілі бір түстерді анықтау және табу үшін көзге көрінетін спектрге негізделген төрт таңбалы нөмірді пайдаланады. Rosco GAMColor ассортименті үш таңбалы нөмірлеу жүйесін қолданады, ол түстер отбасының негізгі түсінің толқын ұзындығы бойынша ұйымдастырылған, яғни: 800-ші сандардағы көк түстер, 850-ші сандағы негізгі көк түспен (бірақ өндірушінің нөмірлері тікелей толқын ұзындығына, берілуге немесе жиілікке қатысты емес). 600-шы сандардағы жасыл түстер, 200-шы сандардағы қызыл түстер және т.б. Rosco-ның Roscolux ассортименті қазіргі уақытта түсті материалдардың ең көне негізгі ассортименті болып табылады. Олар түстерді нақты ретпен тізбемей, тек екі таңбалы нөмірлеу жүйесін қолдана бастады. 1970-ші және 1980-ші жылдары дизайнерлердің сұранысы артқан сайын, көптеген түстер ұсынылды, бірақ екі таңбалы нөмірлердің жеткіліксіздігі тез байқалды. Нәтижесінде, бастапқы схемаға үш таңбалы, содан кейін төрт таңбалы нөмірлер қосылды, олар бастапқы екі таңбалы түстердің арасында орналастырылды. Өндірушілер әр түстің кішкентай үлгісін, түстің атауын және өндірушінің каталог нөмірін қамтитын үлгі кітаптарын шығарады. Көптеген өндірушілер әр түстің спектрлік талдауын және берілу мәндерін ұсынады, бұл жарық көзінен сүзгі арқылы өтуге рұқсат етілген жарықтың пайызы ретінде көрсетіледі. Үлгі кітаптары дизайнерлер мен техниктерге өндірушілердің түстер ассортиментін нақты көрсетуге мүмкіндік береді. Көптеген дизайнерлер жалпы қолдану үшін шектеулі түстер палитрасын таңдайды, өйткені бір шоу үшін барлық түстерге қол жеткізу қаржылық және логистикалық тұрғыдан қиын. Түсті түзетуге арналған CTB (көк түстік температура) және CTO (апельсин түстік температура) сияқты гельдер де бар. Түсті түзету гельдері жарықтың түстік температурасын өзгертеді немесе түзетеді, осылайша оны фильмнің негативінің немесе цифрлық бейнелеу құрылғысының ақ теңгерімінің түстік температурасына жақындатады. Мысалы, көк түсті CTB, әдетте 3200-ден 5700 Кельвинге дейін түстік температурасы бар вольфрам шамдарын "күн сәулесі" негативінің түстік температурасына, әдетте 5400 К (номиналды күн сәулесі) дейін түзетуге көмектеседі. Апельсин түсті CTO, "күн сәулесімен" теңгерілген жарық көзін (мысалы, көптеген HMI шамдар) вольфрам негативінің түстік температурасына, әдетте 3200 К дейін түзетуге көмектеседі. Көбінесе қолданылатын түсті түзету гельдерінің "жартылай" және "төрттен бірі" нұсқалары бар. Түсті түзету гельдерін тек жарық көзінің теріс түзетуі үшін ғана емес, көркемдік мақсаттарда да пайдалану жиі кездеседі. Гельдердің көптеген ассортименттеріне түрлі түсті емес материалдар да кіреді, мысалы, арнайы жарық эффектілерін жасау үшін әртүрлі диффузиялық және бағытталған "жібек" материалдар. Мысалы, "Опал" - опал немесе мөлдір диффузиялық сүзгі. Гель өндірушілері жиі берілу коэффициентін немесе тіпті спектрлік өткізгіштік қисығын үлгі кітаптарында және каталогтарда жариялайды. Төмен берілуге ие гель сахнада салыстырмалы түрде аз жарық береді, бірақ жоғары берілуге ие гельге қарағанда әлдеқайда жарқын түс береді, өйткені жарық көзінің түстеулігі оның спектрлік сызығының еніне тікелей байланысты. Керісінше, қисық неғұрлым тегіс болса, гель бейтарап тығыздықтағы сүзгіге соғұрлым жақын болады.
Similar colors may vary between different companies' formulations. For example, many have a color named "bastard amber", but the transmitted color spectrum may be different. For this reason it is often misleading to refer to gel colors by name. Even a familiar color name, like Steel Blue, transmits widely differing colored light in each manufacturer's line. By necessity color gels are selected by specifying the manufacturer, line, color number, and name: Rosco Cinegel #3202 Full Blue CTB. Apollo Design Technology uses a four digit number based on the visible spectrum to designate and locate specific color transmissions. The GAMColor line from Rosco employs a three digit numbering system, organized by the wavelength of the principle color in the family, i. e.: Blues in the 800's with primary blue at 850 (though the manufacturer's numbers do not relate directly to any wavelength, transmission, or frequency). The same applies to Greens in the 600's, Reds in the 200's, etc. Rosco's Roscolux line is currently the oldest major line of color media, They started using only a two digit numbering system, listing colors in no particular order. As the range demanded by designers increased and many more colors were offered in the 1970's and 1980's, two digits quickly proved inadequate. As a result the original scheme was overlayed by three digit and eventually four digit numbers in between the original two digit colors in the line. Manufacturers produce swatch books, which contain a small sample of each color, along with the color name and manufacturer's catalogue number. Many manufacturers also provide spectral analysis for each color and transmission values, expressed as a percentage of light allowed to pass through the filter from the light source. Swatch books enable designers and technicians to have a true representation of the manufacturers' range of colors. Many designers choose a limited color palette for generic applications because it is financially and logistically difficult to have access to all colors for a single show. There are also gels for color correction, such as CTB (color temperature blue) and CTO (color temperature orange). Color correction gels alter or correct the color temperature of a light to more closely match the color temperature of a film negative or the white balance of a digital imager. Specifically CTB, which is blue in appearance, will correct tungsten lights that typically have a color temperature in the range of 3,200 to 5,700 kelvins to more closely match the color temperature of "daylight" negative, which is usually around 5,400 K (nominal daylight). CTO, which is orange in appearance, will correct a "daylight" balanced light source (such as many common HMI bulbs) to match the color temperature of tungsten negative, which is typically 3,200 K. There are "half" and "quarter" variations of the common color correction gels. It is common to use color correction gels for artistic purposes and not just for negative to lightsource correction. Most ranges of gels also include non colored media, such as a variety of diffusion and directional "silk" materials to produce special lighting effects. "Opal" for example is an opalescent or translucent diffusion filter. It is common for a gel manufacturer to publish the transmission coefficient or even the spectral transmittance curve in the swatch book and catalogs. A low transmittance gel will produce relatively little light on stage, but will cast a much more vivid color than a high transmission gel, because the colorfulness of a light source is directly related to narrowness of its spectral linewidth. Conversely, the flatter its curve becomes, the closer the gel is to a neutral density filter.