Кіріспе

Аллогамия немесе айқас ұрықтандыру – бір организмнің жұмыртқа жасушасының екінші организмнің сперматозоидтарымен ұрықтануы. Керісінше, автогамия – өздігінен ұрықтандыру терминін білдіреді. Бұл өсімдіктерде (өсімдіктердегі жыныстық көбеюді қараңыз) және кейбір қарапайымды жануарларда кең таралған. Өсімдіктерде аллогамия бір өсімдіктің тозаңын басқа өсімдіктің гүлін ұрықтандыру үшін пайдалануды білдіреді және көбінесе "айқас ұрықтандыру" немесе "айқас тозаңдану" (шығар тозаңдану) терминімен синоним болып табылады. Аллогамия сыртқы тозаңдану факторларын пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Аллогамия процесіне екі түрлі сыртқы тозаңдану агенттері қатысады, олар абиотикалық және биотикалық агенттер деп аталады. Абиотикалық агенттер – су және жел. Биотикалық агенттер – жәндіктер мен жануарлар, олардың ішінде аралар, көбелектер, құрттар және құстар бар. Желмен тозаңдану анемофилия, ал сумен тозаңдану гидрофилия деп аталады. Жәндіктермен тозаңдану энтомофилия, құстармен тозаңдану омитофилия, ал құрттармен тозаңдану малакофилия деп аталады. Аллогамия гомозиготизмге алып келуі мүмкін. Гомозиготизмге жеткеннен кейін түр гомозиготтық тепе-теңдікке ие болып, инбридингтік депрессияны көрсетпейді. Өзін-өзі тозаңдануды ынталандыратын механизмдерге гомогамия, екі жыныстылық, клеистогамия, тозаңдықтардың орналасуы және хасмогамия жатады. Аллогамия генетикалық әртүрлілікті арттырып, инбридингтік депрессия қаупін азайтады. Әртүрлі түрлерде аллогамияның кең таралғандығы осы стратегияның өзгеріп жатқан ортаға бейімделу және тіршілікке қабілеттілікті сақтау тұрғысынан селективті артықшылықтарды қамтамасыз ететінін көрсетеді. Паразиттердің күрделі өмірлік циклдері аллогамдық және автогамдық көбеюдің кезектесетін кезеңдерінен өтуі мүмкін, ал бұрын белгісіз болған аллогамдық кезеңді сипаттау адам ауруларына қатысты маңызды жаңалық болуы мүмкін.

Инбридтілік депрессияның алдын алу

Аллогамия көбінесе туыс емес жеке тұлғалардың өзара тозаңдануын қамтиды, бұл ұрпақта зиянды рецессивті аллельдерді жасыруға алып келеді. Керісінше, жақын туыстық шаруашылық, оның ішінде өсімдіктердегі өзіндік тозаңдану және гименоптералардағы автоматты партеногенез, зиянды рецессивті аллельдердің зиянды көрінісіне (туыстық депрессия) әкеледі. Екі жынысты өсімдіктерде, топырақша бірнеше түрлі донорлардан тозаң қабылдай алады. Әртүрлі донорлардан бірнеше тозаң түтіктері топырақша арқылы өсіп, жұмыртқалыққа жеткенде, қабылдаушы аналық өсімдік туыстығы аз донор өсімдіктерден тозаңды таңдауға қабілетті. Осылайша, аллогамияны ынталандыру және туыстық депрессияны болдырмау үшін тозаңданудан кейін таңдау жүзеге асуы мүмкін. Сонымен қатар, донор мен қабылдаушының туыстық байланысына қарай тұқымдар іріктеп тасталуы мүмкін.