Кіріспе
Қытайдың Цзинь әулеті (266–324) генерал-аймағы Ван Дунь (266 – 324 жылдың тамыз айының басында), әдепті аты Чучжун (處仲), лақап аты Ахей (阿黑), Цзинь әулеті кезіндегі қытай әскери генералы және сардар болды. Әскери күшімен Император Юаньды (Сима Рюи) бағындырған Ван Дуньнің зор билігі болды. Дегенмен, кейін ол Цзинь тағын күшпен иеленуге тырысқандай болғанымен, 324 жылы ауырып қалды. Оның әскерін Император Минг кері қайтарып жатқанда қайтыс болды.
Wang Dun (266 – early August 324), courtesy name Chuzhong (處仲), nickname Ahei (阿黑), was a Chinese military general and warlord during the Jin dynasty. Having brought Emperor Yuan (Sima Rui) to submission with his military force, Wang Dun had paramount authority. However, although he later appeared to intend to seize the Jin throne by force, he grew ill in 324. He later died as his forces were being repelled by Emperor Ming.
Ерте мансап
Ван Дун – Цзинь әкімі Ван Цзидің (王基) ұлы болды және Цзинь императоры Удың қызы, Сянчэн принцессасына үйленді. Ол Хуэй императорының тақ мұрагері Сима Юдың көмекшісі болды. Сима Юға император Цзя Наньфэн тарапынан негізсіз қылмыс тағылып, тақтан алынған кезде, ол өмірін қауіпке тігіп, тақ мұрагерінің қоштасу рәсіміне қатысып, осы арқылы даңққа ие болды. Кейін ол Ян провинциясының (揚州, қазіргі Чжэцзян және Цзянсу мен Анхуйдың оңтүстік бөлігі) губернаторы қызметін атқарды. 307 жылы Лангье ханзадасы Сима Рюи аймақтағы әскери операцияларды басқара бастағаннан кейін, Ван Дун мен оның туысы Ван Дао оның маңызды көмекшілеріне айналды және сол кезде аймақ Сималар мен Вандардың тең билігінде болды делінді. Кейін Цзян (江州, қазіргі Цзянси және шығыс Хубэй) және Цзин (荊州, қазіргі Хубэй және Хунань) провинциялары шаруалардың көтерілісіне ұшырады, олардың ең күштісі – Ченг Ханнан қашқан И провинциясының (қазіргі Сычуань және Чунцин) босқындарының басшысы Ду Тао (杜弢) болды. Сима Рюи Ван Дунды батыс провинциялардағы операцияларға жауапты етті, ал Ванның тиімді үйлестіруі көтерілісшілерді толығымен басып тастауға мүмкіндік берді. Алайда, Ду Таоны басып тастағаннан кейін Ван Дун мақтаншылдыққа беріліп, батыс провинцияларын өзінің жеке иелігі деп қарастыра бастады. 318 жылы Сима Рюи өзін император деп жариялағаннан кейін (Хан Чжао император Минді өлтіргеннен кейін), Ван Дун формалды түрде оған бағынды, бірақ өзінің билігін нығайтуын жалғастырды.
Цзинь императорлық үкіметке қарсы алғашқы жорық
Ван Дунның амбициясын көріп, император Юань одан қорқуын бастады және Ван Дунға қарсы адамдарды өз төңірегіне жинауға кірісті, мысалы Лю Хуай (劉隗) және Диао Сье (刁協) – аралас репутациясы бар адамдар, олар Ванның билігін басуға тырысып, көптеген басқаларды ренжітті. Сондай-ақ, Ван Дунның туыстарының, оның ішінде Ван Даоның үкіметтегі рөлін азайтты, бұл Ван Дунды одан әрі ашуландырды. Ван Дунды оның көмекшілері Цянь Фэн (錢鳳) және Шэнь Чун (沈充) одан әрі ынталандырды, екеуі де оны император Юаньмен әскери қақтығыс жоспарлауға көндірді. Бірақ 320 жылы император Юань Ванның тілегіне қарсы Сима Ченгті (司馬承) Шиань провинциясының (湘州, қазіргі Хунань) губернаторы етіп тағайындағанда, Ван Дун император Юаньмен толық ажырасуға дайын болмады, сондықтан Сима Ченг лауазымын иеленуіне рұқсат берді. 321 жылы император Юань Дай Юань (戴淵) мен Люға көптеген әскерлерді берді, олардың кейіннен Кейінгі Жаоның шабуылдарына қарсы тұратынын айтты, бірақ шын мәнінде Ван Дунның шабуылына қарсы тұруы үшін жіберді. 322 жылдың көктемінде Ван Дун император Юаньға қарсы жорылын бастады, император Юань Лю және Диаодың алдауында екенін, ал оның жалғыз мақсаты үкіметті тазалау екенін мәлімдеді. Ол Лян провинциясының (梁州, сол кезде қазіргі солтүстік-батыс Хубэй және оңтүстік-шығыс Шэньсиден тұратын) губернаторы Ган Чжуо (甘卓) мен Сианг провинциясының губернаторы Сима Ченгті өзіне қосылуға көндіруге тырысты, екеуі де қарсылық көрсеткенімен, олардың ешқайсысы да оның тыл күзетіне қарсы науқандарында тиімді болмады. Ван тез арада Цзянкангқа жетіп, император Юаньның әскерін жеңіп, Цзянкангқа оңай кірді және тонады. Лю Кейінгі Жаоға қашты, ал Диао, Дай және Чжоу И (周顗) өлтірілді. Император Юань бағынуға мәжбүр болды және Ван Дунға батыста қосымша билік берді. Ван Дун қанағаттанды, император Юаньды тақтада қалдырды (Кронпринц Сима Шаодан қорқып, кронпринц Шаоның шешімділігі мен еңбекқорлығынан сескеніп, оны тақтан алу туралы оймен ойнағанымен, Ван бұл идеяны іске асырмады) және жеке өзінің негізгі бекінісі Вучанға (武昌, қазіргі Эчжоу, Хубэй) қайтып келді. Содан кейін оның әскері Сима Ченгті жеңіп, өлтірді, ал Ганның бағыныштысы Ванның бұйрығымен Ганды өлтірді.
Цзинь императорлық үкіметке қарсы екінші жорық
Жоғалғаннан кейін император Юань мұңайып, ауырып қалды. 323 жылдың жаңа жылына таяу ол қайтыс болды. Тақ мұрагері Шао император Минг болып таққа отырды. Император Минг көбінесе Ван Дунды құрметтейтіндей болып әрекет етті, оған көптеген әскери және басқару мәселелерін жүктеді. Ван Дун бұрынғыдан да мақтаншылдыққа бой алды, ал оның қол астындағылары, оның ішінде Цян мен Шен, едәуір жемқорлыққа және зорлық-зомбылыққа салынып кетті. 324 жылы, күшті туған Чжоу тайпасынан (Чжоу И осы тайпадан шыққан) қорқып, Ван Дун оның көптеген мүшелерін өлтірді. Кейін 324 жылы Ван Дун денсаулығы нашарлай бастады. Ол ұлы болмағандықтан, өзінің немере інісі Ван Инге (王應) орынбасары болуын тапсырды, сондай-ақ Вэнь Цзяоны Цзянькан қаласының әкімі етіп тағайындады, императорға қадағалау жасауын ниет етті. Ол өлгеннен кейін Ван Ин әскерін алып Цзяньканға барып, таққа таласуды жоспарлады. Бірақ, Вэнь император Мингтің інісі Юй Лянмен тығыз байланыста екенін ол білмеді. Вэнь Цзяньканға келген соң, Ван Дунның ауруын және жоспарын ашты. Мұны естіген император Минг алдын алу шараларын қабылдап, Ван Дунды опасыз деп жариялады және солтүстік шекарадағы генералдарды көмекке шақырды. Бұл жаңалықты естіген Ван, өзінің інісі (Ван Иннің әкесі) Ван Ханды (王含) және Цянды Цзяньканға қайтадан шабуыл жасауға жіберді. Бірақ, бұл жолы, алғашқы жорығынан айырмашылығы, Ванның әскері императорлық әскерлердің күшті қарсылығына тап болды, сонымен қатар, шайқаста сынақтан өткен солтүстік қорғаныс әскерлерінің күші артып, көптеген шығынға ұшырады. Жаман хабарды естіген Ван Дун қайтыс болды. Ван Ин өлімін жасырып, жорықты жалғастыруға тырысты, бірақ ақырында жеңіліске ұшырады. Ван Ин мен Ван Хан тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, ал Ван Дунның денесі тізе бүгіп, басы кесілді. Бірақ, кейін денесі Ван тайпасына қайтарылып, жерленді.