Кіріспе

Неміс саяхатшысы, әскери қызметшісі, зоолог және тау-кен инженері Иоганн Вильгельм Теодор Людвиг фон Бландовски, Уильям Бландовски деп белгілі (21 қаңтар 1822 – 18 желтоқсан 1878), Польша тегіндес неміс саяхатшысы, әскери қызметшісі, зоолог және тау-кен инженері, Австралиядағы Мюррей және Дарлинг өзендерін зерттеуімен атақты.

Ерте өмір

Бландовски 1822 жылғы 21 қаңтарда Пруссия Корольдігінің (қазіргі Польшаның Гливице қаласы) Үстіңгі Силезиядағы Глейвиц қаласында дүниеге келді. Ол он үш баланың ең кішісі болды, оның әкесі Иоганн Феликс фон Бландовский, анасы Леопольдина Готтлибе фон Войрш – протестанттар және Польшаның шағын аристократиясының өкілдері, Веньява елтаңбасын қолданған. Бландовски Лаубан гимназиясында білім алған, бірақ Абитур куәлігін алуға үлкермеді. Одан кейін Тарновиц тау-кен мектебінде және Берлин университетінде оқыды. Бландовскинің біліміне әкесінің қайтысы, қаржылық қиындықтар, сондай-ақ түрлі оқу орындарынан сырттай шығарылу себеп болды. Білімін аяқтағаннан кейін ол Кенигсхюттедегі Кенигсгрубе көмір шахтасында менеджердің көмекшісі болып жұмыс істеді. Жанжарлы мінезді болған ол 1848 жылғы төңкерістерге қатысып, революциялық көзқарастарын жұмыс берушісіне хат арқылы жеткізді. Оны жұмыстан шығаруға үлкермес бұрын, ол өзінің отставкасын берді және 1848 жылғы наурыз айында Шлезвиг-Гольштейн армиясына қосылып, лейтенант шеніне көтерілді. Әскери қызметтен кейін ол Пруссия тау-кен қызметіне қайта орналасуға тырысты, бірақ өтініші қабылданбады. Осы сәтсіздіктердің бірі 1849 жылы Австралияға эмиграциялауына түрткіс болды.

Барлау

Бландовски Людвиг Бекер, Герман Беклер, Амали Дитрих, Вильгельм Хаакке, Дидрих Хенне, Герард Крэфт, Иоганн Люхман, Иоганн Менг, Карл Мюке, Карл Людвиг Прейс, Карл Людвиг Кристиан Рюмкер, Мориц Ричард Шомбургк, Ричард Вольфганг Семон, Карл Теодор Стайгер, Джордж Ульрих, Юджин фон Герард, Роберт фон Ленденфельд, Фердинанд фон Мюллер, Георг фон Неймайер және Карл Вильгельми сияқты көптеген ықпалды неміс тілді тұрғындардың бірі болды. Олар өздерінің "эпистемиялық дәстүрлерін" Австралияға әкеліп қана қоймай, "австралиялық отарлау жобасымен тығыз байланысты" болды, сонымен қатар "отарлық Австралияны түсінуге, білуге және қалыптастыруға күрделі үлес қосты" (Баррет және басқалар, 2018, 2-бет). Ол 1849 жылдың 14 қыркүйегінде Аделаидаға келді. Оның саяхат ақысын меценаты Карл Бернхардт Максимилиан Вибель (Вибель) (1808 – 1888), Гамбургтегі Зоологиялық мұражайдың негізін қалаушылардың бірі төлегені туралы хабарлар бар. Кейіннен ол Викторияның Философиялық институтының мүшесі болды, ол Виктория Корольдік қоғамының алдасты болды. Сондай-ақ, ол 1852 жылы Виктория Геологиялық қоғамын құруға қатысты. 1856 жылы Философиялық институт, үкіметтен 2000 фунт стерлинг көмек алып, Мюррей өзеніне ғылыми экспедиция (Бландовски экспедициясы) ұйымдастырды, оны Бландовски басқарды, ал Герард Крэфт екінші басшы болды. Экспедиция 1856 жылдың 6 желтоқсаны мен 1857 жылдың 8 сәуірі аралығында Мельбурннан Мильдура станциясына дейін саяхаттады. Мюррей өзенінің оңтүстік жағында Монделлимин (қазіргі Мербейнге жақын) жерінде лагерь құрылды және Бландовски жасаған шағын сапарларды есептемегенде, экспедиция сегіз ай бойы сол жерде тұрды. Ньери-Ньери тайпасы экспедициямен бірге тұрып, табиғат тарихының көптеген үлгілерін ұсынды. Бландовски экспедицияны ерте тастап, тамыз айының басында өзен және кеме арқылы Мельбурнға оралды. Крэфт 1857 жылдың қараша айының соңында Мельбурнға қайтып келді.

Дау

Өмір бойы оның өзімшілдігі мен адамдармен қарым-қатынас жасау дағдыларының жетіспеуі үлкен көңіл көшірді және қоғамдық дау-жанжалдарға әкелді. Бландовски осы экспедицияда құжатталған кейбір балық түрлеріне Философиялық институт кеңесінің мүшелерінің құрметіне ат қоюды шешті. Бірақ, оның өзіне ат қойылған балықтардың сипаттамаларына екі көрнекті кеңес мүшесінің ренжігенінен жанжал туды: "Н. Слими үлгісі, жылғақ және қойқалы балық. Ластануда тіршілік етеді. Құрсағында зор күшті көк түс. Жоғарғы бетінің бәрі лас, зәйтүн жасыл түсті, көптеген түсік дақтармен". Бландовски келесі үш жыл бойы Философиялық институтта белсенді болып, Бёрк пен Уиллс экспедициясын ұйымдастырған Зерттеу комитетінің жұмысына қатысты. Ол Викториялықтар Австралияны зерттеуге белсенді түрде араласуы керек деп ойлады. Бландовски 1859 жылы Еуропаға оралып, Австралиядағы қарым-қатынасқа наразылық білдірді.

Мұра

Экспедиция туралы жазған есебінде Бландовски Мельбурнға 2000 түрлі нөмірмен тіркелген, шамамен 16 000 мың үлгіден тұратын 28 қорап пен жәшік алып келді және 1300 мильдей жол жүрді. Бұл экспедиция барысында Бландовски жергілікті халықтың күнделікті өмірін, сондай-ақ қақтығыстар мен дәстүрлі рәсімдерді құжаттауға тырысты, аборигендермен жақын қарым-қатынас орнатты және олардың жағдайына көңіл бөлді. ХХІ ғасырдың басында Бландовскидің саяхаттарына қызығушылық жаңадан оянды, бұл оған жатқызылатын эскиздер мен иллюстрациялардың шығу тегі туралы талқылауға себеп болды. Оңтүстік Австралияда болған кезінде салған алғашқы эскиздері оның суретші ретінде шеберлігінің жетілмегенін көрсетеді. Бландовски экспедициясы кезінде Крэфт суретші ретінде жұмыс істеді және жиналған үлгілердің, қоршаған ортаның және кездескен адамдардың жүздеген суретін жасады. Бұл суреттер өте нәзік және ол бейнелеген нәрсенің ең ұсақ бөлшектеріне дейін көрсетеді. Мельбурнға оралған соң Бландовски Джеймс Редавейді кейбір суреттердің гравюраларын жасауға шақырды, ал Германияда Густав Мютцель иллюстрациялар мен офорттар жасады. 1862 жылы ол «Австралияны Австралияда» атты 142 фотографиялық суреттен тұратын брошюра жариялады, онда Густав Мютцель Австралиядағы тәжірибесі туралы, жергілікті мәдениет, экономика, іс-әрекет, бастама рәсімдері, соғыс, ауру және өлім туралы әртүрлі бөлімдерді сипаттады. Бұл еңбегінде Бландовски суреттерді Крэфтқа жатқызбайды, бұл туындылардың авторлығына қатысты шатасу тудырды. Белгілісінше, көп жағдайда соңғы жұмыстар фотосуреттерден алынып, офортқа айналдырылып, қайтадан фотоға түсірілген немесе бастапқыда эскиздер болған. Барлық жағдайда туындылар сол кездегі көркемдік талаптарға сәйкес жетілдірілді. Ол теңіз балықтарының (Blandowskius) және Мюррей өзенінің (Blandowskiella) туыстарында мәңгі есте қалды.

Жарияланған еңбектер

Бландовски, Уильям (1822), Австралияны 142 фотосуретте, Verlag, 1862. Онлайн қолжетімді.