Черногория тарихының шежіресі

Монтенегро тарихы: Иллириядан Рим империясына дейінгі ерте дәуірлер, славян миграциясы, Дүкля, Травуния, Раския княждықтары және тәуелсіздік жолы.

20 мин оқу

100%

Дереккөз: History of Montenegro — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Черногория туралы тарих

Черногория тарихының жазбада қалған алғашқы деректері Иллирия және оның түрлі патшалықтарынан басталады. Рим Республикасы Иллирия-рим соғыстарынан кейін аймақты Иллирик провинциясына (кейін Далмация және Праевалитана) қосты. Ерте орта ғасырларда славян көші-қоны бірнеше славян мемлекеттерінің құрылуына әкелді. 9 ғасырда Черногория аумағында үш княздық болды: Дукля (шамамен оңтүстік жартысы), Травуния (батыста) және Рашка (солтүстікте). 1042 жылы Стефан Войслав көтеріліс ұйымдастырып, Дукляның тәуелсіздігіне және Войславлевичтер әулетінің құрылуына қол жеткізді. Дукля Войславтың ұлы Михаил (1046–81) және оның немересі Бодин (1081–1101) тұсында өркендеді. 13 ғасырға қарай Зета патшалықты атау үшін Дукляны ығыстырды. 14 ғасырдың соңында оңтүстік Черногория (Зета) Бальшичтер әулетінің, содан кейін Црноевичтер әулетінің билігіне көшті. 15 ғасырға қарай Зета жиі Crna Gora (Венеция тілінде monte negro) деп аталды. 1496 жылдан 1878 жылға дейін аумақтың үлкен бөлігі Осман империясының бақылауына өтті. Кейбір аймақтар Венеция Республикасының билігінде болды. 1516 жылдан 1852 жылға дейін Цетниенің князь-епископтары (владикалар) билік жүргізді. Петрович-Ньегош әулеті 1918 жылға дейін билік етті. 1918 жылдан бастап Черногория Югославияның құрамына кірді. 2006 жылдың 21 мамырында өткен тәуелсіздік референдумының нәтижесі бойынша Черногория сол жылдың 3 маусымында тәуелсіздігін жариялады.

Ерте тарих

Біздің заманымыздың 6-шы ғасырында Балқанға славян халықтары келгенге дейін, қазіргі Черногория деп аталатын аймақта негізінен иллирийлер қоныстанған. Қола дәуірінде Ильрийлер, сол кездегі ең оңтүстік иллирий тайпасы, бүкіл топқа өз атын берген. Адриатика теңізінің жағалауында ежелгі Жерорта теңізі әлеміне тән халықтардың қозғалысы отаршылардың, саудагерлердің және аумақтық жаулап алуды іздегендердің аралас қоныстануын қамтамасыз етті. Грек колониялары біздің заманымыздан бұрын 6 және 7 ғасырларда құрылған, ал келттер бұл жерге біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда қоныстанған. Б.з.д. 3 ғасырда жергілікті иллириялық патшалық пайда болды, оның астанасы Скутари қаласы болды. Римдіктер жергілікті қарақшыларға қарсы бірнеше жазалау экспедицияларын ұйымдастырып, ақырында б.з.д. 2 ғасырда Иллирия патшалығын жаулап алып, оны Иллирикум провинциясына қосты. Рим империясының римдік және византиялық билік арасындағы бөлінісі – және кейіннен латын және грек шіркеулері арасындағы бөлініс – Шкодрадан солтүстікке қарай, қазіргі Черногория арқылы өтетін сызықпен белгіленді, бұл аймақтың экономикалық, мәдени және саяси әлемдер арасындағы мәңгілік шеткі аймақ ретіндегі мәртебесін көрсетеді. Рим билігі әлсіреген кезде, Далмация жағалауының бұл бөлігі әртүрлі жартылай көшпелі шапқыншылардың, әсіресе 5 ғасырдың соңында готтардың және 6 ғасырда аварлардың шабуылдарына ұшырады. Олар көп ұзамай славяндармен ығыстырылды, олар 7 ғасырдың ортасына қарай Далмация аймағында кеңінен орнықты. Аймақтың жер бедері өте қиын болғандықтан және минералды байлықтар сияқты маңызды ресурстардың болмауынан, қазіргі Черногория аймағы бұрынғы қоныстанушылардың қалдық топтарына, соның ішінде римдік мәдениетіне сіңіп кетпеу үшін қашқан тайпаларға пана болды.

Орта ғасырлар

VI ғасырдың екінші жартысында славяндар Котор шығанағынан Бояна өзеніне және оның аймағына, сондай-ақ Скадар көлінің төңірегіне қоныс аударды. Олар Доклея княздығын құрды. Кирилл мен Мефодийдің миссиялары барысында халық христиан дініне енді. 9 ғасырға қарай славян тайпалары жартылай тәуелсіз Дукля (Доклея) герцогтығын құрды. Болгар билігінен кейін, 900 жылдан соң Доклея ағайынды архонттары жерді бөлісіп алғандықтан, халыққа жарық кетті. Сербияның Властимирович әулетінен шыққан князь Часлав Клонимирович 10 ғасырда Доклеяға ықпалын кеңейтті. 960 жылы Сербия мемлекеті құлағаннан кейін, Доклеялықтар 11 ғасырға дейін Византияның жаңадан басып алуына тап болды. Сол кезде тәуелсіздікті сақтауға күш жіберген жергілікті билеуші Иован Владимир Дуклянскийдің қадір-қасиеті православие христиандық дәстүрінде бүгінге дейін сақталған. Стефан Войслав Византия билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, 1042 жылы Туджемилиде (Бар) бірнеше византиялық стратегтердің әскеріне қарсы үлкен жеңіске жетті, осылайша Византияның Доклеяға жасаған ықпалын тоқтатты. 1054 жылғы Ұлы аймақтарға бөліну кезінде Доклея католик шіркеуінің жағына қосылды. Бар 1067 жылы епископтық орталыққа айналды. 1077 жылы Рим папасы Григорий VII Дукляны тәуелсіз мемлекет деп мойындады және оның патшасы Михаилды (Михаил, ақсүйек Стефан Войслав құрған Войславич әулетінен) Рекс Доклеа (Дукля патшасы) деп таныды. Кейін Михаил 1072 жылы Македониядағы славян көтерілісіне көмектесу үшін ұлы Бодин бастаған әскерін жіберді. 1082 жылы көптеген өтініштерден кейін Бар епископтығы архиепископтыққа дейін көтерілді. Войславич әулетінің патшаларының кеңеюі Захумлье, Босния және Рашка сияқты басқа славян жерлерін бақылауға мүмкіндік берді. 12 ғасырда Доклеяның күші әлсіреп, Рашканың Ұлы князьдарына бағынды. Стефан Неманья 1117 жылы Рибницада (қазіргі Подгорица) дүниеге келді. 1168 жылы Сербияның Ұлы жупаны болған Стефан Неманья Доклеяны жаулап алды. Вранжина монастырының 14 ғасырға арналған жарғыларында албандар (арбанастар), влахтар, латындықтар (католик азаматтар) және сербтер туралы айтылған.

In the second half of the 6th century, Slavs migrated from the Bay of Kotor to the River of Bojana and the hinterland of it as well as surround the Skadar lake. They formed the Principality of Doclea. Under the following missions of Cyril and Methodius, the population was Christianised. The Slavic tribes organised into a semi independent dukedom of Duklja (Doclea) by the 9th century. After facing subsequent Bulgarian domination, the people were split as the Doclean brother archonts split the lands among each other after 900. Prince Časlav Klonimirović of the Serbian Vlastimirović dynasty extended his influence over Doclea in the 10th century. After the fall of the Serbian Realm in 960, the Docleans faced a renewed Byzantine occupation through to the 11th century. The local ruler, Jovan Vladimir Dukljanski, whose cult still remains in the Orthodox Christian tradition, was at the time struggling to ensure independence. Stefan Vojislav started an uprising against the Byzantine domination and gained a huge victory against the army of several Byzantine strategoi in Tudjemili (Bar) in 1042, which put to an end the Byzantine influence over the Doclea. In the 1054 Great Schism, the Doclea fell on the side of the Catholic Church. Bar became a Bishopric in 1067. In 1077, Pope Gregory VII recognised Duklja as an independent state, acknowledging its King Mihailo (Michael, of the Vojislavljević dynasty founded by nobleman Stefan Vojislav) as Rex Doclea (King of Duklja). Later on Mihailo sent his troops, led by his son Bodin, in 1072 to assist the uprising of Slavs in Macedonia. In 1082, after numerous pleas the Bar Bishopric of Bar was upgraded to an Archbishopric. The expansions of the Kings of the Vojislavljević dynasty led to the control over the other Slavic lands, including Zahumlje, Bosnia and Rascia. The might of the Doclea declined and they generally became subjected to the Grand Princes of Rascia in the 12th century. Stefan Nemanja was born in 1117 in Ribnica (today Podgorica). In 1168, as the Serbian Grand Zhupan, Stefan Nemanja took Doclea. In charters of Vranjina Monastery during the 14th century the ethnic groups which are mentioned were Albanians (Arbanas), Vlahs, Latins (Catholic citizen) and Serbs.

Неманьич мемлекеті аумағындағы Дукля (Зета) (11861360)

Дукля (Зета) аймағы шамамен 1186 жылдан 1360 жылға дейін Неманжич әулетінің билігінде болды. Осы кезеңде Зета серб патшалығының мүшелерімен тәждік жер ретінде басқарылды.

Бальшичилер тұсында Зета (13601421)

Зета княздығы шамамен 1356 жылдан 1421 жылға дейін Балшичтер әулетімен басқарылды.

Сербия деспотатының ішінде Зета (14211451)

Бальша III-нің қайтысынан кейін, Бальшич әулетінің соңғы өкілі болған Зета, 1421 жылы Сербия деспоттығына қосылды.

Цета Черноевичтер тұсында (14511496)

Зета княздығын шамамен 1451 жылдан 1496 жылға дейін Черноевич әулеті басқарды. Олардың билігі тұсында Черногория атауының Crna Gora есімі пайда болған деп саналады. Черноевичтер Османдықтар тарапынан Зетадан қуылды және олар Котор шығанағының жоғары жағына шегінуге мәжбүр болды, онда олар Черногорияның болашақ астанасы Цетиньеде монастырь және патша сарайын салды, содан кейін Венецияға қашып кетті. 1496 жылы Османдықтар Зетаны жаулап алып, оны жаңа құрылған Черногория санджағына қосты, осылайша княздықтың тәуелсіздігін жойды.

Венеция жағалауындағы Черногория

Батыс Рим империясының (476) күрт құлдырауынан кейін, Далмация жағалауындағы романдалған иллирийлер VI ғасырда авариялықтардың шапқыншылығынан аман қалды және VII және VIII ғасырларда славяндардың номиналды ғана ықпалында болды. Бірінші мыңжылдықтың соңғы ғасырларында осы романдалған иллирийлер теңіз саудасымен өсіп келе жатқан шағын жағалау ауылдарының төңірегінде далматин тілі деп аталатын жаңа латын тілін дамыта бастады. Венеция 10 ғасырдың басында Оңтүстік Далмацияны бақылауға ала бастады, бұл далматин тілінің венеция тілімен жылдам араласуына әкелді. 14 ғасырға қарай Венеция Республикасы Котор шығанағы (Каттаро) төңірегінде аумақтық байланысты құруға қол жеткізді.

Ерте заманауи кезең

Венеция Республикасы 1420 жылдан 1797 жылға дейін қазіргі Черногорияның жағалауларын бақылады. Осы төрт ғасыр ішінде Каттаро (Котор) маңындағы аймақ Венециялық Албанияның бір бөлігіне айналды.

Тәуелсіздікті сақтау үшін күрес (1496 1878)

Қазіргі Черногорияның Санджак деп аталатын бөлігі (тарихи жағынан 1912 жылға дейін Черногорияның құрамына кірмеген) 1498 жылдан 1912 жылға дейін тікелей Осман империясының бақылауында болды, ал Черногорияның жағалау бойындағы батыс бөлігі Венецияның бақылауында болды, ал Черногорияның қалған бөлігі 1516 жылдан бастап автономиялы болды. Осы жылы Владика Вавила Черногорияның руларымен билеуші етіп сайланды және Осман империясының рұқсатымен теократиялық мемлекет құрылды, секулярлық емес. Османдықтар тек Цетинье және Негуши сияқты шағын қала орталықтарын бақылады, бірақ таулар мен ауылдық аймақтар автономды болып, бірнеше Черногория руларының бақылауында болды. Бұл рулар жауынгерлік қоғамдар болатын, бірақ Осман империясына арнайы салық төледі. 1514 жылы Осман империясының Черногория аумағы солтан Беязид II-нің бұйрығымен жеке Черногория Санжағы деп жарияланды. Алғашқы Санжак бегі (губернаторы) Иван Черноевичтің ұлы Станиша (Скендербег Черноевич) таңдалды, ол ислам дінін қабылдады және 1528 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті. Скендербегтің қатыгездігіне қарамастан, Осман империясы Черногорияда тиімді билікке ие болған жоқ. 1516 жылы Черногория халқы және Белград патриархы Владика Вавиланы Черногорияның князь-епископы етіп сайлады.

Таңдаулы Владикалар (15161696)

Алғашқы тағайындалғаннан кейін 180 жыл бойы Владикалар Сербияның Печ Патриархаты және рулар тарапынан сайланды. Бұл тәртіп 1696 жылы мұрагерлік жүйеге көшу үшін тоқтатылды. Осы кезеңнің көп бөлігінде Черногория халқы Осман империясының құрамында автономиясы үшін үздіксіз күресті. Черногория тағына талапкер, ислам дініне өткен Крноевич әулетінің мүшесі, отыз жыл бұрын Станиша сияқты, Черногорияға шабуыл жасады, нәтижесі де сондай болды. Азаматтық губернатор Вукотич түріктердің шабуылын тойтарды. Жеңіске қол жеткізген черногориялықтар қазіргі Босния мен Герцеговинадағы Яйце қаласын қоршады, онда венгр гарнизоны Осман әскерімен қатты қоршалған еді. Түріктер венгр соғысына тым ден қойғандықтан, кек алуға уақыт таба алмады. 1570 жылы Черногорияға Осман империясының келесі шабуылы жасалды. Ұлттық тарихшылар азат тау тұрғындарынан алынған деп айтылатын Харач (Осман империясындағы салық) туралы ештеңе айтпайды. Черногорияның жоғары руларының салық төлеуден бас тартуы, хаджұқ епискобы Руфим билік еткен кезде пашаның басып кіруіне себеп болды, сол шайқаста түріктер ауыр үлкен шығынмен кері шегінді (1604 жылғы Лжешкополь шайқасы). Шамамен 1500 черногориялық жауынгер түні бойы Лжешкополь алаңындағы түрік лагеріне шабуыл жасады, онда 10 000 Осман әскері орналасқан еді. 1613 жылы Арслан-паша 40 000-нан астам саяхатшыдан тұратын әскер жинап, Ескі Черногорияның бір бөлігіне шабуыл жасады. Осман әскерінің саны Ескі Черногорияның барлық халқынан екі есе көп болды. 10 қыркүйекте черногориялықтар түрік әскерімен соғысты, Скендербег Крноевич осы жерде бір ғасыр бұрын жеңілген еді. Черногориялықтар, кейбір көрші тайпалардың көмегімен, 4000 саяхатшыдан тұрды және саны жағынан кем болды. Дегенмен, черногориялықтар түріктерді жеңуге қол жеткізді. Арслан-паша жараланды, оның орынбасары мен жүздей түрік офицерлерінің бастары алынып, Цетинье қабырғаларына ілінді. Осман әскері тәртіпсіздікпен шегінді, көптегені Морача суларында батып кетті. Ал қалғандары черногориялықтардың қуғынында өлтірілді. Бұл кезеңде Черногорияның жағдайына және оның соғыстағы тұрақты табысының себептеріне қазіргі замандас жазушы Мариано Болизаның еңбектері жарық береді. Венециялық ақсүйек, он жетінші ғасырдың басында Которда тұрған бұл автор, Ескі Черногорияда көп уақыт өткізіп, 1614 жылы Цетинье сипаттамасын жариялады. Сол кезде Цетиньедегі соғысқа дайын еркектердің саны 8027 адамды құрады, олар тоқсан үш ауылға бөлінген. Бұл кезеңде елдің жағдайы табиғи түрде тұрақсыз болды. Соғыс тұрғындарының негізгі кәсібі болды, ал бейбітшілік өнері тоқырады. Бір ғасыр бұрын белсенді болған баспахана жойылды, бес нахияны (түрікше нахиядан шыққан, яғни "аудан") басқару әлсіз болды, ал астананың өзі бірнеше үйден тұрды. Дегенмен, жергілікті басқару жүйесі болды. Әр нахия руларға бөлінген, әрқайсысына басшы басшылық еткен, олар ру мүшелері арасындағы дауларды шешуде төреші ретінде әрекет еткен.

For 180 years after their first appointment, the Vladikas were elected by the Serbian Patriarchate of Peć and the clans — an arrangement which was ultimately abandoned in favour of the hereditary system in 1696. For most of this period the Montenegrin people were in constant struggle for its autonomy inside of the Ottoman Empire
A pretender to Montenegrin throne, one of the Crnojević family who had converted to Islam, invaded Montenegro just as Staniša, thirty years before, and with the same result. Vukotić, the civil governor, repulsed the attack of Turks. Montenegrins, encouraged by the victory, besieged Jajce in modern day Bosnia and Herzegovina, where the Hungarian garrison was closely hemmed in by the Ottoman army. The Turks were too much occupied with the Hungarian war to take revenge. The next Ottoman invasion of Montenegro took place in 1570. The national historians are silent upon the subject of the Haraç (tax in Ottoman Empire), which the invaders are said to have exacted from the inhabitants of the free mountains. The refusal of high spirited Montenegrin clans to pay tax any longer was the cause of the Pasha's invasion during the reign of the Hadjuk Bishop Rufim, when the Turks were driven back with heavy loss in Battle of Lješkopolje in 1604. About 1500 Montenegrin warriors attacked the Turkish camp on Lješkopolje field during the night, which counted 10.000 Ottoman soldiers. In 1613, Arslan Pasha gathered army of over 40,000 men to attack part of Old Montenegro. Ottoman soldiers were twice as numerous as whole population of Old Montenegro. On 10 September the Montenegrins met the Turkish army, on the same spot Skenderbeg Crnojević was defeated nearly a century ago The Montenegrins, although assisted by some neighbouring tribes, counted 4000 and were completely outnumbered. However, the Montenegrins managed to defeat the Turks. Arslan Pasha was wounded, and the heads of his second in command and a hundred other Turkish officers were carried off and stuck on the ramparts of Cetinje. The Ottoman troops retreated in disorder; many were drowned in the waters of the Morača. Others were killed by Montenegrin pursuers. Much light is thrown upon the condition of Montenegro at this period and the causes of its invariable success in war even against fearful odds are explained by the accounts of a contemporary writer, Mariano Bolizza. This author, a patrician of Venice, residing at Kotor in the early part of the seventeenth century, spent a considerable time in the Old Montenegro, and published in 1614 a description of Cetinje. At the time, the whole male population of Cetinje available for war consisted of 8,027 persons, distributed among ninety three villages. The condition of the country at this period was naturally unsettled. War was the chief occupation of its inhabitants from sheer necessity, and the arts of peace languished. The printing press, so active a century earlier, had ceased to exist ; the control of the Prince Bishop over the five nahije (, from the Turkish nahiyah, i. e. "district"), which then composed the principality, was weak; the capital itself consisted of only a few houses. Still, there was a system of local government. Each nahija was divided into tribes , each presided over by a chief , who acted as a judge in disputes between the tribesmen.

Қазіргі тарих

Петр Петрович Ньегош, ықпалды владика, 19 ғасырдың бірінші жартысында билік құрды. 1851 жылы Данило Петрович Ньегош владика болды, бірақ 1852 жылы ол үйленіп, діни лауазымынан бас тартып, князь Данило I атағын алды және өз жерін зайырлы княздыққа айналдырды. 1860 жылы Которда Тодор Кадичтің қолынан қаза тапқан Данилодан кейін, 14 тамызда черногориялықтар Николай I-ді оның мұрагері деп жариялады. 1861–1862 жылдары Николай Осман империясына қарсы сәтсіз соғыс жүргізді. Оның құпия әрекеттерінің нәтижесінде басталган Герцеговина көтерілісінен кейін ол Түркияға тағы да соғыс жариялады. Сербия Черногориямен бірікті, бірақ сол жылы түрік әскерлеріне жеңілді. 1877–78 жылдары Ресей соғысқа қосылып, түріктерді түпкілікті жеңді. Сан-Стефано шарты (1878 жылғы наурыз) Черногорияға, сондай-ақ Ресейге, Сербияға, Румынияға және Болгарияға өте пайдалы болды. Дегенмен, Берлин шарты (1878) осы жетістіктерді біршама шектеді. Нәтижесінде Черногория халықаралық жағынан тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды, оның аумағы 1900 шаршы мильге (4921 км²) ұлғайды, Бар порты және Черногорияның барлық сулары барлық елдердің әскери кемелері үшін жабылды; сонымен қатар, жағалаудағы теңіз және санитарлық полицияның басқару құқығы Австрияға берілді. Николай I тұсында елге алғашқы конституция (1905) қабылданды және 1910 жылы патшалыққа дейін көтерілді. Балқан соғыстарында (1912–1913) Черногория Санжақты Сербиямен бөлісу арқылы қосымша аумақтарға ие болды. Алайда, басып алынған Скадар қаласы Ұлы державалардың талабы бойынша жаңа құрылған Албания мемлекетіне берілуге тиіс болды, черногориялықтар осы қаланы Османлы елінің албандық әскерінен басып алу үшін 10 000 адамның өмірін салған болатын.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста Черногория ауыр қанағаттар көрді. Австрия-Мажарстан Сербияға соғыс жариялағаннан кейін көп ұзамай (1914 жылдың 28 шілдесі) Черногория Орталық державаларға соғыс жариялауға асықты – алдымен Австрия-Мажарстанға – 1914 жылдың 6 тамызында, Австрия дипломатиясы бейтарап болса Шкодерді Черногорияға беруге уәде бергеніне қарамастан. Жау әскерімен күресте үйлестіру үшін серб генералы Божидар Янкович Сербия және Черногория әскерлерінің Жоғарғы Бас штабының басшысы болып тағайындалды. Черногория Сербиядан 30 артиллериялық құрал және 17 миллион динар көмек алды. Франция соғыстың басында Цетиньеде орналасқан 200 саяхатшыдан тұратын жасақпен, сондай-ақ Ловчен тауының үстінде және Подгорицада орналасқан екі радиостанциямен көмектесті. 1915 жылға дейін Франция Австрияның соғыс кемелері мен су асты қайықтарымен блокадаланған Бар порты арқылы Черногорияны қажетті соғыс материалдарымен және азық-түлікпен қамтамасыз етті. 1915 жылы Италия бұл рөлді өз мойнына алды, бірақ Австрия агенттері ұйымдастырған албандықтардың үнемігі шабуылдарынан қауіпсіз емес Шенджин-Бojana көлі арқылы жеткізілімдерді сәтсіз және үзіліс-үзіліспен жүзеге асырды. Қажетті материалдардың жетіспеуі Черногорияның қарсыласуына әкелді. Австрия-Мажарстан Черногорияға шабуыл жасау және серб және черногориялық әскерлердің бірігуіне жол бермеу үшін жеке әскер жіберді. Алайда, бұл күш кері қайтарылды және мықты бекінілген Ловчен тауынан черногориялықтар жаудың қолындағы Которды бомбалауды жалғастырды. Австро-Венгрия әскері Плевля қаласын басып алды, ал черногориялықтар Австрияның бақылауындағы Будваны алды. Сербияның Цер шайқасындағы жеңісі (1914 жылдың 15-24 тамызы) жау күштерін Санджактан бұрып жіберді және Плевля қайтадан Черногорияның қолына түсті. 1914 жылдың 10 тамызында черногориялық жаяу әскерлер австриялық гарнизонға қарсы күшті шабуыл жасады, бірақ олар алғашқыда алған артықшылықтарын пайдалана алмады. Олар Сербияға екінші шабуыл кезінде (1914 жылдың қыркүйегінде) австриялықтарға қарсы тұрды және Сараевоны басып алуға жақын болды. Алайда, үшінші австро-венгриялық шабуыл басталғанда, черногориялық армия әлдеқайда көп күштерге қарсы шегінуге мәжбүр болды, ал австро-венгриялық, болгар және неміс әскерлері Сербияны басып алды (1915 жылдың желтоқсаны). Алайда серб әскері аман қалды және Сербия королі Петр I басшылығымен Албания арқылы шегіне бастады. Сербияның шегінуін қолдау үшін Янко Вукотич басқарған черногориялық армия Мойковац шайқасына қатысты (1916 жылдың 6-7 қаңтары). Черногория да ірі шабуылға ұшырады (1916 жылдың қаңтары) және соғыс аяқталғанға дейін Орталық державалардың қолында болды. Толығырақ Сербия кампаниясы (Бірінші дүниежүзілік соғыс) туралы мәліметтерді қараңыз. Австрия офицері Виктор Вебер Эдлер фон Вебенау 1916-1917 жылдар аралығында Черногорияның әскери губернаторы болды. Кейін Генрих Клам Мартиник осы лауазымды иеленді. Король Николай Италияға (1916 жылдың қаңтары) және содан кейін Антиб, Францияға қашып кетті; үкімет өз жұмысын Бордоға көшірді. Ақырында одақтастар Черногорияны австриялықтардан азат етті. Жаңадан шақырылған Подгорицадағы Ұлттық жиналыс (Подгоричка скупштина, Подгоричка скупштина) корольді жаумен жеке бейбітшілік іздегені үшін айыптады, оны тақтан түсірді, оның оралуына тыйым салды және Черногорияның 1918 жылдың 1 желтоқсанында Сербия Корольдігіне қосылуы керек деп шешті. Бұрынғы черногориялық әскери күштердің корольге адал бөлігі бірігуге қарсы көтеріліс ұйымдастырды, Рождестволық көтеріліс (1919 жылдың 7 қаңтары).

Montenegro suffered severely in World War I. Shortly after Austria Hungary declared war on Serbia (28 July 1914), Montenegro lost little time in declaring war on the Central Powers – on Austria Hungary in the first instance – on 6 August 1914, despite Austrian diplomacy promising to cede Shkoder to Montenegro if it remained neutral. For purposes of coordination in the fight against the enemy army, Serbian General Božidar Janković was named head of High Command of both Serbian and Montenegrin armies. Montenegro received 30 artillery pieces and financial help of 17 million dinars from Serbia. France contributed a colonial detachment of 200 men located in Cetinje at the beginning of war, as well as two radio stations – located on top of Mount Lovćen and in Podgorica. Until 1915 France supplied Montenegro with necessary war material and food through the port of Bar, which was blockaded by Austrian battleships and submarines. In 1915 Italy took over this role, running supplies unsuccessfully and irregularly across the line Shengjin Bojana Lake Skadar, an unsecured route because of constant attacks by Albanian irregulars organised by Austrian agents. Lack of vital materials eventually led Montenegro to surrender. Austria Hungary dispatched a separate army to invade Montenegro and to prevent a junction of the Serbian and Montenegrin armies. This force, however, was repulsed, and from the top of the strongly fortified Lovćen, the Montenegrins carried on the bombardment of Kotor held by the enemy. The Austro Hungarian army managed to capture the town of Pljevlja while on the other hand the Montenegrins took Budva, then under Austrian control. The Serbian victory at the Battle of Cer (15–24 August 1914) diverted enemy forces from Sandžak, and Pljevlja came into Montenegrin hands again. On August 10, 1914, the Montenegrin infantry delivered a strong attack against the Austrian garrisons, but they did not succeed in making good the advantage they first gained. They successfully resisted the Austrians in the second invasion of Serbia (September 1914) and almost succeeded in seizing Sarajevo. With the beginning of the third Austro Hungarian invasion, however, the Montenegrin army had to retire before greatly superior numbers, and Austro Hungarian, Bulgarian and German armies finally overran Serbia (December 1915). However, the Serbian army survived, and led by King Peter I of Serbia, started retreating across Albania. In order to support the Serbian retreat, the Montenegrin army, led by Janko Vukotić, engaged in the Battle of Mojkovac (6–7 January 1916). Montenegro also suffered a large scale invasion (January 1916) and for the remainder of the war remained in the possession of the Central Powers. See Serbian Campaign (World War I) for details. The Austrian officer Viktor Weber Edler von Webenau served as the military governor of Montenegro between 1916 and 1917. Afterwards Heinrich Clam Martinic filled this position. King Nicholas fled to Italy (January 1916) and then to Antibes, France; the government transferred its operations to Bordeaux. Eventually the Allies liberated Montenegro from the Austrians. A newly convened National Assembly of Podgorica (Podgorička skupština, Подгоричка скупштина), accused the King of seeking a separate peace with the enemy and consequently deposed him, banned his return and decided that Montenegro should join the Kingdom of Serbia on December 1, 1918. A part of the former Montenegrin military forces still loyal to the King started a rebellion against the amalgamation, the Christmas Uprising (7 January 1919).

Югославия

Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Югославия үкіметінде Николаның немересі Александр I үстемдік құрды. 1922 жылы Черногория Зета аймағының құрамына кірді, кейін Зета Банаты болып өзгерді. Банаттың әкімшілік орталығы Черногорияның бұрынғы астанасы Цетинье қаласы болды. Осы кезеңде черногориялықтар әлі де жасылдар мен ақтардың саясаты бойынша бөлініп жүрді. Черногориядағы басты саяси партиялар: Демократиялық партия, Халықтық радикалдық партия, Югославия Коммунистік партиясы, Аграрлық одақ, Черногория Федералистік партиясы және Югославия Республикалық партиясы. Осы кезеңде Черногориядағы екі маңызды мәселе – егемендіктің жоғалтылуы және нашар экономикалық жағдай болды. Федералистерден басқа барлық партиялар бірінші мәселеге қатысты бірдей пікірде болды, федерализмге қарағанда орталықтандыруды қолдады. Екінші мәселе күрделірек болды, бірақ барлық партиялардың келіскен нәрсесі – жағдайдың жақсы емес екендігі және үкімет аймақтағы өмірді жақсарту үшін ештеңе жасамағаны болды. Соғыстан қираған Черногорияға Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас ретінде тиіс болған өтемақылар ешқашан төленбеді. Халықтың көп бөлігі ауылдық жерлерде тұрды, бірақ қала тұрғындарының өмір деңгейі жоғарырақ болды. Инфрақұрылым болған жоқ, ал өнеркәсіп бірнеше компаниядан тұрды.

"Қор қара Корольдігі" қуыршағы және Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италия 1941 жылы Бенито Муссолини басшылығымен Черногорияны басып алды және оны Котор (Каттаро) аймағындағы Италия Корольдігіне қосып алды, онда шағын венециялық тілде сөйлейтін халық тұрды. (Италия королевасы – Елена Черногорская – Черногорияның бұрынғы патшасының қызы және Цетиньеде дүниеге келді.) Ағылшын тарихшысы Денис Мак Смит Италия королевасының (тарихтағы ең ықпалды черногорлық әйел деп есептеледі) күйеуі, Италия королі Виктор Эммануил III-ті Муссолиниге тәуелсіз Черногория құруға мәжбүр етуге көндіргенін жазды, бұл фашисттік хорваттар мен албандардың (черногорлық территорияны өз елдеріне қосуды қалаған) тілегіне қарсы болды. Оның жүрегіндегі туысы, Черногорияның Михаил ханзадасы, ұсынылған тәжді қабылдаудан бас тартып, Югославия патшасы Петр II-ге адал қызмет етуге ант берді. Фашистік бақылау астында Черногорияның марионеттік Корольдігі құрылды, ал Крсто Зрнов Попович 1941 жылы Римдегі жер аударылыстан оралып, Черногория монархиясын қайта орнатуды қолдаған "Зеленаши" ("Жасылдар") партиясын басқаруға тырысты. Бұл жасақ "Ловчен бригадасы" деп аталды. 1943 жылдың қыркүйегінде жеңілген итальяндықтардың орнына нацистік Германия келгеннен кейін Черногорияда қатыгез партизан соғысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Югославияның көптеген аймақтарында болғандай, Черногорияда да азаматтық соғыс болды. Черногориялық "Жасылдардан" басқа екі негізгі топ – шетниктер, олар эмиграциядағы үкіметке адал болды және негізінен өздерін сербтер деп жариялаған черногорлықтардан (олардың көптеген мүшелері Черногориялық Ақтар болды) және Югославиялық Партизандар, соғыстан кейін социалистік Югославия құруды мақсат еткен. Екі топтың да мақсаттарының ұқсастығы, әсіресе біртұтас Югославия және Оське қарсы күрес мәселелерінде, оларды біріктірді және 1941 жылы 13 шілдедегі көтеріліске бастады, ол оккупацияланған Еуропадағы алғашқы ұйымдастырылған көтеріліс болды. Бұл Югославияның капитуляциясына екі айдан кейін болды және Черногорияның көп бөлігін азат етті, бірақ көтерілісшілер маңызды қалаларды бақылауға қайта ала алмады. Плевля мен Колашин қалаларын азат етуге жасалған сәтсіз әрекеттерден кейін итальяндықтар, немістердің күшімен толықтырылып, бүлікшілер бақылаған барлық аумақты қайтарып алды. Жетекші деңгейде мемлекеттік саясатқа қатысты келіспеушіліктер (Орталық монархияға қарсы Федералдық Социалистік Республика) екі топтың арасында жарылысқа әкелді, содан кейін олар жауға айналды. Екі топ та халықтың қолдауын алуға тырысты. Монархист-четниктердің қолдаушыларының арасында Блажо Джуканович, Захарие Остожич, Радохика Перишич, Петар Бачович, Мирко Лалатович және антифашистік көтерілістің батыры Бажо Станишич сияқты ықпалды ғалымдар мен революционерлер болды. Алайда, Югославиядағы басқа четниктер сияқты, Черногориядағы четниктер де халықтың қолдауын жоғалтты. Черногориядағы четниктердің де-факто басшысы Павле Джуришич, Дюсан Арсович және Дьордже Лашич сияқты қозғалыстың басқа да көрнекті тұлғалары 1944 жылы Шығыс Босния мен Санджақта мұсылман халқының қырғынына жауапты деп танылды. Югославияның ішінде біртекті Сербия құру идеологиясы либералдар, аз ұлт өкілдері және Черногорияны өзіндік ұлт ретінде қарастыратын черногорлықтарды тартуда үлкен кедергі болды. Бұл факторларға, сонымен қатар кейбір четниктердің Окпанмен келіссөздер жүргізуіне байланысты, 1943 жылы одақтастар арасында четниктердің Югослав армиясына деген қолдауы азайды. Сол жылы Италия, ол уақытқа дейін оккупацияланған аймақты басқарған, капитуляциялады және оның орнына Германия келді, ал шайқастар жалғасты. Подгорица 1944 жылдың 19 желтоқсанында социалистік партизандар тарапынан азат етілді, азат ету соғысы жеңіліспен аяқталды. Жосип Броз Тито Черногорияның Окпанға қарсы соғысқа қосқан үлкен үлесін мойындап, оны Югославияның алты республикасының бірі ретінде бекітті.

During World War II, Italy under Benito Mussolini occupied Montenegro in 1941 and annexed it to the Kingdom of Italy in the area of Kotor (Cattaro), where there was a small Venetian speaking population. (The Queen of Italy – Elena of Montenegro – was daughter of the former king of Montenegro and was born in Cetinje.) The English historian Denis Mack Smith wrote that the Queen of Italy (considered the most influential Montenegrin woman in history) convinced her husband the King of Italy Victor Emmanuel III to impose on Mussolini the creation of an independent Montenegro, against the wishes of the fascist Croats and Albanians (who wanted to enlarge their countries with the Montenegrin territories). Her nephew Prince Michael of Montenegro never accepted the offered crown, pledging loyalty to his nephew King Peter II of Yugoslavia. The puppet Kingdom of Montenegro was created under fascist control while Krsto Zrnov Popović returned from his exile in Rome in 1941 to attempt to lead the Zelenaši ("Green" party), who supported the reinstatement of the Montenegrin monarchy. This militia was called the Lovćen Brigade. Montenegro was ravaged by a terrible guerrilla war, mainly after Nazi Germany replaced the defeated Italians in September 1943. During World War II, as was the case in many other parts of Yugoslavia, Montenegro was involved in some sort of civil war. Besides Montenegrin Greens, the two main factions were the Chetnik Yugoslav army, who swore allegiance to the government in exile and consisted mainly of Montenegrins who declared themselves as Serbs (many of its members were Montenegrin Whites) and Yugoslav Partisans, whose aim was the creation of a Socialist Yugoslavia after the war. Since both factions shared some similarities in their goals, particularly those relating to a unified Yugoslavia and anti Axis resistance, the two sides joined hands and in 1941 started the 13th July uprising, the first organised uprising in occupied Europe. This occurred just two months after Yugoslavia capitulated, and liberated most of Montenegrin territory, but the rebels were unable to regain control of major towns and cities. After the failed attempts to liberate the towns of Pljevlja and Kolasin, the Italians, reinforced by Germans, recaptured all insurgent territory. At the leadership level, disagreements regarding state policy (Centralist monarchy vs. Federal Socialist republic) eventually led to a split between the two sides; they then became enemies from thereon. Constantly, both factions were trying to gain support among the population. The monarchist Chetniks had influential scholars and revolutionaries among their supporters, such as Blažo Đukanović, Zaharije Ostojić, Radojica Perišić, Petar Baćović, Mirko Lalatovic, and Bajo Stanišić, the hero of the anti fascist uprising. However, eventually the Chetniks in Montenegro lost support among the population, as did other Chetnik factions within Yugoslavia. The de facto leader of the Chetniks in Montenegro, Pavle Djurisic, along with other prominent figures of the movement like Dusan Arsovic and Đorđe Lašić, were held responsible for massacres of Muslim population in eastern Bosnia and Sandzak during 1944. Their ideology of a homogeneous Serbia within Yugoslavia proved to be a major obstacle in recruiting liberals, minorities, and Montenegrins who regarded Montenegro as a nation with its own identity. These factors, in addition to the fact that some Chetniks were negotiating with the Axis, led to the Chetnik Yugoslav army losing support among the Allies in 1943. In the same year, Italy, who was until then in charge of the occupied zone, capitulated and was replaced by Germany, and the fighting continued. Podgorica was liberated by the socialist Partisans on 19 December 1944, and the war of liberation had been won. Josip Broz Tito acknowledged Montenegro's massive contribution to the war against the Axis powers by establishing it as one of the six republics of Yugoslavia.

Черногория Социалистік Югославия құрамында

1945 жылдан 1992 жылға дейін Черногория Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамына кірді; ол федерацияның ең кіші республикасы болды және ең аз халқы бар республика еді. Черногория экономикалық тұрғыдан бұрынғыдан да күшті болды, себебі ол даму деңгейі төмен республика ретінде федералдық қорлардан көмек алды, сонымен қатар ол туристік орталыққа айналды. Соғыстан кейінгі жылдар түрбуленттілікке толы болды және саяси жойқындықтармен белгіленді. 1947 жылы "Жасылдар" партиясының басшысы Крсто Зрнов Попович қаза тауып, 10 жылдан кейін, 1957 жылы, соңғы черногориялық четник Владимир Шипчич те өлтірілді. Осы кезеңде черногориялық коммунистер Велько Влахович, Светозар Вукманович Темпо, Владимир Попович және Йово Капичич Югославияның федералдық үкіметінде маңызды лауазымдарды иеленді. 1948 жылы Югославия Тито-Сталинге жарылуға ұшырады, бұл Югославия мен КСРО арасындағы жоғары шиеленіс кезеңі болды, себебі екі елдің де көрші елдерге тигізетін ықпалы туралы келіспеушіліктер мен Информбюро шешімі туды. Коммунистік партия мен ел ішінде саяси дағдарыс басталды. Кеңесшіл коммунистер Югославияның түрлі түрмелерінде, әсіресе Голи-Отокта қудаланды және түрмеге қамалды. Көптеген черногориялықтар, Ресейге деген дәстүрлі адалдығынан, өзін советтік бағытталған деп жариялады. Коммунистік партиядағы саяси жарылыс Арсо Йованович пен Владо Дапчевич сияқты маңызды коммунистік басшылардың құлауына әкелді. Осы кезеңде тұтқындалған адамдардың көпшілігі, ұлтына қарамастан, кінәсіз болды – бұл кейін Югославия үкіметі мойындады. 1954 жылы Черногорияның көрнекті саясаткері Милован Джилас, Пеко Дапчевичпен бірге, партия басшыларын Югославияда "жаңа үстем тап" құрғаны үшін сынға алғандықтан партиядан шығарылды. 1940 жылдардың екінші жартысы мен 1950 жылдардың барлық кезеңінде елде федералдық қаржыландыру арқасында инфрақұрылымдық жаңару жүзеге асты. Черногорияның тарихи астанасы Цетинье Подгорицамен алмастырылды, ол соғыстар аралық кезеңде Республиканың ең ірі қаласы болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдеріндегі ауыр бомбалаудан кейін қирады. Подгорица Черногориядағы қолайлы географиялық жағдайға ие болды және 1947 жылы Республиканың орталығы осы қалаға көшірілді, қазір Маршал Титоның құрметіне Титоград деп аталады. Цетинье Югославияда "батыр қала" атағын алды. Жастардың еңбек акциялары Титоград пен Никшичтің ең үлкен екі қаласы арасында теміржол салумен, сондай-ақ астананы Бар портымен байланыстыратын Скадар көлінің үстінен дамба салумен айналысты. Бар порты 1944 жылы неміс әскерлерінің шегінуі кезінде миналанғаннан кейін қайта жаңартылды. Инфрақұрылымдық жақсартуды қажет еткен басқа порттар: Котор, Рисан және Тиват. 1947 жылы Югопетрол Котор құрылды. Черногорияның индустриализациясы Цетиньедегі Obod электрондық компаниясының, Никшичтегі Trebjesa пиво зауытының және болат зауытының, сондай-ақ 1969 жылы Подгорицадағы алюминий зауытының құрылуымен көрсетілді.

From 1945 to 1992, Montenegro became a constituent republic of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia; it was the smallest republic in the federation and had the lowest population. Montenegro became economically stronger than ever, since it gained help from federal funds as an under developed Republic, and it became a tourist destination as well. After war years proved turbulent and were marked by political eliminations. Krsto Zrnov Popović, the leader of Greens was assassinated in 1947, and 10 years later, in 1957, the last Montenegrin Chetnik Vladimir Šipčić was also murdered. During this period Montenegrin Communists such as Veljko Vlahović, Svetozar Vukmanović Tempo, Vladimir Popović and Jovo Kapicić held key positions in the federal government of Yugoslavia. In 1948 Yugoslavia faced the Tito–Stalin split, a period of high tensions between Yugoslavia and the USSR caused by disagreements about each country's influences on its neighbours, and the resolution of Informbiro. Political turmoil began within both the communist party and the nation. Pro Soviet communists faced prosecution and imprisonment in various prisons across Yugoslavia, notably Goli Otok. Many Montenegrins, due to their traditional allegiance with Russia, declared themselves as Soviet orientated. This political split in the communist party saw the downfall of many important communist leaders, including Montenegrins Arso Jovanović and Vlado Dapčević. Many of the people imprisoned during this period, regardless of nationality, were innocent – this was later recognised by the Yugoslav government. 1954 saw the expulsion of prominent Montenegrin politician Milovan Đilas from the communist party for criticising party leaders for forming a "new ruling class" within, Yugoslavia along with Peko Dapčević. Through the second half of the 1940s and the whole of the 1950s, the country underwent infrastructural rejuvenation thanks to federal funding. Montenegro's historic capital Cetinje was replaced with Podgorica, which in the inter war period became the biggest city in the Republic – although it was practically in ruins due to heavy bombing in the last stages of WW II. Podgorica had a more favorable geographical position within Montenegro, and in 1947 the seat of the Republic was moved to the city, now named Titograd in honor to Marshal Tito. Cetinje received the title of 'hero city' within Yugoslavia. Youth work actions built a railway between the two biggest cities of Titograd and Nikšić, as well as an embankment over Skadar lake linking the capital with the major port of Bar. The port of Bar was also rebuilt after being mined during the German retreat in 1944. Other ports that faced infrastructural improvement were Kotor, Risan and Tivat. In 1947 Jugopetrol Kotor was founded. Montenegro's industrialisation was demonstrated through the founding of the electronic company Obod in Cetinje, a steel mill and Trebjesa brewery in Nikšić, and the Podgorica Aluminium Plant in 1969.

Жақындағы тарих (1996 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1997 жылы президент сайлауының нәтижесіне байланысты қызу дау болды. Ол Мило Джукановичтің Момир Булатовичті екінші турда жеңіске жетуімен аяқталды, бірақ сайлау процесінде көптеген бұзушылықтар болды. Дегенмен, билік нәтижелерді күшінде қалдырды. Бұрынғы жақын одақтастар осы кезде ащы жауларға айналды, нәтижесінде 1997 жылдың күзінде Черногорияда соғысқа дейін бара жатқан жағдай туды. Бұл жағдай Черногорияның Демократиялық социалистік партиясын да екіге бөлді. Булатович және оның жақтастары Черногорияның Социалистік халық партиясын (СНП) құру үшін бөлінді, олар Милошевичке адал болды, ал Джуканович Сербиядан алшақтауға көшті. Милошевичтің саясатынан алшақтауы 1999 жылдың көктемінде НАТО әуе шабуылы кезінде Сербияға тиген ауыр бомбалаудан Черногорияны сақтауға көмектесті. Джуканович осы саяси күрестен жеңіспен шықты, өйткені ол билікті бір күнге де жоғалтпады. Ал Булатович 1997 жылдан кейін Черногорияда қайтадан мемлекеттік қызметке кірген жоқ және 2001 жылы саясаттан кетті. Косово соғысы кезінде этникалық албандар Черногорияда пана тапты, бірақ серб әскерлерінен қауіп көріп, оларды серб басқаратын аймақтарға қайтарып, түрмеге қамады. 1999 жылдың көктемінде, НАТО операциясының қызған шағында, республика прокуратурасының мәліметінше, Черногорияда бірнеше жеке-жеке және түсініксіз оқиғаларда 21 албан қаза тапты. Калуджерски Лаздағы 60 албан босқынына Югославия армиясының әскери қызметкерлері атқылап, нәтижесінде 80 жастағы әйел мен баланың арасында алты адам қаза тапты. Оқтар үш пулеметтік ұядан келген деген күдік бар. Барлығы Калуджерски Лазда 23 албан қаза тапты, ал Черногория прокуратурасы 8 әскерді, оның ішінде сотталған черногориялық соғыс қылмыскері генерал Павле Стругардың ұлы Предраг Стругарды "азаматтарға қатысты адамдық емес қарым-қатынас жасау" баптары бойынша айыптады. Соғыс кезінде Черногория НАТО-ның Югославияға қарсы операциялары аясында бомбаланды, бірақ Сербияға қарағанда аз. Бомбалаудың басты нысандары әскери объектілер болды, мысалы, Голубовци әуе базасы. 2003 жылы, көп жылдық келіссөздер мен сыртқы көмектен кейін Югославия Федеративтік Республикасы өзін "Сербия және Черногория" деп атады және ресми түрде еркін одақ ретінде қайта құрылды. Одақтың ортақ парламенті мен армиясы болды, және үш жыл бойы (2006 жылға дейін) Сербия мен Черногория одақтың таратылуы туралы референдум өткізбеді. Алайда, Черногорияда республиканың болашағын шешу үшін референдум жарияланды. 2006 жылғы даулы референдумдағы дауыс беру нәтижесінде тәуелсіздік жақтастары 55,5% дауыс жинады, бұл ЕО белгілеген 55% шектік көрсеткіштен сәл жоғары болды. Черногория 2006 жылдың 3 маусымында тәуелсіздігін жариялады.

In 1997 a bitter dispute over presidential election results took place. It ended with Milo Đukanović winning over Momir Bulatović in a second round run off plagued with irregularities. Nonetheless, the authorities allowed the results to stand. Former close allies had by this time become bitter foes, which resulted in a near warlike atmosphere in Montenegro for months during the autumn of 1997. It also split the Democratic Party of Socialists of Montenegro. Bulatović and his followers broke away to form the Socialist People's Party of Montenegro (SNP), staying loyal to Milošević, whereas Đukanović began to distance himself from Serbia. This distance from the policies of Milošević played a role in sparing Montenegro from the heavy bombing that Serbia endured in the spring of 1999 during the NATO air campaign. Đukanović came out a clear winner from this political fight, as he never lost power for even a day. Bulatović, on the other hand, never held office again in Montenegro after 1997 and eventually retired from politics in 2001. During the Kosovo War, ethnic Albanians took refuge in Montenegro, but were still under threat by Serbian soldiers, who were able to take refugees back into Serbian controlled areas and imprison them. In the spring of 1999, at the height of the NATO offensives, 21 Albanians died in several separate and unexplained incidents in Montenegro, according to the republic's prosecutor. Another group of around 60 Albanian refugees was fired upon in Kaludjerski Laz by Yugoslav Army members, leading to the death of six people, including a woman aged 80 and a child, killed in crossfire that allegedly came from three machine gun posts of the then Yugoslav Army. In all, 23 Albanians were killed in Kaludjerski Laz, and Montenegrin prosecutors have charged 8 soldiers, among which is Predrag Strugar, son of convicted Montenegrin war criminal General Pavle Strugar, with "inhuman treatment against civilians". During the war Montenegro was bombed as part of NATO operations against Yugoslavia, though not as heavily as Serbia. The targets were mostly military ones such as Golubovci Airbase. In 2003, after years of wrangling and outside assistance, the Federal Republic of Yugoslavia renamed itself as "Serbia and Montenegro" and officially reconstituted itself as a loose union. The State Union had a parliament and an army in common, and for three years (until 2006), neither Serbia nor Montenegro held a referendum on the break up of the union. However, a referendum was announced in Montenegro to decide the future of the republic. The ballots cast in the controversial 2006 independence referendum resulted in a 55.5% victory for independence supporters, just above the 55% borderline mark set by the EU. Montenegro declared independence on 3 June 2006.

Тәуелсіз Черногория

2006 жылдың 28 маусымында Черногория Біріккен Ұлттар Ұйымына 192-ші мүше мемлекет ретінде қосылды. Черногорияның арнайы прокурорының мәлімдемесіне сәйкес, 2016 жылдың 16 қазанында, парламент сайлауы күні, Мило Джуканович үкіметіне қарсы мемлекеттік төңкеріс жасауға дайындық жүргізілген. Төңкеріс әрекетіне қатысқан деген айыппен екі ресейлік азамат, сондай-ақ екі қарамола оппозиция лидері – Андрия Мандич пен Милан Кнежевич барлығы 14 адам сотқа тартылды. Оларға «Черногорияның конституциялық тәртібі мен қауіпсіздігіне қарсы қастандық жасауға дайындалу» және «террористік акт жасауға талпыну» сияқты айыптар тағылды. 2018 жылдың сәуірінде биліктегі Демократиялық социалистер партиясының (ДСП) төрағасы Джуканович Черногория президент сайлауында жеңіске жетті. Саясаттағы қарт құрметті азамат бұған дейін алты рет премьер-министр және бір рет президент қызметін атқарған. Ол 1991 жылдан бері Черногория саясатына басымдық танытып келді. 2020 жылдың қыркүйегінде Джукановичтің батысқа бағытталған Демократиялық социалистер партиясы (ДСП) 30 жылдық үкімділіктен кейін парламент сайлауында шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Оппозициялық «Черногорияның болашағы үшін» (ЗБМГ) блогы көбінесе серб ұлтшылдарынан құралды. Жаңа сербті қолдайтын үкіметті премьер-министр Здравко Кривокапич құрды. Алайда, премьер-министр Здравко Кривокапичтің үкіметі билікке келгеннен кейін 14 ай өткен соң, сенімсіздік дауысымен құлатылды. 2022 жылдың сәуірінде Еуропалық және сербтік бағытты қолдайтын партиялардан тұратын жаңа азшылық үкіметі құрылды. Жаңа үкіметті премьер-министр Дритан Абазович басқарды. 2022 жылдың 12 тамызында Цетиньеде жаппай оқ ату оқиғасы болды, салдарынан он адам қаза тауып, алты адам жарақат алды. 34 жастағы Вучко Борилович деп танылған шабуыл жасаушы, оқиға орнына келген полиция қызметкерлерімен атысқаннан кейін қарулы азамат тарапынан атып өлтірілді. Бұл Черногория тарихындағы ең көп адам өлтірілген жаппай оқ ату оқиғасы. 2023 жылдың наурыз айында «Еуропа қазір» қозғалысының батысқа бағытталған үміткері Яков Милатович, ағымдағы президент Мило Джукановичтің орнын басу үшін президент сайлауының екінші турында жеңіске жетті. 2023 жылдың 20 мамырында Милатович Черногория президенті болып ант берді. 2023 жылдың маусым айында «Еуропа қазір» қозғалысы кезектен тыс парламент сайлауында жеңіске жетті. 2023 жылдың 31 қазанында «Еуропа қазір» қозғалысының өкілі Милойко Спажич Черногорияның жаңа премьер-министрі болды және еуропалық және сербтік партиялардың коалициясын басқарды.

On 28 June 2006, Montenegro joined the United Nations as its 192nd member state. For 16 October 2016, the day of the parliamentary election, a coup d'état against the government of Milo Đukanović had been prepared, according to the Montenegrin Special Prosecutor. Fourteen people, including two Russian nationals and two Montenegrin opposition leaders, Andrija Mandić and Milan Knežević, were indicted for their alleged roles in the coup attempt on charges such as "preparing a conspiracy against the constitutional order and the security of Montenegro" and an "attempted terrorist act." In April 2018, Đukanović, the leader of the ruling Democratic Party of Socialists (DPS), won Montenegro’s presidential election. The veteran politician had served as Prime Minister six times and as President once before. He had dominated Montenegrin politics since 1991. In September 2020, Đukanović's pro Western Democratic Party of Socialists (DPS) narrowly lost the parliamentary election after having led the country for 30 years. The opposition, For the Future of Montenegro (ZBCG) bloc, was composed mainly of Serb nationalist parties. The new pro serbian government was formed by Prime Minister Zdravko Krivokapić. However, Prime Minister Zdravko Krivokapic's government was toppled in no confidence vote after only 14 months in power. In April 2022, a new minority government, comprising moderate parties that are both pro European and pro Serb, was formed. The new government was led by Prime Minister Dritan Abazovic. On 12 August 2022, a mass shooting occurred in Cetinje, which left ten people dead and six others injured. The gunman, identified as 34 year old Vučko Borilović, was then shot and killed by an armed civilian after engaging in a gun battle with responding officers. It is the deadliest mass shooting in the history of Montenegro. In March 2023, Jakov Milatović, a pro western candidate of the Europe Now movement, won the presidential election run off over incumbent Milo Đukanović to succeed him as the next President of Montenegro. On 20 May 2023, Milatović was sworn in as President of Montenegro. In June 2023, Europe Now movement won a snap parliamentary election. On 31 October 2023, Milojko Spajic of the Europe Now Movement became Montenegro's new prime minister, leading a coalition of both pro European and pro Serb parties.