Кіріспе

Ғылым академиясы, Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы Те Аперей (толық атауы – Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы) – Жаңа Зеландиядағы ғылым және гуманитарлық салаларда қаржыландыру мен саясат жөнінде кеңес беруді қамтамасыз ететін коммерциялық емес ұйым. Бұл қаржыландыру Жаңа Зеландияның Бизнес, инновация және жұмыспен қамту министрлігі тапсырмасы бойынша жүзеге асырылады.

Тарих

Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы 1867 жылы Жаңа Зеландия институты ретінде құрылды. Ол 1851 жылы сэр Джордж Грей құрған Жаңа Зеландия қоғамының жалғасы болды. 1933 жылы Институттың атауы Лондон Корольдік қоғамына сілтеме жасап, Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы деп өзгертілді, бұл үшін корольдік келісім және Парламенттің кейінгі заңы қажет болды. 2010 жылы ұйымның қызметі әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарды қамту үшін кеңейтілді. 2007 жылы оның атына Te Apārangi (маори тілінде «сарапшылар тобы») қосылды, ал 2017 жылы, оның құрылғанына 150 жыл толуына орай, бұл атау Корольдік қоғам Te Apārangi деп қысқартылды. Заң бойынша оның ресми атауы Жаңа Зеландия Корольдік қоғамы болып қала береді.

Дау

2021 жылы Жаңа Зеландия үкіметі тағайындаған жұмыс тобының есебі мектеп оқу бағдарламасына өзгерістер енгізуді ұсынды, осылайша мәдени білім (немесе mātauranga Māori) Батыс ғылымымен бірдей мәртебеге ие болар еді. Бұл есепке жауап ретінде жеті көрнекті ғалым "New Zealand Listener" журналына "Ғылымды қорғау" атты бірлескен хат жазды. Хатта mātauranga Māori "ғылым деп аталуға жеткіліксіз" екені, ал мәдени білімді ғылыммен бір деңгейге қою – бұл мәдениеттің өкілдерін кемсіртуге және оларға көмектеспеуге алып келеді деп айтылды. Олардың орнына, барлық адамның әлемдік ғылыми ізденістерге қатысу мүмкіндігін қамтамасыз етуді ұсынды. Корольдік қоғамның жауабы – хаттың екі авторына қатысты тергеуді бастау болды, олар қоғам мүшелері еді. Бұл тергеуді тағы бірнеше мүшелер сынап, тәртіптік шаралар қолданылса, отставкаға кететінін мәлімдеді. Окленд университетінің әдебиет профессоры Брайан Бойд "Listener" хатына жасалған "көңілсіз реакцияны" сынға алды және mātauranga Māori қорғалып, тек Māori өкілдері арқылы таратылуы керек деген пікірді университеттер мен Корольдік қоғам принциптеріне қайшы деп сипаттады. Мэйси университетінің химия профессоры Питер Швердфегер Корольдік қоғамның тергеуін арсыздық деп сынап, оларды пікірталас пен әңгімеге ашық болуға шақырды. Жаңа Зеландия Сөз бостандығы одағының өкілі Джонатан Айлинг ғылымның дамуы сөз бостандығына байланысты екенін айтып, Корольдік қоғамды "өз мұрасы мен академиялық бостандық дәстүрінен бас тартуда" деп айыптады.

Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының президенттері:

Аты Күндер Сараптамасы
Фредерик Хаттон 1904–05
Джеймс Гектор 1906–07
Г. М. Томсон 1907–09
Август Гамильтон 1909–11
Томас Чизман 1911–13
Чарльз Чильтон 1913–15
Дональд Петри 1915–16
Уильям Бенхам 1916–18
зоология
Леонард Кокэйн 1918–20
Томас Истерфилд 1920–22
Гарри Кирк 1922–24
биология
Патрик Маршалл 1924–26
Бернард Астон 1926–28
Аллан Томсон 1928
геология
Бернард Астон 1928–29
Колридж Фарридж 1929–31
Хью Сегар 1931–33
Роберт Спийт 1933–35
Уильям Уильямс 1935–37
Уильям Персивал Эванс 1937–39
Джон Холлоуэй 1939–41
ботаника
Гилберт Арчи 1941–43
Гарри Аллан 1943–45
Ноел Бенсон 1945–47
Эрнест Марсден 1947
Роберт Фалла 1947–50
Франк Каллаган 1950–52
Уолтер Оливер 1952–54
Дэвид Миллер 1954–56
энтомология
Боб Бригс 1956–58
химия
Робин Аллан 1958–60
Джозеф Диксон 1960–62
Чарльз Флеминг 1962–64
орнитология
Майлс Барнетт 1964
Чарльз Флеминг 1964–66
орнитология
Джон Майлс 1966–70
микробиология
Дик Уилетт 1970–74
Малкольм Бернс 1974–77
Ричард Делл 1977–81
Тед Боллард 1981–85
Тревор Хэзертон 1985–89
Джек Додд 1989–93
Филиппа Блэк 1993–97
Джон Скотт 1997–2000
Гил Симпсон 2000–2003
Джим Уотсон 2004–2006
биология
Невилл Джордан 2006–2009
Гарт Карнаби 2009–2012
Дэвид Скегг 2012–2015
Ричард Бедфорд 2015–2018
адам географиясы
Венди Ларнер 2018–2021
Брент Клотье 2021–қазіргі уақытқа дейін

Қатысушылар

Қоғамның Академиялық атқару комитеті белгілі бір уақыт аралығында, өзінің пікірінше "зерттеулерде немесе ғылым, технология және гуманитарлық ғылымдарды дамытуда ерекше жетістіктерге қол жеткізген" кез келген адамды Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының мүшесі етіп сайлайды. Мүшелердің саны Академияның атқару комитеті мен Қоғамның Кеңесі арасында уақыт өте келе келісілетін шекті санмен белгіленеді. Мүше өзінің атына қосымша FRSNZ әріптерін – яғни Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының мүшесі екенін – немесе Академияның атқару комитеті мен Кеңес арасында уақыт өте келе келісілетін басқа әріптерді немесе атауды пайдалануға құқылы. Алғашқы әйел мүше Кэтлин Кертис 1936 жылы сайланды.

Бас атқарушы

Ди Маккарти 2007 жылдан 2014 жылға дейін бас атқарушы қызметін атқарды. Эндрю Клеленд 2014 жылдан 2021 жылы зейнетке шыққанға дейін басшылық етті. Синди Киро 2021 жылдың 1 наурызынан бастап бас атқарушы болып тағайындалды. 2021 жылдың шілдесінде Зеландияның бас директоры Пол Аткинстің 29 қарашада Синди Киродан қызметті қабылдайтыны хабарланды.

Құрамына кіретін ұйымдар

Қоғамда жеке және ұйымдық мүшелер бар. Құрылтай ұйымдары Қоғамға ғылыми зерттеу, білім және инновация салаларына қатысты мәселелерді анықтауға және оларды шешуге көмектеседі, сондай-ақ Қоғам жүзеге асыратын зерттеу ақпараты мен қызметтерімен байланыс орнатады. Осы құрылтай ұйымдары: