Кіріспе
Киевтің бас көшесі, Украина
Хрещатик (Хрещатик) – Украинаның астанасы Киевтің бас көшесі. Көше ұзын, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Еуропа алаңынан Майдан арқылы Бессараб алаңы мен Бессараб базарына дейін созылады. Киев қалалық кеңесінің кеңсесі, почта басқармасы, Аграрлық саясат және азық-түлік министрлігі, Телевизия және радио хабарларын тарату жөніндегі мемлекеттік комитет, ЦУМ универмагы және Украина үйі Хрещатик көшесінде орналасқан. Хрещатик Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қызыл Армия әскерлері шегінген кезде қасақана қиратылды. Динамитпен жарылған маңызды ғимараттардың ішінде Киев қалалық думасы, Киев қор биржасы, Киев мұражайы және Гинзбург аспан қысқышы болды. Соғыстан кейін көше сталиндік неоклассикалық стильде қайта салынды және Украина тәуелсіздік алғаннан бері жаңартылып келеді.
XIX ғасыр - Бірінші дүниежүзілік соғыс
1804–1806 жылдары көшенің бір шетінде Киевтегі алғашқы театр салынды. Бұл ағаштан салынған ғимарат еді, кейіннен ол бұзылып, оның орнына үш қабатты ғимарат салынды. Хрешчатик 1830–1840 жылдары Еуропа алаңынан басталып дамытыла бастады. Оның қазіргі дизайны 1837 жылы қала архитекторларының қатысуымен, Киевтің басты көшесі ретінде жоспарланған кезде қалыптасты. 1868 жылдан бастап Хрешчатикте банктер орналаса бастады. Киев қор биржасы 1869 жылы салынды. Бұл тас жол Ресей империясының ең танымал көшелерінің біріне айналды. 1874–1876 жылдары көшеде жаңа ғимарат салынды. Осы кезеңде салынған басқа да маңызды ғимараттар: Саудагерлер үйі, концерт залы, Орталық пошта кеңсесі және Польша ақсүйектері клубы. 1880 жылдары ағаштан салынған мейрамханалар мен таверналар тастан салынған көп қабатты үйлер мен дүкендерге алмастырылды. Департаменттік дүкендері мен қонақүйлері бар бұл көше "Киевтегі жалғыз нағыз көше" деп аталды және қаланың ірі шіркеулерімен бірге келушілер үшін орталықтағы танымал орынға айналды. XIX ғасыр украин тарихшысы Николай Костомаровтың Хрешчатиктегі пәтерінде Кирилл мен Мефодий абыройының мүшелері жиналды. Көше 1872 жылы газбен, ал 1890 жылдары электрмен жарықтандырылды. 1897 жылы ол қаладағы электр шамдары бар жалғыз көше болды. Жылқымен жүретін трамвайлар алғаш рет 1869 жылы, ал бірнеше жылдан кейін бумен жұмыс істейтін трамвайлар пайда болды; бірақ жер бедері олар үшін тым тік болды, сондықтан олар кейде төмен қарай бақылаудан шығып кететін. 1892 жылы Киевте империядағы алғашқы электр трамвай желісі іске қосылды, ал Ресей империясының алғашқы электр трамвайы Хрешчатиктен Подольға дейін созылды. 1904 жылы көше гранит таспен төселді, ал 1888 жылы қатты жабынмен қамтамасыз етілді. 1901, 1902, 1905 және 1917 жылдың маусым айында көшеде революциялық митингілер мен демонстрациялар өтті.
Khreshchatyk began to be developed in the 1830s and 1840s, beginning from the European Square end. Its current design emerged in 1837 when it was planned as Kyiv's principal street by architects that included the city architect, From 1868 banks started to be located on Khreshchatyk. The Kyiv Stock Exchange was built in 1869. The thoroughfare became one of the most famous in the Russian Empire. The new was built on the street in 1874–1876. Other notable buildings constructed during this period were the Merchants' Hall, the concert hall, the Central Post Office, and the Club for Polish Noblemen. During the 1880s, its wooden built restaurants and taverns were being replaced by stone built multi storey houses and shops. The street, with its departmental stores and hotels, was called "the only real street in Kiev," and, along with the city’s larger churches, became its central modern attraction for visitors. The Brotherhood of Saints Cyril and Methodius met at the apartment of 19th century Ukrainian historian Mykola Kostomarov on Khreshchatyk. The street was lit by gas in 1872, and by electricity in the 1890s. In 1897 it was still the only street in the city with electric lights. Horse drawn trams had first appeared in the city in 1869, and steam powered trams a few years later; but the terrain was too hilly for them, and they sometimes ran out of control downhill. In 1892, the first electric tram line in the empire ran in Kyiv, and the Russian Empire's first electric tram was extended from Khreshchatyk to Podol. In 1904, the pavement was laid with granite cobbles, having been first provided with a hard surface in 1888,
Revolutionary rallies and demonstrations took place on the street in 1901, 1902, 1905, and in June 1917.
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Украина
1917 жылғы Ресей революциясынан кейінгі хаос кезеңінде украин, неміс, польша және ресей большевиктерінің әскерлері Киевті әртүрлі уақытта бақылап отырды. 1920 жылдың 9 мамырында генерал Рыдз-Смиглы басқаратын польша армиясы Хрещатикте жеңіс шеруімен Киевті басып алғанын тойлады. Бірнеше апта ішінде олар ресейлік большевиктердің қарсы шабуылымен қуылды. Радиоарнамен басқарылатын жарылыстар алыстан орындалды. Хрещатикты жарып-жою – ұзақ қашықтықтан радиоарнамен басқарылатын жарылыстардың әскери мақсаттар үшін қолданылған тарихтағы алғашқы операциясы болды. Бұл бұрынғыдан-жаңа соғыс тәсілі үлкен үрей тудырып, басып алушылар мен қалада қалған азаматтардың арасында ауыр жарақаттарға әкелді. Неміс оккупациясы кезінде көшеге Герман фон Айххорнның құрметіне Айххорнштрассе деген ат берілді. Айххорн – әскери маршал және бұрынғы неміс оккупациясы кезінде Украинаның әскери губернаторы және Армия тобының бас қолбасшысы. Ол 1918 жылы Хрещатикте социалист-революционер Борис Донскоймен өлтірілген болатын.
Соғыстан кейінгі Украина
1944 жылы Кеңес үкіметі Хрещатик қайта салынатын кезде оны кеңейтуді жоспарлады. Соғыс аяқталғаннан кейін, қалпына келтіруге болатын 30 зақымдалған ғимарат бұзылды. Көше 1950-1960 жылдары қайта салынды. Ол кеңейтіліп, кең болды, ал жаңа ғимараттар неоклассикалық сталиндік сәулет стилінде салынды. Жаңа ансамбльдің маңызды ғимараттарына Киев қалалық кеңесінің (Киеврада) бас кеңсесі, Орталық пошта (Поштамат) және Кәсіби одақтар үйі (Будинок Профспілок) кіреді. Хрещатиктің көркіне қаштан ағаштары отырғызылып, оның әсемдігі артты. Көше 1 мамыр (1969 жылға дейін), Жеңіс күні (9 мамыр) және Қазан революциясының құрметіне демонстрациялар мен шерулер өткізілді. 1960 жылы Хрещатик станциясы ашылғанда, көше Киев метрополитенімен қызмет көрсететін қаланың алғашқы бөліктерінің бірі болды, ал 1976 жылы екінші желі ашылғанда жүйедегі алғашқы ауысу станциясы атанды. Чернобыль апатынан кейін бірнеше күн өткен соң, Кеңес үкіметі "халықты тыныштандыру" және апаттан туған "паниканың алдын алу" мақсатымен шеру ұйымдастырды. Нәтижесінде мыңдаған киевтіктер, оның ішінде көптеген балалар, қауіпті радиацияға ұшырады. 1989 жылы қатты жаңбыр кезінде көшедегі бір бөлігі құлап, онға жуық адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
1990 жылы 24 шілдеде Хрещатик көшесінде Киев қалалық кеңесінің ғимараты жанында Украинаның ұлттық туы тұңғыш рет салтанатты түрде көтерілді. 2010 жылы Хрещатик коммерциялық кеңістікті жалға алу бойынша Еуропаның ең қымбат көшелерінің бірі деп танылды. 1994 жылдан бері Хрещатик арқылы Киевтің Тәуелсіздік күніне арналған шерулері өткізіліп келеді. 2000-2001 жылдары Хрещатик және Майдан Незалежності «Кучмасыз Украина» атты жаппай наразылық акциясының орталығы болды. Наразылыққа қатысушыларды ұстау үшін қала әкімі Олександр Омельченко аумақты құрылыс алаңы ретінде қоршауға бұйрық берді. 2004 жылдың қысында Хрещатик және Майдан Незалежності «Қызғылт Төңкеріс» акциясының басты орталығына айналды. Наразылардың негізгі тік орналасқан лагері осы көшеде құрылды. Ең жоғары нүктесінде Украинаның барлық аймақтарынан миллионнан астам адам жиналды. 2013 жылдың соңында Хрещатик «Құрмет Төңкерісінің» маңызды орталықтарының бірі болды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруінен кейін жыл сайынғы Киев шеруі тоқтатылып, оның орнына ресейлік әскери техниканың өртенген қалдықтары қойылды. Ресей әскерлерінің басып кірудің алғашқы үш күні ішінде Хрещатик көшесімен шеру жасауды күткені және кейбір сарбаздарға осы мақсатта салтанатты формалар берілгені хабарланды. Киев қалалық кеңесі, Киев қалалық мемлекеттік басқармасы, Ауыл шаруашылығы саясаты және азық-түлік министрлігі, Телевизия және радио хабарларын тарату жөніндегі мемлекеттік комитет, сондай-ақ бірнеше кинотеатр мен қонақүй осы көшеде орналасқан.
Көрікті жерлер
Хрещатик қала тұрғындары мен қонақтары үшін танымал орын. Сенбі-жексенбі күндері көше көлік қозғалысы үшін жабылады. Ашық ауадағы концерттер мен фестивальдерді өткізуге дәстүрлі орын, және көше музыканттарының жиі баратын жері. Қызығушылық тудыратын орынға 19 ғасырда салынған Бесарабский жабық базары, Бесарабский ауданындағы дүкендер, кеңселер және PinchukArtCentre, Metrohrad жер асты сауда орталығы, TSUM Kyiv, Kyiv Passage (тар, кішкентай сауда және тұрғын үй көшесі) және Қалалық кеңес ғимараты жатады. Киев күні (мамыр айының соңғы жексенбісі), Жеңіс күні (9 мамыр) және Тәуелсіздік күні (24 тамыз) күндері маңызды шерулер мен мерекелік шаралар өтеді.
Көлік
Қаланың жылдам көлік жүйесі – Киев метрополитенінің төрт станциясы осы көшеге тікелей шығу мүмкіндігін береді. Жолаушылар Майдан Незалежносты станциясынан Хрещатикке, сондай-ақ Театральная станциясынан Золотые Воротаға жаяу өту арқылы келе алады.