Кіріспе

14 ғасырдағы Вук Бранкович Вук Бранкович (1345 - 6 қазан 1397) – Сербия империясы құлаған кезде қазіргі оңтүстік және оңтүстік-батыс Сербия, Косовоның барлық аймағы, қазіргі Солтүстік Македония Республикасының солтүстік бөлігі және Солтүстік Черногорияны қамтитын провинцияны мұраға алған серб ортағасырлық ақсүйек. Оның иелігі (кейін мемлекет) Бранкович облысы (Бранкович ауданы) немесе қарапайым Вук жері (Вук аймағы) деп белгілі болды, ол Сербия князі Лазардың билігінде gospodin (ие, мырза) атағымен басқарды. Косово шайқасынан (1389) кейін Вук қысқа мерзімге де-факто ең ықпалды серб билеушісіне айналды.

Шығу тегі

Бранкович 1345 жылы дүниеге келді және 14 ғасырда маңызды рөл атқарған серб ақсүйек отбасының мүшесі болды. Вук, Бранко Младеновичтің ұлы (1365 жылға дейін қайтыс болған), ол император Стефан Душаннан (1331–1355 жылдары билеген) севастократор атағын алған және Охридтің (қазіргі Солтүстік Македония) басшысы қызметін атқарған. Вуктың әкесі Младен (1326 жылдан кейін қайтыс болған), король Стефан Милутин (1282–1321) тұсында Требиньедегі жупан (граф) және король Стефан Дечанский (1321–1331) тұсында воевода (герцог) болған. Кейінгі жылнамаларда Бранковичтердің Стефан Неманьяның ұлы Вукан Неманджиктен таратыны айтылады.

Кеңейту

Әкесі қайтыс болғаннан кейін Вук және оның бауырлары Гргюр мен Никола Радоня Дреница (Косовоның орталық бөлігі) аңғарына шегінді. Стефан Урош V билігінің соңғы жылдары Гргюр мен Вуктың басқаруы Дреницадағы мұралық иеліктерімен шектелді. Вук 1371 жылғы Марица шайқасында патша Вукашиннің қазасынан пайдаланып, Сьеница, Звечан және Лим өзенінің аңғарының бір бөлігін бағындырды. Вуктың Сербияның ең қуатты магнаты, князь Лазар Хребельяновичтің қызы Мараға үйленуі оған Косовода кең аумақтар әкелді. Бұл неке екі әулет арасындағы одақты нығайтты және Лазардың Вуктың болашақ жоспарларына көмектесуін қамтамасыз етті, бірақ Вук өз кезегінде Лазарды феодалдық жоғары тұрушысы ретінде мойындауға міндетті болды. Үйленгеннен кейін көп ұзамай Лазар мен Босния патшасы Твертко I Сербияның батыс бөлігінде билік еткен жупан Никола Алтомановичке шабуыл жасап, 1373 жылы оның жерлерін жаулап алып, бөлісті. Алтомановичтің жерлерін бөлісу кезінде Вук Рашка аймақтарын (соның ішінде ескі серб астанасы Рас) және Полимие (Солтүстік Черногория) жерлерін алды. 13 қаңтар 1378 жылы Дюрадж I Балшич қайтыс болғаннан кейін Вук оның Призрен және Печ (Пея) қалаларын, сондай-ақ Метохия аймағын басып алды. Өркендеген шағында Бранковичтің иелігі батыстағы Сьеницадан шығыстағы Скопьеге дейін созылды, ал Приштина мен Вуштрри қалалары оның астаналары болды. Вук провинциясының ең маңызды қалалары Приштина, Призрен, Печ, Скопье және Рас, сондай-ақ Трепча, Яньево, Глухавица және басқа да бай кен орындары болды.

Косово шайқасы

Марица шайқасынан кейін Османдықтар оңтүстік серб феодалдарын (қазіргі Македония мен Грекиядағы) Константин Драгаш, король Марко, Тома Прелюбович және тағы басқаларын өздерінің вассалдары болуға мәжбүр етті және князь Лазар мен Вук билеген солтүстік серб жерлеріне шабуылдар жасауды бастады. Сербияның Дубравница (1381), Плочник (1386) және Билеча (1388) шайқастарындағы бастапқы жемістерінен кейін Османдықтар Сербияға толыққанды шабуыл жасап, Вук патшалығының орталық Косоводағы негізгі аймағын бағындыруға тырысты. Тарихи Косово шайқасында (1389) Вук, қайын атасы Лазармен және король Твертко әскерінің бір бөлігімен бірге қатысты. Лазар шайқаста көптеген әскерімен бірге қаза тапқаннан өзгеше, Вук аман қалды және әскерін сақтап қалды, бұл кейін серб халықтық дәстүріне материал берді (халықтық жырлар мен әңгімелерде бейнеленген), ол Лазарды Сербияның жоғары билеушісі болу үшін сатқан деген қағиданы тудырды. Бұл теория қазіргі серб тарихшылары тарапынан жобаланбаса да, серб халқы арасында кең таралған. Сербиядағы қазіргі тарихнаманың 1389 жылғы Косово шайқасында Вук Бранкович сатқын болмағаны туралы бірлескен пікіріне қарамастан, Момчило Спремич Вук серб одақтастарына шынымен де опасыздық жасауы мүмкін екенін айтты.

Соңғы жылдар

Косово шайқасынан кейін Вук Осман империясының қарауында болудан бас тартты (князь Лазардың ұлы, князь Стефан Лазаревичтен айырмашылығы, ол 1389 жылдың соңында Осман империясының қарауында болды) және Венгрия королі Сигизмундпен бірге Осман империясына қарсы әрекеттерді жоспарлай бастады. Бірақ Вук Османдықтарға ұзақ қарсы тұра алмады. 1392 жылы олар Скопье қаласын басып алып, Вукты өздерінің қарауында болуға және салық төлеуге мәжбүр етті. Одан кейін де Вук Осман империясына қарсылық көрсетті, Ровина (1395) және Никополис (1396) шайқастарына Осман империясының жағынан қатысудан бас тартты, князь Стефан, князь Марко және Константин Деянович сияқты басқа серб билеушілерінен өзгеше. Ол Венгриямен байланысын да сақтап тұрды. Соңында, Османдықтар 1395-96 жылдары Вукқа шабуыл жасап, оның жерін тартып алып, көп бөлігін князь Стефан Лазаревичке берді, ал Вук өзі тұтқындалып, Осман түрмесінде қайтыс болды. Вуктың жерінің кішкентай бөлігі Приштина және Вучитрн қалаларымен бірге оның ұлдарына Османның қарауында болу үшін берілді.

Атаулары

Ол көбінесе "Вук мырзасы" (господин Вук) деп аталады, ал өзі "Сербтер мен Поддунавльдің мырзасы" деп қол қойған. Серб шіркеуі 1374 және 1379 жылдар аралығында князь Лазарды "Сербтер мен Поддунавльдің мырзасы" деп қабылдады. Тарихшы Р. Михалчичтің айтуынша, Вук бұл атақты алған кезде Стефан Лазаревич шамамен 15 жаста (1392 жыл шамасында) болған. Вук бұл атақпен мойындалмады, себебі ол Лазар мен Лазардың ұлы Стефан үшін сақталған еді.

Мұра

Халықтық дәстүрлер Вукты Косово мифінде сатқын ретінде бейнелейді: айтуынша, Вук 1389 жылы Косово шайқасында князь Лазарды сатып кеткендіктен отбасының абыройын даққа асырған. Бұл дәстүр шындыққа жатпайды.