Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кашмир мұсылман әулеті (1339-1561)
Muslim dynasty of Kashmir (1339 1561)
Шах Мир әулеті – Үндістан субконтинентіндегі Кашмир сұлтанатын билеген әулет. Бұл әулеттің аты оның негізін қалаушысы Шах Мирдің есімімен байланысты.
The Shah Mir dynasty was a dynasty that ruled the Kashmir Sultanate in the Indian subcontinent. The dynasty is named after its founder, Shah Mir.
Шығу тегі
Қазіргі зерттеушілер Шах Мирдің тегі туралы әртүрлі пікірде. Дегенмен, көптеген қазіргі тарихшылар Шах Мирдің Дардистанның Сват аймағынан шыққандығын қабылдайды. Кейбір деректерде оның тегі Сват билеушілеріне жетеледі. Ислам энциклопедиясының (екінші басылымы) пікірінше, оның түрік тегі болуы мүмкін. Андре Винк Шах Мирдың ауған, қарауна түркісі, тіпті тибеттік тегінен болуы мүмкін деген болжам айтады, ал А. К. Рафики Шах Мирдың Сватқа көшіп келген түрік немесе парсылардың ұрпағы екенін санайды. Кейбір ғалымдар Шах Мирдың Хаса тайпасы қоныстанған Панджгабар (Панчагавара) аңғарынан келгенін айтады, осылайша оны Хаса этносына жатқызады. Бұрынғы дереккөздерде, мысалы, қашмирлік тарихшы Жонаражаның еңбектерінде, Шах Мирдың Махабхаратадағы Партха (Арджуна) ұрпағы екендігі айтылады. Әбу әл-Фадл Аллами, Низам әд-Дин және Фиришта да Шах Мирдың Арджунадан тегін шығарғанын мәлімдейді, олардың ақпаратына негіз Жонаражаның «Раджатарангини» еңбегі болған, оны Мулла Абд әл-Қадир Бадауни Ақбар ханның бұйрығымен парсы тіліне аударған. Бұл Сұлтандық шежіресінің ресми нұсқасы сияқты. Ол Кашмирде ислам дінін орнатуға күш салды, және оған оның ұрпақтары, әсіресе Сикандар Бутшикан көмектесті. Ол 1339 жылдан 1342 жылға дейін үш жыл бес ай билік құрды. Ол Кашмирдің билеушісі және Шах Мир әулетінің негізін қалаушы болды. Одан кейін оның екі ұлы кезекпен таққа отырды.
Modern scholarship differ on the origin of Shah Mir. However, most modern historians accept that Shah Mir was from Swat in Dardistan. Some accounts trace his descent from the rulers of Swāt. Encyclopaedia of Islam (second edition) suggests a possible Turkish origins. Andre Wink puts forward the opinion that Shah Mir was possibly of Afghan, Qarauna Turk, or even Tibetan origin, while A. Q. Rafiqi believes that Shah Mir was a descendant of Turkish or Persian immigrants to Swat. Some scholars state that Shah Mir arrived from the Panjgabbar valley (Panchagahvara), which was populated by Khasa people, and so ascribe a Khasa ethnicity to Shah Mir. Older sources by contemporary Kashmiri historians, such as Jonaraja, state that Shah Mir was the descendant of Partha (Arjuna) of Mahabharata fame. Abu ’l Fadl Allami, Nizam al Din and Firishta, also state that Shah Mir traced his descent to Arjuna, the basis of their account being Jonaraja’s Rajatarangini, which Mulla Abd al Qadir Bada’uni translated into Persian at Akbar’s orders. This seems to be official genealogy of the Sultanate. He worked to establish Islam in Kashmir and was aided by his descendant rulers, specially Sikandar Butshikan. He reigned for three years and five months from 1339 to 1342 CE. He was the ruler of Kashmir and the founder of the Shah Mir dynasty. He was followed by his two sons who became kings in succession.
Жәмшид
Сұлтан Шамсуддин шаһтың орнын оның үлкен ұлы Сұлтан Жамшид басқарды, ол бір жыл екі ай билік жүргізді. 1343 жылы Сұлтан Жамшид ағасынан жеңіліп, 1347 жылы Сұлтан Алауддин ретінде таққа отырды. Шиһабуддин кең ойлы зиялы ретінде, билік етуінің алғашқы жартысында Сұлтандықты қамқорлап, Кашмирдің әлеуметтік және тұтас құрылымына тұрақтылық әкелді. Өнімді және тиімді Шиһабуддин мемлекетін кеңейту және даңқын арттыру үшін көршілес елдерді жаулап алуға кірісті. Барамулла арқылы өтіп, ол алдымен Пахлиді басып алды, содан кейін Сватты өз мемлекетіне қосты. Одан кейін ол Аттоктан Сиалкотқа дейінгі аймақты қамтитын Хохар билеген Потохар аймағын басып алды. Оның бас қолбасшысы (Мир Бакши), Малик Чандра, Джамму, Киштвар, Чамба және басқа да таулы мемлекеттерді бағындырды. Оңтүстіктегі барлық шекаралас мемлекеттерді басып алып, Шиһабуддин Гилгиттің Дард әскерлерін және солтүстіктегі таулы мемлекеттерді жеңді. Мақпон билеген Балтистан және Мариюл билеген Ладак сол кезде тиісінше Моғолстан мен Тибетке тәуелді мемлекеттер болды. Шиһабуддин сондай-ақ, әділдік пен қатаңдықпен патшалығын басқарған ұлы әкімші болды. Ол Шиһабуддинпура, әйгітек Шадипур деп аталатын қала салды. Ол көптеген мешіттер мен монастырларды салғандықтан, ортағасырлық Кашмирдің Лалитадитиясы деп те аталды.
Sultan Shamsu'd Din Shah was succeeded by his elder son Sultan Jamshid who ruled for a year and two months. In 1343 CE, Sultan Jamshid suffered a defeat by his brother who ascended the throne as Sultan Alau'd Din in 1347 CE. As a broad minded intellectual, Shihab'ud Din, in the first half of his tenure, took care of the Sultanate and brought stability to the social and integral structure of Kashmir. Full of animation and efficiency, Shihab'ud Din set out to conquer its neighbour polities to expand and glorify his state. Marching through Baramulla, he first occupied Pakhli and went on to add Swat to his realm. Next, he invaded the Khokhar dominated Pothohar, which extended from Attock to Sialkot. His commander in chief (Mir Bakhshi), Malik Candra, on the other hand, subdued Jammu, Kishtwar, Chamba, and other hill states. Occupying all the bordering states in the south, Shihab'ud Din went on to defeat the Dardic forces of Gilgit and the hill states of the north. Baltistan under the Maqpons and Ladakh under the Maryuls were, at that time, tributary states of Moghulistan and Tibet, respectively. Shihabu’d din was also a great administrator who governed his kingdom with firmness and justice. A town named Shihabu’d dinpura aka Shadipur was founded by him. He was also called the Lalitaditya of Medieval Kashmir as he erected many mosques and monasteries.
Қубут-Дин
Ол Кашмирдің келесі сұлтаны болды. Оның билеуінің жалғыз маңыздылығы – суфи ғалымы Мир Сәйід Әли Хамадани оның тұсында Кашмирге келгені. 1380 жылы Құтбұддин қайтыс болды және оның орнына оның ұлы Сұлтан Сикандр, сондай-ақ Сикандр Бутшиканд билікке келді.
He was the next Sultan of Kashmir. The only significance of his rule is that the Sufi saint Mir Sayyid Ali Hamadani arrived at Kashmir in his reign. In 1380 C. E. Qutbud’din died and was succeeded by his son Sultan Sikander also known as the Sikander Butshikand.
Сикхандар
Сұлтан Сикандар (1389–1413 жж.) – Шах Мир әулетінің алтыншы билеушісі болды. Ладакқа жасаған сәтті шапқынынан басқа, Сикандар жаңа территорияларға қосылмады. Ішкі көтерілістер тиімді түрде басылды. Әлеуметтік мемлекет құрылды – зұлматты салықтар жойылды, тегін мектептер мен ауруханалар ашылды. Ғалымдар бұл айыптауларды беткейінен қабылдамауға және оларды тек діни қатыгездікке байланыстыруға кеңес береді. Бұдан әрі, Жонаражаның poleмикасы, кемінде, ислам ықпалының астында касталық қоғамның бірте-бірте ыдырауына қарсылығынан туындады. Дегенмен, Сикандар бұрынғы Кашмир билеушілерінің арасында қираған храмдарды ислам қасиетті орындарына айналдырған алғашқысы болды, және мұндай басымдық көрсету діни себептерден туындаған болуы мүмкін. Сикандар 1413 жылдың сәуір айында қайтыс болды, одан кейін оның үлкен ұлы 'Мир' сұлтан етіп тағайындалды және Әли Шах атағын алды.
Sultan Sikandar (1389–1413 CE), was the sixth ruler of the Shah Mir Dynasty. Barring a successful invasion of Ladakh, Sikandar did not annex any new territory. Iinternal rebellions were ably suppressed. A welfare state was installed — oppressive taxes were abolished, and free schools and hospitals were commissioned. Scholars caution against accepting the allegations at face value and attributing them solely to religious bigotry. further, Jonaraja's polemics stemmed, at least in part, from his aversion to the slow disintegration of caste society under Islamic influence. However, Sikandar was also the first Kashmiri ruler to convert destroyed temples into Islamic shrines, and such a display of supremacy probably had its origins in religious motivations. Sikandar died in April, 1413 upon which, the eldest son 'Mir' was anointed as the Sultan having adopted the title of Ali Shah.
Әли Шах
Ол Шах Мир әулетінің жетінші билеушісі болды және 1413 жыл мен 1420 жыл аралығында билік құрды. Ол Потохар таулы аймағының басшысы Жасрат Хохардың көмегімен Тана шайқасында Зайн-ул-Абидиннен жеңілді. Әли Шахтың тағдыры белгісіз: ол тұтқында қайтыс болған немесе Хохардың қолынан өлген болуы мүмкін. Ал Зайн-ул-Абидин 1418 жылдан 1470 жылға дейін билік құрды. Зейін-ул-Абидин Кашмирде әділ билік орнату үшін тырысты. Әкесі билік еткен кезде Кашмирден кеткен индуистерді қайта шақырып, храмдар салуға рұқсат берді. Оның бұйрығымен джизья да алынып тасталды. Тауарлардың бағасын реттеуден бастап, ескі қолөнерді қайта жаңғыртуға дейін, Әбдин Кашмирдің және халқының жан-жақты дамуы үшін бар күшін салды. Зейін-ул-Абидин діни саясаты мен дамуы үшін Кашмирдің Ақбары және Кашмирдің Шахжаханы деп те аталады.
He was the seventh ruler of the Shah Mir Dynasty, and reigned between 1413 and 1420. He was defeated by Sultan Zain ul Abidin at Thanna with the help of Jasrath Khokhar, a chieftain from Pothohar Plateau. The fate of Ali Shah is uncertain: he may have died in captivity or have been put to death by Khokhar. and ruled from 1418 to 1470. Zain ul Abidin worked hard to establish a fair rule in Kashmir. He called back the Hindus who had left Kashmir during his father reign and allowed building of temples. Jizya was abolished too in his command. From the regulation of commodities to the reviving of old crafts, Abidin did everything for overall development of Kashmir and his subjects. Zain ul Abidin is also called as Akbar of Kashmir and Shahjahan of Kashmir on account of religion and development respectively.
Хайдер Шах
Келесі Кашмир сұлтаны Хажи хан болды, ол әкесі Зайн-ул-Абидиннен кейін таққа отырып, Хайдер хан атағын қабылдады.
Next Sultan of Kashmir was Haji Khan, who succeeded his father Zain ul Abidin and took the title of Haider Khan.
Айдар Дуглаттың сөзін үзіп:
1540 жылы Моғолстанның түркі-монғол әскери генералы Мирза Мұхаммед Хайдар Дуглат Кашмирге шабуыл жасап, оны жаулап алғандықтан Сұлтандық қысқа мерзімге тоқтап қалды. Кашмирге келген Хайдар Саидтар тобының басшысы Назуқты сұлтан етіп қойды. 1546 жылы Хумаюн Кабулды қайта басып алғаннан кейін Хайдар Назук шаһты қызметтен алып, Моғол императорының атынан монеталар соқты. Ол 1550 жылы Кашмирліктермен болған шайқаста қаза тапты. Оның денесі Шринагардағы Горстан е Шахиде жерленген.
In 1540, the Sultanate was briefly interrupted when Mirza Muhammad Haidar Dughlat, a Moghulistani Turco Mongol military general attacked and occupied Kashmir. Arriving in Kashmir, Haidar installed as sultan the head of the Sayyid faction, Nazuk. In 1546, after Humayun recovered Kabul, Haidar removed Nazuk Shah and struck coins in the name of the Mughal emperor. He died in 1550 after being killed in battle with the Kashmiris. He lies buried in the Gorstan e Shahi in Srinagar.
Билік ету және мұрагерлік
Жоқ. Аталу Аты Тегі Өкіметтік мерзімі 1 Шәмсұддин Шаһ شَمس اُلدِین شَاہ Шаһ Мир شَاہ مِیر 1339 – 1342 2 Жәмшид Шаһ جَمشید شَاہ Жәмшид جَمشید 1342 – 1342 3 Алауддин Шаһ عَلاؤ اُلدِین شَاہ Әли Шир عَلی شیر 1343 – 1354 4 Шиһабуддин Шаһ شِہاب اُلدِین شَاہ Ширашамақ شِیراشَامَک 1354 – 1373 5 Қутбұддин Шаһ قُتب اُلدِین شَاہ Хиндал حِندَال 1373 – 1389 6 Сикандар Шаһ سِکَندَر شَاہ Шингара شِنگَرَہ 1389 – 1412 7 Әли Шаһ عَلی شَاہ Мир Хан مِیر خَان 1412 – 1418 8 Зайнуләбидин زین اُلعَابِدِین Шаһи Хан شَاہی خَان 1418 – 1419 9 Әли Шаһ عَلی شَاہ Мир Хан مِیر خَان 1419 – 1420 10 Зайнуләбидин زین اُلعَابِدِین Шаһи Хан شَاہی خَان 1420 – 12 мамыр 1470 11 Хайдер Шаһ حیدِر شَاہ Хажи Хан حَاجِی خَان 12 мамыр 1470 – 13 сәуір 1472 12 Хасан Шаһ حَسَن شَاہ Хасан Хан حَسَن خَان 13 сәуір 1472 – 19 сәуір 1484 13 Мұхаммед Шаһ مُحَمَد شَاہ Мұхаммед Хан مُحَمَد خَان 19 сәуір 1484 – 14 қазан 1486 14 Фатех Шаһ فَتح شَاہ Фатех Хан فَتح خَان 14 қазан 1486 – шілде 1493 15 Мұхаммед Шаһ مُحَمَد شَاہ Мұхаммед Хан مُحَمَد خَان шілде 1493 – 1505 16 Фатех Шаһ فَتح شَاہ Фатех Хан فَتح خَان 1505 – 1514 17 Мұхаммед Шаһ مُحَمَد شَاہ Мұхаммед Хан مُحَمَد خَان 1514 – қыркүйек 1515 18 Фатех Шаһ فَتح شَاہ Фатех Хан فَتح خَان қыркүйек 1515 – тамыз 1517 19 Мұхаммед Шаһ مُحَمَد شَاہ Мұхаммед Хан مُحَمَد خَان тамыз 1517 – қаңтар 1528 20 Ибраһим Шаһ اِبرَاہِیم شَاہ Ибраһим Хан اِبرَاہِیم خَان қаңтар 1528 – сәуір 1528 21 Назук Шаһ نَازُک شَاہ Надир Шаһ نَادِر شَاہ сәуір 1528 – маусым 1530 22 Мұхаммед Шаһ مُحَمَد شَاہ Мұхаммед Хан مُحَمَد خَان маусым 1530 – шілде 1537 23 Шәмсұддин Шаһ II شَمس اُلدِین شَاہ دوم Шәмсұддин شَمس اُلدِین шілде 1537 – 1540 24 Исмайыл Шаһ اِسمَاعِیل شَاہ Исмайыл Хан اِسمَاعِیل خَان 1540 – желтоқсан 1540 25 Назук Шаһ نَازُک شَاہ Надир Шаһ نَادِر شَاہ желтоқсан 1540 – желтоқсан 1552 26 Ибраһим Шаһ اِبرَاہِیم شَاہ Ибраһим Хан اِبرَاہِیم خَان желтоқсан 1552 – 1555 27 Исмайыл Шаһ اِسمَاعِیل شَاہ Исмайыл Хан اِسمَاعِیل خَان 1555 – 1557 28 Хабиб Шаһ حَبِیب شَاہ Хабиб Хан حَبِیب خَان 1557 – 1561
Ескерту: Мұхаммед Шаһ 1484 жылдан 1537 жылға дейін бес рет тәж киді.
No. Titular NameBirth Name Reign 1 Shamsu'd Dīn Shāhشَمس اُلدِین شَاہShāh Mīrشَاہ مِیر 1339 – 1342 2 Jamshīd Shāhجَمشید شَاہ Jamshīdجَمشید 1342 – 1342 3 Alāu'd Dīn Shāhعَلاؤ اُلدِین شَاہ Alī Shērعَلی شیر 1343 – 1354 4 Shihābu'd Dīn Shāhشِہاب اُلدِین شَاہ Shīrashāmakشِیراشَامَک 1354 – 1373 5 Qutbu'd Dīn Shāhقُتب اُلدِین شَاہ Hindālحِندَال 1373 – 1389 6 Sikandar Shāhسِکَندَر شَاہ Shingaraشِنگَرَہ 1389 – 1412 7 Alī Shāhعَلی شَاہ Mīr Khānمِیر خَان 1412 – 1418 8 Zainu'l 'Ābidīnزین اُلعَابِدِین Shāhī Khānشَاہی خَان 1418 – 1419 9 Alī Shāhعَلی شَاہ Mīr Khānمِیر خَان 1419 – 1420 10 Zainu'l 'Ābidīnزین اُلعَابِدِین Shāhī Khānشَاہی خَان 1420 – 12 May 1470 11 Haider Shāhحیدِر شَاہ Hāji Khānحَاجِی خَان 12 May 1470 – 13 April 1472 12 Hasan Shāhحَسَن شَاہ Hasan Khānحَسَن خَان 13 April 1472 – 19 April 1484 13 Muhammad Shāhمُحَمَد شَاہ Muhammad Khānمُحَمَد خَان 19 April 1484 – 14 October 1486 14 Fatēh Shāhفَتح شَاہ Fatēh Khānفَتح خَان 14 October 1486 – July 1493 15 Muhammad Shāhمُحَمَد شَاہ Muhammad Khānمُحَمَد خَان July 1493 – 1505 16 Fatēh Shāhفَتح شَاہ Fatēh Khānفَتح خَان 1505 – 1514 17 Muhammad Shāhمُحَمَد شَاہ Muhammad Khānمُحَمَد خَان 1514 – September 1515 18 Fatēh Shāhفَتح شَاہ Fatēh Khānفَتح خَان September 1515 – August 1517 19 Muhammad Shāhمُحَمَد شَاہ Muhammad Khānمُحَمَد خَان August 1517 – January 1528 20 Ibrahīm Shāhاِبرَاہِیم شَاہ Ibrahīm Khānاِبرَاہِیم خَان January 1528 – April 1528 21 Nāzuk Shāhنَازُک شَاہ Nādir Shāhنَادِر شَاہ April 1528 – June 1530 22 Muhammad Shāhمُحَمَد شَاہ Muhammad Khānمُحَمَد خَان June 1530 – July 1537 23 Shamsu'd Dīn Shāh IIشَمس اُلدِین شَاہ دوم Shamsu'd Dīnشَمس اُلدِین July 1537 – 1540 24 Ismaīl Shāhاِسمَاعِیل شَاہ Ismaīl Khānاِسمَاعِیل خَان 1540 – December 154025 Nāzuk Shāhنَازُک شَاہ Nādir Shāhنَادِر شَاہ December 1540 – December 1552 26 Ibrahīm Shāhاِبرَاہِیم شَاہ Ibrahīm Khānاِبرَاہِیم خَان December 1552 – 1555 27 Ismaīl Shāhاِسمَاعِیل شَاہ Ismaīl Khānاِسمَاعِیل خَان 1555 – 1557 28 Habīb Shāhحَبِیب شَاہ Habīb Khānحَبِیب خَان 1557 – 1561
Note: Muhammad Shah had five separate reigns from 1484 to 1537.