Кіріспе

Американдық кинорежиссер, продюсер және сценарист (1904–1977)

Делмер Лоуренс Дейвс (24 шілде 1904 – 17 тамыз 1977) – американдық сценарист, кинорежиссер және кинопродюсер. Ол көптеген жанрларда жұмыс істеді, оның ішінде нуар және соғыс фильмдері де бар, бірақ ол батыс фильмдерімен, әсіресе «Сынған жебе» (1950), «Соңғы вагон» (1956), «Yuma-ға 3:10» (1957) және «Аспанға тірелген ағаш» (1959) фильмдерімен ең көп танылды. 1959 жылы жүрек ауруынан кейін ол студияда түсірілген фильмдерде ғана жұмыс істеуге міндеттелді, олардың бірі – «Жазғы орын» фильмі үлкен коммерциялық сәттілікке жетті. Дейвс өзінің заманының ең танымал актерлерімен жұмыс істеді, олардың ішінде Хамфри Богарт, Гэри Купер, Гленн Форд, Джеймс Стюарт және Ричард Видмарк сияқты белгілі жұлдыздар болды. Ол сонымен қатар Эрнест Борньен, Чарльз Бронсон, Фелисия Фарр және Джордж С. Скотт сияқты жаңа актерлердің мансабын дамытуға көмектесті.

Колледж және актерлік

Сан-Францискода туған Дейвс Стэнфорд университетінде құқық білімін алды. Білімін аяқтағаннан кейін, ол өркендеп келе жатқан киноиндустриясында мансап құруға бел буды. Алғашқыда ол Джеймс Круздың режиссерлік еткен "Жапқыш вагон" (1923) вестернінде реквизитші болып жұмыс істеді, содан кейін бірнеше фильмде техникалық кеңесші қызметін атқарды. Ол актерлік өнерге де қатысып, "Түнгі ұшқыш" (1928) (Круз өндірген), "Дюк сыртқа шығады" (1929) және "Жақсы жаңалықтар" (1930) сияқты оннан астам фильмде ойнады.

Бағыт

1943 жылы Warner Bros компаниясы Дэвске Кэри Грант пен Джон Гарфилдтің қатысуымен соғысқа арналған «Токио бағыты» атты оқиғалы фильмді түсіруді ұсынды. Дэвс сценарийге көмектесті, режиссер ретінде оның қалыпты тәжірибесі осы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол тағы үш фильм түсірді: «The Very Thought of You» (1944), «Hollywood Canteen» (1944) және «Pride of the Marines» (1945) – барлығы Warner компаниясы үшін. Бірінші екеуі жеңіл-жақсы болса, үшіншісінде Джон Гарфилд пен Элеонора Паркер Гуадалканал шайқасында көзі жоғалған американдық теңізшінің басынан өткен қиындықтарды көрсетті. Соғыстан кейін Дэвс кинонуар жанрына көшті және Sol Lesser киностудиясымен бірлесіп, United Artists үшін Эдвард Г. Робинсонның қатысуымен «Қызыл үй» (1947) фильмін жасады. Одан кейін «Жеңімпазға» (1948), «Қараңғыдағы сүйіспеншілікке» (1949) және «Еңбек тобы» (1949) фильмдерін түсірді. «Еңбек тобы» фильмінің сценарийін де ол жазды, онда Гари Купер басты рөлде ойнады. Ол өзінің алғашқы вестернін, сыншылардың жоғары бағалаған «Сынған жебе» (1950) фильмін Джеймс Стюарт, Дебра Пейджет және Джефф Чандлердің қатысуымен түсірді. Чандлер Кочисе рөлін сомдады, ал фильмнің сәттілігі американдықтар басты рөлде ойнаған басқа фильмдерді түсіруге түрткі болды. Дэвс басқа жанрларды сынап көруге бел буды, «Жәннат құсы» (1951) және «Алтын кондор қазынасы» (1953) атты оқиғалы фильмдерді түсірді, олардың сценарийін де өзі жазды және режиссерлік етті. 1954 жылы Дэвс тәуелсіз режиссер болып, «Драм Бит» (1954) фильмі үшін Warner компаниясына қайта оралды. Лэддпен бірге түскен Чарльз Бронсон, сол кезде көп танылмаған актер, Модок басшысы капитан Джек рөлінде керемет өнер көрсетті. Осы кезде Дэвс «үндістерді қолдау» модасынан жалықты, ал «Драм Бит» фильмі «қоныс аударушыларды қолдайтын» бағыттағы фильм болды, соңғы сахнада Бронсонның кейіпкерін дарға асу арқылы «тепе-теңдікті қалпына келтірді». Алеис болса, «Драм Бит» өзінің бұрынғы вестерн фильмдеріндегідей, ақ нәсілділердің талаптарына бағынған жақсы үндістерді көрсетіп, жаман үндістерді (капитан Джек) жойғанын айтты. Ол Warners компаниясы үшін романтикалық драмалар сериясын жазды, түсірді және режиссерлік етті, оларда Трой Донахью басты рөлде ойнады: «Жазғы орын» (1959), «Пэрриш» (1961), «Сьюзан Слейд» (1961) және «Римдегі мажара» (1962). Содан кейін Дэвс «Жас қанды шоқпар» (1964) және «Вилла Фиорита шайқасы» (1965) фильмдерін жазып, режиссерлік етіп, продюсерлік жұмыстарын да атқарды. «Вилла Фиорита» көрсетілгеннен кейін ол зейнеткерлікке шықты.

Мұра

Ким Ньюман Дейвс пен Энтони Манн туралы, олар пейзажға және бір-біріне қатысты "персонаждардың психологиялық терең ойларын көрнектендіру арқылы" көрінісі таныс батыс сюжеттерінде "жаңаша өзгерістер жасауға" қол жеткізгендерін айтады. Дейвс бұны "Сынған жебе", "Соңғы вагон", "Юмаға 3:10" және "Асатын ағаш" фильмдерінде іске асырды дейді. Бірнеше жоғары бағаланған фильмдеріне қарамастан, Дейв Кер Дейвсті бағасы төмен, назардан тыс қалған режиссер деп санайды. Режиссер ретінде Дейвс өзінің атын моральдық тұрғыдан күрделі соғыс фильмдері, мысалы, "Мэриндердің мақтанышы", және әлеуметтік прогрессивті вестерндер арқылы қалыптастырды. Мысалы, "Сынған жебе" соғыстан кейінгі американдық кинодағы нәсілшілдік мәселесін алғаш көтерген фильмдердің бірі ретінде танылды және ол алғашқы "үндістерді қолдайтын" фильмдердің бірі саналады. Кехр Дейвстің кейінгі кезеңдегі романтикалық фильмдерінің оның бұрынғы әрекет фильмдерімен ортақ қасиеттері бар екенін айтады: "жоғары адалдық және құрметпен жасалған кейіпкерлер; егжей-тегжейлі және сенімді әлеуметтік ортаны жасау қабілеті; және көптеген актерлерді және бірнеше драмалық оқиғаларды басқаруға мүмкіндік беретін күшті, айқын повество стилі".