Кіріспе
Солтүстік Македонияның солтүстік-шығысындағы қала.
Орта ғасырдың соңы
1282 жылы Кратово Сербия Корольдігінің құрамына кірді. Қаланың байлығы, басым мүмкіндік бойынша, кен байлықтарынан туындаған. Бұл жерге Македонияның басқа аймақтарында жұмыс істеген дубровниктік саксондық кеншілер мен саудагерлер қоныстанды. Қала алғаш рет 1330 жылы қазіргі атауымен тілге алынды. Қаланың жақын және алыс аймақтарында алтын, күміс, қорғасын, темір және мыс кендері өндірілді. Сербия императоры Стефан Душанның тұсында Кратово кен орындары деспот Йован Оливердің негізгі байлығының көзі болды. Оның қайтысынан кейін, Стефан Урош V тұсында империя құлағанда қала Деян әулетінің иелігіне өтті. Константин Деян осы жерде күміс монеталар соқты. 1389 жылы князь Лазарға жасаған шабуылы кезінде Осман сұлтаны Мурад I ақпарат жинау және соғыс кеңесін өткізу үшін Кратовода тоқталды. Келесі жылы, 1390 жылы, оның ұлы Баязид оны Деяндардан басып алып, өзінің өкілі (эмин) мұнда орналасуын тапсырды. Кратово Кюстендил санджағының бір бөлігі ретінде нахия орталығы болды, сондай-ақ қади/судьяның орны – қаза ретінде, қала маңына ғана емес, Штип, Кочани және Нагоричаниға да бағынышты болды. 15 ғасырда Кратово өте маңызды кен қаласы болды, онда көптеген бай және білімді адамдар тұрды, мысалы, жазушы Димитар немесе 1449 жылы Прохор Пчинский монастырының фрескасын салуға қажетті барлық қаражатты сыйлаған дін қызметкері Радоняның ұлы Марин. 1484 жылы Йован Коник пен Стефан, Бранконың ұлы, екеуі де Кратоводан, Ново-Брдо, Скопье және Серрес қалаларындағы ақша соғу құқығын үш жылға жалға алу үшін 16 424 000 акче төледі. Сауда орталығы ретінде Кратовоға сефардтық еврейлер де қоныстанды. Кратово Осман сұлтандары үшін маңызды тоқтау орны болды: 1455 жылы Ново-Брдоға шабуыл жасамас бұрын Осман әскері осында қайта жиналды. Бұрын Кратовода албан халқы да көп тұрды. 15 ғасырға жататын Осман тізімдерінде Кратовода албан (Арнавут) шіркеуінің бар екендігі айтылады. 1467-68 жылғы тізімде албандық топонимикасы Кратовоның аудандары мен тұрғындары арасында кездеседі. Кратово қаласы Пала Гьони махаллаларымен бірге тілге алынады: Jon ko Burrnik, Pavli Jon ko, Stepan Burrnik; Радич махалласы мына үй басшыларымен: Николла Арбанас, Гьон домюзет, Козма, Николланың ұлы, Арбанаш, Димитрий Улько, Пежа Гего, Джердж Николла, Николла Арнаут, Бард (Бард) Арнаут; Махи махалласы мына үй басшыларымен: Андрен Павли, Джердж Павли, Марко Лазори, Дмитрий Павли, Петр Димитрий, Джердж Джиорджи (Джердж Джи), Мойса Лазор; Терзи махалласы мына үй басшыларымен: Гьон терзи, Андрей Петра, Роман Петра, Симон Марко және басқалар. 1530 жылғы тимар тізімінде Кратовода Кодра Куке махалласы, яғни албан тілінде "қызыл төбе" деген мағынаны білдіреді, тілге алынады. Қаладан басқа, албандар Кратово маңындағы Котрач (Kodra ç) ауылы сияқты ауылдарда да тұрды. Кратовода орта ғасырдан сақталған Арвань аты бар жазу табылды. Атау арбаннан пайда болды, rb-дан rv-ға қарай өзгерді.
In 1389, during his attack on Prince Lazar, Ottoman sultan Murad I stopped in Kratovo to gather information and hold a war council. Next year, in 1390, his son, Bayezid, captured it from the Dejan and put his official (emin) to reside here. Kratovo was the seat of a nahiya, as a part of the sanjak of Kyustendil, as well as a kaza, seat of a kadi/judge, engulfing not only the town's vicinity but also Štip, Kočani and Nagoričani. In the 15th century Kratovo was a very important mining town, inhabited by many wealthy and educated men, such as the writer Dimitar, or Marin, son of the priest Radonja, who in 1449 donated the whole sum needed for the fresco painting of the Prohor Pčinjski monastery. In 1484 Jovan Konik and Stefan, son of Branko, both from Kratovo, paid an amazing 16,424,000 akçe for a three year rent of mints in Novo Brdo, Skopje and Serres. As a trade center Kratovo was also settled by Sephardic Jews. Kratovo was an important stop for Ottoman sultans: in 1455, before an attack on Novo Brdo, the Ottoman army regrouped here. In the past, Kratovo was also home to a sizeable Albanian population. In 15th century Ottoman defters, an Albanian (Arnavud) church is mentioned in Kratovo. In the 1467 68 defter, Albanian onomastics appear among the neighbourhoods and inhabitands of Kratovo. The town of Kratovo is mentioned with the mahallahas (neighbourhoods) of Pala Gjoni with these heads of households: Jon ko Burrnik, Pavli Jon ko, Stepan Burrnik,; the mahalla of Radič with these heads of households: Nikolla Arbanas, Gjon domuzet, Kozma, son of Nikolla, Arbanash, Dimitri Ulko, Peja Gego, Gjergj Nikolla, Nikolla Arnaut, Bard (Bardh) Arnaut i; the mahalla of Mahi with these heads of households: Andrenik Pavli, Gjergj Pavli, Marko Lazori, Pavli Dimitri, Petro Dimitri, Gjin Gjorgji (Gjergji), Mojsa Lazor i; the mahalla Terzi with these heads of househoulds:Gjon terzi, Andreja Petra, Roman Petra, Simon Marko and others. In the timar defter of 1530, the mahallah of Kodra Kuqe, meaning "red hill" in Albanian, is mentioned in Kratovo. Besides the city, Albanians also inhabited villages around Kratovo, such as the village of Kotraç (Kodra ç). An inscription bearing the name Arvanь a, has also been found in Kratovo, believed to be from the Middle Ages. The name evolved from Arban, with a consonant change of rb to rv.
Ерте заманауи кезең
XVI ғасырда Кратово Осман империясының Еуропалық бөлігіндегі маңызды кеншілік қалаларының қатарына кірді. 15 ғасырдың соңында Кратовода монета соғу ошағы ашылды және ол Осман империясындағы екінші ірі монета өндірушісіне айналды (Ново Брдодан кейін), көбінесе күміс акче, кейін алтын монеталар соғылды. Дегенмен, 1520-1540 жылдар аралығында кен өндіру және монета соғу салаларында үлкен дағдарыс туды, көптеген жалға алушылар, барлығы жергілікті христиандар, жалға төлемін төлей алмады және түрмеге қамалды. Сондай-ақ, 1519-1530 жылдар аралығында христиан үй шаруашылықтарының саны 982-ден 606-ға дейін азайды. Көлкеңді кәсіптің реформасы мен кодификациясынан кейін, ғасырдың ортасында кен өндіру және монета соғу салалары жаңарып, дамыды. 1550 жылы К. Зено саяхат күнделігінде Осман сұлтанына Кратоводан 70 000 дукат түсетінін жазды. Сол жылғы ресми есептерде 1 111 555 акче пайда болды. Бірақ, жаңа монета соғу ошақтары ашылғандықтан, 1573 жылы бұл көрсеткіш 573 099 акчеге дейін төмендеді. Кендерді жалға алғандар басқарды, олар князь атағын алды. Олардың көпшілігі христиандар еді. Кратоводағы барлық адамдардың арасында бірінші орында тұрған байлардың ішінде Димитрие Пепичті ағаларымен немесе Андрия және Никола Бойичичті кездестіреміз, олар Македониядағы көптеген шіркеулерді қайта жаңартуға қаржы жұмсады (мысалы, Лесново монастыры). Алтын шеберлері мен монета соғушылар аудандарының тұрғындары, мұсылмандар да, христиандар да, Кучайная, Майданпек немесе Кремковица сияқты жаңа кендерді ашуға немесе Ново Брдо сияқты басқа орталықтарда монета соғу ошақтарын жалға алуға инвестиция салған кәсіпкерлер болды. Мұндай қызмет 17 ғасырдың басында жалғасты, бірақ сол ғасырдың соңында, 1660 жылы Кратовоға Евлия Челеби келген кезде монета соғу тоқтатылды. Қаланы аян басқарды. Жеті кен орны жұмыс істеді, көбінесе күміс пен мыс өндірілді, бірақ көптеген кендер Осогово және Кюстендил маңындағы таулардан әкелінді. Кеншілер жергілікті тұрғындар болды, олар кенде жұмыс істегендіктен белгілі бір бостандықтарға ие болды және салық төлеуге міндетті болған жоқ. 1685 жылы Скопьедегі католик епископы Петр Богдани Кратовода 300 үй және 8 мықты мұнара бар екенін хабарлады. Сол кезде Кратово Осман империясындағы ең жақсы мыс өнімдерімен де танымал болды. 1637 жылы архиепископ Георгий Барди Кратовоға сапар жасады. Ол тұрғындары арасында албандық иммигранттардың («dalli monti di Albania») бар екенін хабарлады; олар католик албандар болған, бірақ серб және түрік тілінде сөйлеген. Олардың діни қызметкері албандық болған, бірақ серб тілінде сөйлеген. 1639 жылдың ақпанында Антивари архиепискобы Кратовоға келгенде, ол 38 католик отбасының барлығы Албаниядағы Дибрадан келгенін және енді «иллириялық» (серб) тілін түсіне алатынын анықтады. 1639 жылы Кратоводағы католиктердің саны 358 болды, барлығы албандар. Олардың көпшілігі 1645 жылы ислам дінін қабылдады, ал 1671 жылы Гаспари тек 15 католикті тапты. 1638/39 жылдарға қатысты Кратовоның демографиялық мәліметтері: 300 мұсылман, 100 православие, 40 еврей және 38 католик (албан) үй шаруашылықтары. 1689 жылы қала Хабсбург әскерінің шабуылына ұшырады. Бірақ олар көп ұзамай шегінді, ал Кратово жаза ретінде өртеліп кетті. Көптеген адамдар Хабсбург әскерімен бірге қаладан кетіп қалды; 18 ғасырдың басында олардың кейбіреулерін Буданың серб маңындағы Табанда (қазіргі Будапешттің бір бөлігі) тұрып жатқандарын көреміз. Осы апаттан кейін аймақтағы кен өндірудің көп бөлігін Злетово және Пробиштип иеленді.
Қазіргі заманғы
Кен қазу жұмыстары тек 19 ғасырдың бірінші жартысында ғана жандана түсті. 1829 жылы кен орындарын жергілікті аға басқарды. Дегенмен, кен өндіру бұрынғыдан әлдеқайда кішкентай көлемде жүргізілді: 1836 жылы Аму Буе тек екі пештің жұмыс істеп тұрғанын көрді, екеуі де жағдайы нашар болды, және шамамен 5000–6000 тұрғыны болды. Сол ғасырдың соңында жұмыс аймақтың ауылдарынан тартылған мәжбүрлі еңбекпен жүргізілді, және осы себепті көптеген отбасылар аймақты тастап кетті. 1905 жылы Кратовода болгар тіліндегі төменгі гимназия және екі бастауыш мектеп болды, ал сербтердің екі бастауыш мектебі болды. Әр қауымның бір шіркеуі болды. Куманово шайқасынан кейін, Сербия армиясының қолдауымен четник жартылай әскери топтары албандарға шабуыл жасап, оларды Кратоводан қуды. Балқан соғыстары кезінде Балқан аймақтарын аралаған журналист Лео Фрёндлих Кратовода албандарға қарсы жасалған жаппай қырғынды көрді. Ол былай деп жазды: "Кратовоның жанында генерал Стефанович жүздеген албандарды екі қатарға тұрғызып, оларды пулеметпен атты. Содан кейін генерал түсіндірді: "Бұл жамандықтарды жою керек, сонда Австрия өз сүйіктілерін таба алмайды"."
Мәдениет
Кратово өзінің өткенге қатысты көптеген естеліктерімен танымал. Оның бір символы – тас мұнаралары. Бұрын он екі мұнара болған, бірақ қазір тек алтысы ғана сақталған (Сағат мұнарасы немесе Сағат, Симич, Крстев, Эминьбег, Златкович және Хаджи Костов мұнаралары). Мұнаралар орта ғасырдың соңында, 14 ғасырдың аяғынан бастап салынды және олар тек қорғану үшін ғана емес, сонымен қатар қойма ретінде де пайдаланылды. Кратово көпірлері – бұл қаланың ескі шеберлер салған тағы бір ерекшелігі. Қалада 19 ғасырға тән ерекше және қызықты сәулет өнері, сондай-ақ балалар суреттерінен тұратын бірегей көркемсурет галереясы бар. Кратово балаларының суреттері түрлі халықаралық көрмелерде көптеген жүлделерді жеңіп алған. Қазіргі уақытта көптеген ұйымдар қаланы қайта жаңарту жұмыстарын жүргізіп жатыр. Осы жұмыстардың ең маңыздысы Флорида университетінің «Шекарасыз Инженерлік» бағдарламасы болып табылады, олар Солтүстік Македонияның Еуропалық Одақта мойынұстау алуына көмектесетін тұрақты қатты қалдықтар жүйесін әзірлеуде.
Тіл
Солтүстікте орналасқан жергілікті тұрғындар дәстүрлі түрде македон тілінің Куманово-Кратово диалектісінде сөйлейді.
Спорт
Кратовоның ең танымал спорт клубы – ФК «Силекс» футбол клубы. Олар өз ойындарын «Градски стадион» Кратовода өткізеді. Олар 1990 жылдардың соңында Македония лигасының титулын үш рет жеңіп алды.