Кіріспе

1972 жылы Джон Барттың «Химера» романы – американдық жазушы Джон Барттың 1972 жылы жазған, үш шала байланысты повестьтен тұратын фантастикалық роман. Повестьтер – «Дүньязадиад», «Персеид» және «Беллерофониад», олардың атаулары мифтік кейіпкерлер Дүньязад, Персей және Беллерофонға (мифтік Химераны өлтіргенге) тікелей сілтеме жасайды. Бұл кітап постмодернизмнің бір үлгісі болып табылады, оны метафикциялық мазмұнында және дәстүрлі роман жанрының шегінен асып түсетін стильдік элементтерді қолдануында көруге болады. Ол Джон Эдвард Уильямстың «Август» кітабымен бірге АҚШ Ұлттық кітап сыйлығын бөлісіп алды.

Дунязадиад

"Дуньязадиада" – "Мың бір түннің" әйгілі әңгімешісі Шехерезаденің басты әңгімесін қайта баяндау. Оқиға Шехерезаденің кіші қарындасы Дуньязаденің көзқарасынан айтылады. Оның метафикция ретінде сипатталуы бірнеше әдеби тәсілдерді пайдаланудың нәтижесі болуы мүмкін, ең бастысы – автордың кейіпкер ретінде енгізілуі және оның Шехерезаде мен Дуньязадемен әрекеттесуі. Автор болашақтан келіп, Шехерезаде мен "Мың бір түн" шығармасына деген құрметін білдіреді, бұл туралы Барттың Шехерезадесі білмейді. Автор Шехерезадеге монарх Шахриармен алғашқы кездесуі алдында пайда болатынын және оның жағдайды шеше алмайтынын көріп, өлімнен сақтау үшін үзіліспен айтылатын әңгімелер тізбесін қолдануды ұсынады, сондай-ақ патшаны ертеңгі кеште қуанту үшін күн сайын жаңа әңгіме айтуға уәде береді. Шехерезаде авторды жын деп ойлап, келіседі.

Персеид

Екінші повесте «Персеид» орта жастағы грек батыры Персейдің өлместікке қол жеткізу үшін күресі суреттеледі. Персейдің өзінің көзқарасынан баяндалған оқиғаның бірінші бөлігі Персейдің өмірбаянына арналса, ал келесі бөлігі оның қалыптасуы мен жұлдыз шоқжұлдызы ретінде өлместікке ие болуын егжей-тегжейлі көрсетеді.

Беллерофония

Соңғы повесть – "Беллерофониада" – тағы бір ежелгі грек батыры Беллерофонт туралы баяндайды. Грек және рим ақындарының айтуынша аңызға негізделгенімен, Барттың нұсқасы тікелей қайта айту емес, қайта жаңарту болып табылады. "Персеид" сияқты, "Беллерофониада" орта жастағы мифтік батырдың өмірін қамтиды, ол өзінің бұрынғы жетістіктерімен санасуға және болашақ даңқын нығайтуға тырысады. Повесть көбінесе Беллерофонттың көзқарасынан айтылады, бірақ белгісіз баяндаушылардың араласуы жиі болады, олардың бірі автор Барт екені болжанады. Үш повестьтің ішінде бұл ең ұзыны және – "Дуньязадиад" пен "Персеид"-ден гөрі – басқа повестьтерге көптеген сілтемелер жасайды, осылайша үшеуінің арасындағы ортақ тақырыптар мен оқиғаларды одан да байланыстырады.

Стил және құрылым

Химера үш байланыссыз бөлімнен немесе повестьтен тұрады, бұл мифтік химераның үш жануардан (әдетте арыстан, ешкі және жыланның) құралған гибридтік жаратылысына ұқсас. Беллерофонияда бірнеше сұрақ-жауап сеанстары мен диаграммалар кездеседі: адам әрекеттерінің жіктелуі (175), жартылай құдайлардың генеалогиялық кестесі (182), драмалық іс-қимыл барысы үшін геометриялық "схема" (251) және батырлық саяхаттың циклдық бейнесі (261).