Кіріспе

Қарыз процесінің басталуы

Қарыз беру – қарыз алушы жаңа қарызға өтініш берген және кредитор сол өтінішті өңдеген процесс. Қарыз беру процесіне, әдетте, қарызға өтініш қабылдаудан бастап қаражатты беруге (немесе өтінішті қабылдамауға) дейінгі барлық қадамдар кіреді. Ипотекалық несиелер үшін арнайы ипотекалық несие беру процесі бар. Қарызды қызмет көрсету – қаражат берілгеннен бастап, қарыз толығымен өтелгенге дейін барлық кезеңді қамтиды. Қарыз беру – қаржылық қызметтер ұйымдары үшін жаңа шот ашудың ерекше түрі. Кейбір адамдар мен ұйымдар қарыз беруге маманданған. Ипотекалық брокерлер және басқа да ипотекалық несие беруші компаниялар осыған жарқын мысал. Қарыздың көптеген түрлері бар. Қарыз түрлері туралы толық ақпаратты қарыз және тұтынушылық несиелер туралы мақалалардан қараңыз. Қарызды рәсімдеу кезеңдері қарыз түріне, қарыз тәуекелінің түрлеріне, реттеушіге, кредитор саясатына және т.б. байланысты өзгереді.

Шешімдер мен несиелік тәуекел

Ипотекалық бизнес бірнеше тұлғадан тұрады: қарыз алушы, несие беруші және кейде ипотекалық брокер. Несиені бастайтын адамдар әдетте ипотекалық брокер немесе несие беруші болады. Қарыз алушының кредиттік қабілеті болса, ол несие алуға құқылы болады. FICO ұпайының қалыпты көрсеткіші тұрақты сан емес. Бұл санды несие берушінің талаптары мен жағдайды жеңілдететін факторлар анықтайды. Нарықтағы және индустриядағы соңғы өзгерістер декларацияланған табыс пен мүліктің негізінде берілетін несиелерді өткенге айналдырды, ал қазіргі таңда Fannie Mae және Freddie Mac кепілдігімен берілетін ипотекалық қағаздардың көпшілігіне толыққанды табыс пен мүлік туралы құжаттар қажет. Адамның кредиттік ұпайы ғана емес, сонымен қатар «Мен (қарыз алушы) осы ипотеканы төлей аламын ба?» деген сұрақ та маңызды. Көбінесе қарыз алушы ипотекасын төлей алады. Дегенмен, кейбір қарыз алушылар қамтамасыз етілмеген қарыздарын ипотекаға біріктіруге тырысады (қамтамасыз етілген қарыз). Олар төленбеген қарыздарын өтеуді көздейді. Бұл қарыздар «міндеттемелер» деп аталады, және бұл міндеттемелер несие берушілердің тәуекелді есептеуі үшін қолданылатын қатынасқа енгізіледі. Бұл қатынас «табысқа шағылыстырылған қарыз қатынасы» (DTI) деп аталады. Егер қарыз алушы төлегісі келетін қарызы көп болса, және осы қарыздардың қатынасы DTI шегінен асып кетсе, онда қарыз алушы кейін бірнеше қарызын өтеуге немесе тек төленбеген қарызын ғана өтеуге мәжбүр болады. Қарыз алушы несиесін қайта қаржыландырса, қалған қарызын өтей алады. Мысал келтейік: Егер қарыз алушының кредиттік картасы бойынша 1500 доллар төлемі болса және айлық жалпы табысы 3000 доллар болса, оның DTI көрсеткіші 50% болады. Бірақ егер қарыз алушының 1500 доллар қарызы болса және айлық жалпы табысы 2000 доллар болса, оның DTI көрсеткіші 75% болады. 50% және 75% DTI көрсеткіштері де көптеген несие берушілер үшін тым жоғары болады, себебі дәстүрлі ипотека үшін DTI көрсеткішінің шегі әдетте 43% құрайды. Басқа факторларды ескермесек, DTI көрсеткіші неғұрлым жоғары болса, қарыз алушының ай сайынғы төлемді төлеу мүмкіндігі төмендейді, демек несие беруші үшін тәуекел артады.

Қарызға қатысты сәйкестік талаптары

Клиентті тану және міндетті сақтық шараларының көп бөлігі, қарыз беру процесіндегідей, басқа да қаржы өнімдерінің жаңа шоттарын ашу кезінде де ортақ. Келесі бөлімдер несиелер мен ипотекаларға қатысты нақты талаптарды сипаттайды.

Сақтандыруға берілетін кепілдік

Келесі қадам – қарыз алушының қарызға кепіл ретінде қойғысы келетін мүлікін жылжымайтын мүлік сарапшысының бағалауы. Бұл қарыз алушының немесе ипотекалық брокердің қандай да бір алаяқтық әрекеттерін болдырмау үшін жасалады. Бұл "активтерді тасып жіберу" және ақшаны жымқыру сияқты алаяқтықтардың алдын алады. Сарапшының қарыз алушы немесе кредитор тарапынан бағалауынша шығатын сома – қарыз алушы ала алатын несиенің максималды мөлшері. Бұл сома қарыз алушы төлегісі келетін қарызға, сондай-ақ басқа да төлемдерге (яғни қолма-қол ақша, бірінші ипотека, екінші ипотека және т.б.) бөлінеді, содан кейін бағалау құны (қайта қаржыландыру жағдайында) немесе сатып алу бағасы (сатып алу жағдайында) {қайсысы төмен болса, соның} арақатынасы есептеліп, несие мен құнның (LTV) арақатынасы деп аталатын тағы бір көрсеткіш шығарылады. Бұл көрсеткіш несиенің түрін және кредитордың қандай тәуекелге тап болатынын анықтайды. Мысалы: егер қарыз алушының үйі 415 000 долларға бағаланса және ол 373 500 долларға қайта қаржыландыруды қаласа, LTV арақатынасы 90% болады. Кредитор сондай-ақ LTV-нің максималды деңгейін белгілеуі мүмкін. Мысалы, егер қарыз алушының кредиттік тарихы нашар болса, кредитор қарыз алушының ала алатын LTV-ін шектеуі мүмкін. Дегенмен, егер қарыз алушының кредиттік тарихы жақсы болса, кредитор қарыз алушының LTV-ін шектемейді. LTV көрсеткіші несиелер үшін 100%-дан асуы немесе болмауы мүмкін, бұл көптеген факторларға байланысты. Бағалау қарыз алушының мүлігі орналасқан жерде жүргізіледі. Сарапшы үйдің әртүрлі бұрыштардан суреттерін түсіріп, мүліктің жағдайын жазбаға алады. Ол бағалау есебін жазып, кредиторға немесе брокерге (бағалауды кім тапсырғандығына байланысты) жібереді. Бағалау есебі FNMA 1004 нысанының талаптарына сәйкес жазылады. 1004 нысаны – елдегі барлық сарапшылар қолданатын стандартты бағалау нысаны.

Құжаттарды дайындау

Құжаттарды дайындау немесе Doc Prep – қарыз алушылардың жабылу шартын жасауға қажетті құжаттарды реттеу және дайындау процесі. Бұл құжаттар саласына қарай өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе қарыз алушы мен кредитор арасындағы келісімді сипаттап, толық ақпарат беретін кепілдеме хаты, ақпараттамалар және басқа да құжаттарды қамтиды.

Ипотекалық кепілдік беру

Андеррайтер – несие құжаттамасын бағалап, оның нақты ипотекалық бағдарлама талаптарына сәйкес келетінін анықтайтын адам. Андеррайтердің міндеті – несиенің тәуекелін бағалау және несиені мақұлдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдау. Процессор – несие құжаттарын жинап, андеррайтерге жіберетін адам. Андеррайтер несиені қарауға кем дегенде 48 сағат жұмсайды, ал қарыз алушы құжаттарға қол қойғаннан кейін процессор оларды өңдеуге 24 сағат уақыт кетеді.