Книћанин: Тарихы мен халқы

Кіріспе

Кничанин ауылы (, Режсёхаза, Рудольфсгнад) – Сербиядағы ауыл. Ол Зреньянин муниципалитетінің аумағында, Банат аймағында (Орталық Банат ауданы), Воеводина провинциясында орналасқан. 2002 жылғы халық санауы бойынша халқы 2034 адамды құрайды, оның көп бөлігі этникалық сербтер (97,39%).

Атауы

Ауыл 1848-1849 жылдардағы революция кезінде Сербия Воеводинасындағы серб ерікті жасақтарының командирі болған воевод Стеван Кничаниннің құрметіне аталған. Серб тілінде ауылдың басқа да атаулары Кничаниново (Книћаниново) және Рудольфово (Рудолфово) болған. Ауылдың бұрынғы неміс тіліндегі атауы Рудольфсгнад 1868 жылдан бері қолданылып келді, ол кезде ауыл тәж мұрагері Рудольфтың (1858-1889) құрметіне аталған. Венгр тіліндегі атаудың нұсқасы неміс тілінен алынған.

Халық саны

Кничанинде серб этносы басым; сербтердің саны ауылдың 1981 тұрғынын құрайды. Басқа этностық топтарға венгрлер, югославтар, словактар, хорваттар және басқалары кіреді.

Тарих

Ауыл 1866 жылы австриялық әкімшілік кезінде, негізінен Ечка мен Лукичеводан келген неміс (Дунай швабиясы) қоныс аударушылармен негізделді. Бастапқыда ол Банатия әскери шекарасының бір бөлігі болды. 1873 жылы шекара жойылғаннан кейін, ауыл Торонтал округіне қосылды, ол әкімшілік тұрғыдан Австрия-Мажарстанның екі монархиясының құрамындағы Венгрия Корольдігінің бөлігі болды. 19-шы ғасыр мен 20-шы ғасырдың бірінші жартысында ауыл тұрғындары негізінен шаруалар мен қолөнершілер болды. 1910 жылғы халық санауы бойынша, ауылдың этникалық басым көпшілігі немістерді құрады. 1918 жылы Банат, Бачка және Баранья аймақтарының бөлігі ретінде, ауыл алдымен Сербия Корольдігінің, содан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. 1918 жылдан 1922 жылға дейін ол Великий Бечкерек округінің, 1922 жылдан 1929 жылға дейін Белград облысының, ал 1929 жылдан 1941 жылға дейін Дунай бановинасының бөлігі болды. 1931 жылы ауылда 3072 тұрғын болды. 1941-1944 жылдардағы Югославияның Оське жататын елдер тарапынан оккупациялану кезінде, ауыл Германияның басқаруындағы Банат аймағының бөлігі болды, ол Оське жататын Сербияның марионеттік мемлекеті ішінде ерекше мәртебеге ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында, ауылдың халқы негізінен этникалық немістерден (Дунай швабтарынан) тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1944 жылы, Дунай швабтарының бір бөлігі жеңілген неміс әскерімен бірге аймақтан кетіп қалды. Аймақта қалған Дунай швабтарының азаматтығы мен барлық азаматтық құқықтары 1943 және 1944 жылдардағы Югослав коммунистерінің AVNOJ жарлықтарымен алынып тасталды және олар жергілікті коммунистік түрмелерге жіберілді. Олардың бірі Кничанинде орналасқан, ал бұл лагерьдегі тұтқындар негізінен Банаттың орталық және оңтүстік бөліктерінен келген. Түрмедегі адамдардың орташа саны 17 200, ал ең көп саны 20 500, барлығы 33 000 тұтқынды құрады. Лагерь 1945 жылдың 10 қазанынан бастап 1948 жылдың наурыз айының ортасына дейін жұмыс істеді (жалпы жұмыс істеген уақыты 29 ай немесе 880 күн болды). Кейбір мәліметтерге сәйкес, лагерде қайтыс болған тұтқындардың саны шамамен 13 000-ға жетеді (9 500 өлім жағдайлары тіркелген). Өлімнің негізгі себептері – тиф, безгек және нашар тамақтану. 1948 жылы Қызыл Крест пен Ватиканның қысымымен коммунистік түрмелер таратылғаннан кейін, қалған неміс халқының көп бөлігі Югославиядан кетіп қалды. 1944 жылдан бастап ауыл Югослав Воеводинасының құрамына кірді, ол 1945 жылдан бастап Югославия құрамындағы жаңа социалистік Сербияның автономиялық провинциясы болды. Соғыстан кейін, Босния, Хорватия және Черногориядан келген серб отбасылары ауылға қоныстанды және соғыстан кейінгі халық санауында бұл елді мекенде серб этникалық басымдығы тіркелді. 1998 жылы жақын жерде түрме лагерінде қайтыс болған тұтқындарға арналған ескерткіш салынды, онда серб және неміс тілдерінде жазулар бар. Ескерткіштегі үлкен жазуда: "Бұл жерде 1946 жылдан 1948 жылға дейін Кничанин лагерінде аштықтан, аурудан және суықтан қайтыс болған неміс тегіндес азаматтарымыз жатыр. Құдіретті Құдай оларды тыныштыққа бөлесін". Кішірек жазуда: "Кничанин лагеріндегі неміс Элемирден келген құрбандарға 314".

The village was founded during Austrian administration (in 1866) by German (Danube Swabian) colonists, who mainly came from Ečka and Lukićevo. Initially, it was part of the Banatian Military Frontier. After the abolishment of the frontier in 1873, the village was included into Torontál County, which was administratively a part of the Kingdom of Hungary within the dual monarchy of Austria Hungary. In the 19th and the first half of the 20th century, the villagers were mainly farmers and artisans. According to the 1910 census, the village had German ethnic majority. In 1918, as part of the Banat, Bačka and Baranja region, the village firstly became part of the Kingdom of Serbia and then part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later renamed to Yugoslavia). From 1918 to 1922 it was part of the Veliki Bečkerek county, from 1922 to 1929 part of the Belgrade oblast, and from 1929 to 1941 part of the Danube Banovina. In 1931, the population of the village numbered 3,072 inhabitants. During the Axis occupation of Yugoslavia from 1941 to 1944, the village was part of the German administered Banat region that had special status within the Axis puppet state of Serbia. Before the end of the World War II, the population of the village was mainly composed of ethnic Germans (Danube Swabians). At the end of World War II, in 1944, one part of local Danube Swabian inhabitants left from the area, together with defeated German army. Those Danube Swabians who remained in the region had their citizenships and all civil rights revoked by the AVNOJ decrees of 1943 and 1944 issued by the Yugoslav communists and were sent to local communist prison camps. One of these camps was located in Knićanin and internees in this camp mostly originated from central and southern Banat. The average number of people inside prison camp was 17,200, while the largest number was 20,500 and altogether there were about 33,000 prisoners. The camp operated from 10 October 1945 until middle of March 1948 (total operating time was 29 months or 880 days). According to some claims, number of internees who died in the camp might be about 13,000 (9,500 death cases were documented). Main causes of death were typhus, malaria, and malnutrition. After communist prison camps were dissolved in 1948 due to the pressure of the Red Cross and the Vatican, most of the remaining German population left Yugoslavia. Since 1944, the village was part of Yugoslav Vojvodina, which, from 1945, was an autonomous province of new socialist Serbia within Yugoslavia. After the war, Serb families from Bosnia, Croatia, and Montenegro were settled in the village and the post war population censuses recorded Serb ethnic majority in this settlement. A memorial dedicated to internees who died in the prison camp was constructed nearby in 1998 with an inscription in both Serbian and German. The larger sign on the memorial reads: "Here rest our fellow citizens of German descent, who died of hunger, sickness, and cold in the camp Knićanin from 1946 to 1948. May they rest in peace". The smaller sign reads: "To the victims from German Elemir in the camp of Knićanin 314".

Кничанин тұрғындары

Генрих Верт (1881–1952), неміс тегінен шыққан венгр генералы.