Д.У. Гриффит: Американдық кинорежиссер және новатор

Кіріспе

Американдық режиссер (1875–1948)

Эвелин Болдуин 1936 жылы киномонтаждаудың көптеген аспектілерін дамытып, көркем фильм өнерін кеңейтті. Қазіргі көрермендер Гриффитті 1915 жылы түсірген «Ұлттың тууы» фильмімен таниды. Барлық уақыттағы ең табысты фильмдердің бірі саналатын және кинотарихшылардың пікірінше, маңызды туынды болған бұл фильм африкалық американдықтарды кемсіту, Ку-Клукс-Кланды дәріптеу және Конфедерацияны қолдау себепті көп дау тудырды. Фильм АҚШ-тың бірнеше ірі қалаларында тәртіпсіздіктерге әкелді, ал NAACP оны тыйым салуға тырысты. Гриффит өзінің келесі фильмін – «Тәуелсіздік» (1916) сыншыларға жауап ретінде түсірді, олар оның туындыларын әділетсіз жамандады деп ойлады. Гриффит Чарли Чаплин, Мэри Пикфорд және Дуглас Фейрбанкспен бірге 1919 жылы «United Artists» студиясын құрды, мақсаты – актерлер мен режиссерлерге коммерциялық студиялардың шартына қарамастан, өз шарттарында фильм түсіруге мүмкіндік беру болды. Гриффиттің кейінгі фильмдерінің біразы сәтті болды, соның ішінде «Сынған гүлдер» (1919), «Шығысқа қарай жол» (1920) және «Дауылда қалған жетімдер» (1921), бірақ өндіріс және жарнамаға кеткен жоғары шығындар көбінесе коммерциялық сәтсіздікке соқты. «Күрес» (1931) фильміне дейін ол 500-ге жуық фильм түсірген, бұл оның соңғы көркем фильмі болды, және олардың үшiнен басқасының бәрі нəтижесiз болды.

Ерте өмір

Гриффит 1875 жылдың 22 қаңтарында дүниеге келді, ол Америка Азамат соғысындағы Конфедерация армиясының полковнигі болған және кейін Кентукки штатының заң шығарушысы болып сайланған, сондай-ақ Мэри Перкинс (туған аты Оглсби) еді. Гриффит методист дінінде тәрбиеленді және ол бір бөлмелі мектепке барды, онда оны үлкен әпкесі Мэтти оқытты. Оның әкесі 10 жасында қайтыс болды, ал отбасы кедейлікпен күресті. Гриффитке 14 жас толғанда, анасы шаруашылықты тастап, отбасын Луисвилл қаласына (Кентукки штаты) көшірді; ол жерде ол пансионат ашты, бірақ ол сәтті болмады. Содан кейін Гриффит жоғары мектепті тастап, отбасын қаржылық жағынан қолдау үшін құрғақ тауарлар дүкенінде, кейін кітап дүкенінде жұмыс істеді. Ол саяхаттық труппада актер ретінде шығармашылық жолын бастады. Осы уақыт аралығында ол драматург болуды үйреніп жүрді, бірақ көп жетістікке жете алмады. Оның пьесаларының тек біреуі ғана қойылымға қабылданды. 1907 жылы ол Эдисон студиясының продюсері Эдвин Портерге сценарий сату мақсатымен Нью-Йорк қаласына сапар шекті.

Кинодағы алғашқы жылдары

1908 жылы Гриффит американдық «Мутоскоп және Биограф» компаниясының «Кәсіби қызғаныш» фильмінде эпизодтық рольде ойнады, онда ол оператор Билли Битцермен танысты. 1908 жылы «Биографтың» бас режиссері Уоллес МакКатчон аға ауыр сырқатқа шалдығып, оның орнын ұлы Уоллес МакКатчон кіші басты. МакКатчон кіші студияға сәттілік әкелген жоқ; оның «Ескі Калифорнияда» (1910) атты қысқаметражды фильмі Голливудта түсірілген алғашқы фильм болды. Төрт жылдан кейін ол өзінің алғашқы толық метражды фильмін – «Бетхулияның Джудит» (1914) фильмін өндірді және режиссерлік етті, ол АҚШ-та түсірілген алғашқы фильмдердің бірі еді. «Биограф» сол кезде ұзақ метражды фильмдердің табысты бола қоймайтынына сенді. Лилиан Гиштің айтуынша, компания «осы деңгейдегі фильм көрермендердің көзін ауыртады» деп ойлаған. Гриффит компанияның оның мақсаттарына қарсы тұруы мен фильмнің шығындарының артуына байланысты «Биографтан» кетіп, актерлер тобын өзімен бірге алып, «Мютуал» кинокорпорациясына қосылды. Ол онда Панчо Вилланың өзінің рөлінде ойнаған «Генерал Вилланың өмірі» атты тарихи фильмді өндірді, ол Мексикадағы азамат соғысы кезінде түсірілді. Ол «Маджестик» студиясының директоры Гарри Эйткенмен бірлесіп студия құрды, ол «Reliance Majestic Studios» деп аталды, кейін «Fine Arts Studios» деп өзгертілді. Оның жаңа өндіріс компаниясы Томас Х. Инс және «Кистоун» студиясының Мак Сеннеттің қатысуымен «Үшбұрыш» кинокорпорациясының тәуелсіз өндіріс серіктесі болды. «Үшбұрыш» кинокорпорациясын Эйткен басқарды, ол «Мютуал» кинокорпорациясынан босатылған болатын. Фильм сәтті болды, бірақ құлдық, Ку-клукс-клан, Америка Азамат соғысындағы нәсілдік қатынастар және АҚШ-тың жаңару дәуірінің бейнеленуі көптеген дауларды тудырды. Ол Томас Диксонның 1905 жылғы «Клансман: Ку-клукс-кланның тарихи романы» романына негізделген; онда Оңтүстік құлдығы жақсы жағдайда, бостандыққа шыққандардың құқықтарын Республикалық партияның сыбайлас схемасы ретінде, ал Ку-клукс-клан – заңды тәртіпті қалпына келтірген батырлар тобы ретінде көрсетеді. Бұл көзқарас сол кезде танымал болды және ондаған жылдар бойы Данинг мектебінің тарихшылары қолдады, бірақ ол Ұлттық Түсті Адамдар Қауымдастығы (NAACP) және басқа да ұйымдардың күшті қарсылығына ұшырады. NAACP фильмнің көрсетілуін тоқтатуға тырысты. Бұл тыйым кейбір қалаларда сәтті болды, бірақ оған қарамастан фильм кеңінен көрсетілді және сол кездегі ең табысты фильмге айналды. Ол алғашқы «блокбастер» фильмдерінің бірі саналады және ол сол кезге дейін барлық кассалық рекордтарды жаңартты. «Олар ақшаның қанша түскенін есепке алмады», - деді Лилиан Гиш Кевин Браунлоумен сұхбатта. Кейбір ірі солтүстік қалаларындағы көрермендер фильмнің нәсілдік мазмұны мен зорлық-зомбылығына наразылық білдірді. Гриффиттің фильмді цензуралауға немесе тыйым салуға жасалған әрекеттерге ашуы оны келесі жылы «Тәуелсіздік» фильмін жасауға итермеледі, онда ол төрт түрлі тарихи кезеңдегі төзімсіздіктің салдарындарын көрсетті: Вавилонның құлауы; Исаның айқышқа шегеленуі; француз гугеноттарына қарсы діни қудалау кезінде болған Сен-Бартоломей күніндегі қырғын; және заманауи оқиға. «Тәуелсіздік» фильмі қаржылық жағынан сәтті болған жоқ, ол жол шоуының шығындарын өтеуге жеткілікті пайда әкелген жоқ. Гриффит фильмнің өндірісіне үлкен бюджет салды, ол кассада өтелмеді. Ол «Тәуелсіздік» фильмін көбінесе өзі қаржыландырды, бұл оның өмірінің соңына дейін қаржылық қиындыққа түсуіне себеп болды. Гриффиттің өндіріс серіктестігі 1917 жылы таратылды, ол «Paramount Pictures» компаниясының бөлігі болған «Artcraft» компаниясына, содан кейін «First National Pictures» (1919–1920) компаниясына өтті. Сонымен қатар, ол Чарли Чаплин, Мэри Пикфорд және Дуглас Фейрбанкспен бірге «United Artists» компаниясын құрды; студия актерлерге коммерциялық студияларға тәуелді болмай, өз мүдделерін бақылауға мүмкіндік беруге негізделген. Ол фильмдер түсіруді жалғастырды, бірақ ол ешқашан «Ұлт тууы» немесе «Тәуелсіздік» сияқты жоғары кассалық табысқа қол жеткізе алмады.

In 1908, Griffith accepted a role as a stage extra in Professional Jealousy for the American Mutoscope and Biograph Company, where he met cameraman Billy Bitzer. In 1908, Biograph's main director Wallace McCutcheon Sr. fell ill, and his son Wallace McCutcheon Jr. took his place. McCutcheon Jr. did not bring the studio success;

His short In Old California (1910) was the first film shot in Hollywood, California. Four years later, he produced and directed his first feature film Judith of Bethulia (1914), one of the early films to be produced in the U. S. Biograph believed that longer features were not viable at this point. According to Lillian Gish, the company thought that "a movie that long would hurt [the audience's] eyes". Griffith left Biograph because of company resistance to his goals and his cost overruns on the film. He took his company of actors with him and joined the Mutual Film Corporation. There he co produced The Life of General Villa, a silent biographical action movie starring Pancho Villa as himself, shot on location in Mexico during a civil war. He formed a studio with Majestic Studios manager Harry Aitken, which became known as Reliance Majestic Studios and later was renamed Fine Arts Studios. His new production company became an autonomous production unit partner in the Triangle Film Corporation along with Thomas H. Ince and Keystone Studios' Mack Sennett. The Triangle Film Corporation was headed by Aitken, who was released from the Mutual Film Corporation, The film was a success, but it aroused much controversy due to its depiction of slavery, the Ku Klux Klan, race relations in the American Civil War, and the Reconstruction era of the United States. It was based on Thomas Dixon Jr.'s 1905 novel The Clansman: A Historical Romance of the Ku Klux Klan; it depicts Southern slavery as benign, the enfranchisement of freedmen as a corrupt plot by the Republican Party, and the Ku Klux Klan as a band of heroes restoring the rightful order. This view of the era was popular at the time and was endorsed for decades by historians of the Dunning School, but it met with strong criticism from the National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) and other groups. The NAACP attempted to stop showings of the film. This ban was successful in some cities, but nonetheless it was shown widely and became the most successful box office attraction of its time. It is considered among the first "blockbuster" motion pictures, and it broke all box office records that had been established until then. "They lost track of the money it made", Lillian Gish remarked in a Kevin Brownlow interview. Audiences in some major northern cities rioted over the film's racial content and the violence. Griffith's indignation at efforts to censor or ban the film motivated him the following year to produce Intolerance, in which he portrayed the effects of intolerance in four different historical periods: the Fall of Babylon; the Crucifixion of Jesus; the events surrounding the St. Bartholomew's Day massacre (during religious persecution of French Huguenots); and a modern story. Intolerance was not a financial success; it did not bring in enough profits to cover the lavish road show that accompanied it. Griffith put a huge budget into the film's production that could not be recovered in its box office. He mostly financed Intolerance himself, which contributed to his financial ruin for the rest of his life. Griffith's production partnership was dissolved in 1917, and he went to Artcraft, part of Paramount Pictures, and then to First National Pictures (1919–1920). At the same time, he founded United Artists together with Charlie Chaplin, Mary Pickford, and Douglas Fairbanks; the studio was based on allowing actors to control their own interests rather than being dependent upon commercial studios. He continued to make films, but he never again achieved box office grosses as high as either The Birth of a Nation or Intolerance.

Кейінгі кино мансабы

United Artists компаниясы компания ретінде сақталғанмен, Гриффиттің онымен байланысы қысқа ғана болды. Оның кейінгі фильмдерінің кейбіреуі кассада жақсы көрсеткенімен, коммерциялық сәттілік көбінесе одан қашып кетті. Гриффиттің осы кезеңдегі фильмдеріне «Бұзылған гүлдер» (1919), «Шығысқа қарай» (1920), «Дауылсыздық» (1921), «Арман көшесі» (1921), «Қызықты бір түн» (1922), «Ақ гүл» (1923), «Америка» (1924) және «Өмір керемет пе?» (1924) жатады. Олардың алғашқы үшеуі кассада табысқа жетті. «Өмір керемет пе?» (1924) фильмі кассада сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Гриффит United Artists компаниясынан кетуге мәжбүр болды. Ол «Төбедегі әйел» (1929) – жартылай дыбыстық фильмін және бар болғаны екі толық дыбыстық фильмін түсірді: «Авраам Линкольн» (1930) және «Күрес» (1931). Екеуі де сәтті болмады, ал «Күрес» фильмінен кейін ол енді ешқандай фильм түсірмеді. 1936 жылы Гриффиттің «Тәуелсіздік туралы» фильмінде шәкірті болған режиссер Вуди Ван Дайк, Сан-Францискодағы әйгілі жер сілкінісі сахнасын түсіруге Гриффиттің көмегін сұрады, бірақ Гриффитке фильмде ешқандай авторлық құқық берілмеді. Кларк Гейбл, Жанет Макдональд және Спенсер Трейси жұлдыздық құрамындағы бұл фильм жылдың ең табысты фильмі болды. 1939 жылы продюсер Хэл Роуч Гриффитті «Егеуқырлар мен адамдар» (1939) және «Бір миллион жыл бұрын» (1940) фильмдерін өндіру үшін шақырды. Гриффитке ол былай деп хат жазды: «Маған дұрыс сценарийшілерді, актерлерді таңдауға және осы фильмдерді жалпы бақылауға көмектесуің керек». Гриффит ақырында Роучпен өндіріс мәселелері бойынша келіспей кетіп қалса да, Роуч кейіннен аяқталған фильмдегі кейбір сахналарды Гриффит режиссерлік еткенін мәлімдеді. Бұл фильм Гриффиттің қатысқан соңғы туындысы болды. Дегенмен, актерлердің айтуынша, Гриффит тек экрандық және костюмдік сынақтарды ғана режиссерлік еткен. 1939 жылдың соңында Роуч фильмді Гриффиттің продюсерлік жұмысы ретінде жарнамалағанда, Гриффит өзінің атын алып тастауды сұрады. Гриффит ондаған жылдар бойы киноиндустриясының көптеген өкілдері тарапынан құрметке ие болды. 1930 жылдардың ортасында оған «Motion Picture Arts and Sciences» академиясы ерекше «Оскар» сыйлығын табыс етті. 1946 жылы ол Дэвид О. Селзниктың «Күнге қарсы шайқас» эпикалық вестернінің түсірілім алаңына кездейсоқ барып, онда оның тәжірибелі актерлері – Лилиан Гиш, Лайонел Бэрримор және Гарри Кэри түскенін көрді. Гиш пен Бэрримор өздерінің ұстаздарының қатысуы алаңдататынын сезінді және ұялды; жауап ретінде Гриффит олар сахналарын түсіріп жатқанда декорациялардың артына жасырынып отырды.

Although United Artists survived as a company, Griffith's association with it was short lived. While some of his later films did well at the box office, commercial success often eluded him. Griffith features from this period include Broken Blossoms (1919), Way Down East (1920), Orphans of the Storm (1921), Dream Street (1921), One Exciting Night (1922), The White Rose (1923), America (1924) and Isn't Life Wonderful (1924). Of these, the first three were successes at the box office. Griffith was forced to leave United Artists after Isn't Life Wonderful (1924) failed at the box office. He made Lady of the Pavements (1929), a part sound film, and only two full sound films: Abraham Lincoln (1930) and The Struggle (1931). Neither was successful, and after The Struggle, he never made another film. In 1936, director Woody Van Dyke, who had worked as Griffith's apprentice on Intolerance, asked Griffith to help him shoot the famous earthquake sequence for San Francisco, but Griffith was not given any film credit. Starring Clark Gable, Jeanette MacDonald and Spencer Tracy, it was the top grossing film of the year. In 1939, the producer Hal Roach hired Griffith to produce Of Mice and Men (1939) and One Million B. C. (1940). He wrote to Griffith: "I need help from the production side to select the proper writers, cast, et cetera, and to help me generally in the supervision of these pictures." Although Griffith eventually disagreed with Roach over the production and departed, Roach later insisted that some of the scenes in the completed film were directed by Griffith. This movie was the final production in which Griffith was involved. However, cast members' accounts recall Griffith directing only the screen tests and costume tests. When Roach advertised the film in late 1939 with Griffith listed as producer, Griffith asked that his name be removed. Griffith was for decades held in awe by many members of the film industry. He was presented a special Oscar by the Academy of Motion Picture Arts and Sciences in the mid 1930s. In 1946, he made an impromptu visit to the film location of David O. Selznick's epic western Duel in the Sun, where some of his veteran actors—Lillian Gish, Lionel Barrymore and Harry Carey—were cast members. Gish and Barrymore found their mentor's presence distracting, and they became self conscious; in response, Griffith hid behind the scenery when the two were filming their scenes.

Өлім

1948 жылғы 23 шілде күні таңертең Гриффит Лос-Анджелестегі Knickerbocker қонақ үйінің вестибюлінде есінен танып, жалғыз тұрып жатқан күйінде табылды. Ол Голливудтағы ауруханаға жолда сағат 15:42-де миға қан құйылудан көз жұмды. 1950 жылы Америка Режиссерлер Гильдиясы оның қабіріне тас және қоладан ескерткіш орнатты.

Мұра

Гриффиттің мұрасы даулы. Сын-ескертпелерге қарамастан, ол өмірі бойында кеңінен танымал және құрметке ие болған қоғамдық тұлға болды, ал қазіргі заманғы кинотарихшылар оны кино өнеріне қосқан үлесі үшін мойындайды. Дегенмен, көптеген сыншылар оның өмірінде де, қайтыс болғаннан кейінгі онжылдықтарда да оны және оның туындыларын (әсіресе «Ұлттың тууы») ақ нәсілшілдік идеалдарды қолдайтын деп сипаттады. Тарихшылар «Ұлттың тууы» фильмін 20 ғасырда Ку-Клукс-кланның қайта жандануының маңызды факторы деп атайды. Актер және режиссер Чарли Чаплин Гриффитті «Біздің баршамыздың ұстазы» деп атады. Альфред Хичкок, Лев Кулешов, Жан Ренуар, Сесил Б. Демилл, Кінг Видор, Виктор Флеминг, Рауль Уолш, Карл Теодор Дрейер, Сергей Эйзенштейн және Стэнли Кубрик сияқты кинорежиссерлер Гриффитті жоғары бағалады. Гриффит кино техникасының белгілі бір түрлерін көркем тіл құру үшін қалай қолдануға болатынын бірінші болып түсінгендей көрінеді; бұл оның «Ұлттың тууы» (1915) фильмінің шығуымен кең танылды. Оның алғашқы қысқаметражды фильмдері, мысалы, «Биографтың» «Шошқалар аллеясының мушкетерлері» (1912) Гриффиттің камераны орналастыруға және жарықтандыруға назар аударуы көңіл-күй мен кернеуді күшейтетінін көрсетті. «Intolerance» фильмін жасау арқылы Гриффит бұл сала үшін жаңа мүмкіндіктер ашты, дәстүрлі повествонамадан гөрі музыкаға жақын форманы жасады. 1951 жылғы Philco Television Playhouse эпизодындағы «Фильмдердің тууы» Гриффиттің кино мансабындағы оқиғаларды көрсетті. Гриффитті Джон Ньюленд сомдады. 1953 жылы Америка Режиссерлер Гильдиясы (DGA) өзінің ең жоғары наградасы – Д.У. Гриффит сыйлығын тағайындады. Алайда, 1999 жылдың 15 желтоқсанында DGA президенті Джек Ши және DGA Ұлттық кеңесі сыйлықтың атын «DGA өмір бойы жетістіктері сыйлығы» деп өзгертуді жариялады. Олар Гриффиттің өте талантты болғанына қарамастан, оның «Ұлттың тууы» фильмі «жазылмас нәсілдік стереотиптерді дамытуға көмектескенін» және оның атымен ең жоғары награданы атаудың орынды еместігін айтты. 1960 жылдың 8 ақпанында Гриффитке Голливуд Даңқы аллеясында жұлдыз орнатылды, ол 6535 Голливуд бульвары мекенжайында орналасқан. 1975 жылы АҚШ Гриффиттің құрметіне 10 центтік пошта маркасын шығарды. 2008 жылы Голливуд Мұражайы Гриффиттің киноға қадам басқан күнінің 100 жылдығына орай оның алғашқы фильмдерінің көрсетілімін өткізді. 2009 жылдың 22 қаңтарында Кентукки штатының Ла-Гранж қаласындағы Олдхэм Тарих орталығы Гриффиттің құрметіне 15 орындық театр ашты. Театр Гриффиттің фильмдерінің кітапханасын қамтиды.

Griffith has a controversial legacy. Despite criticism, he was a widely celebrated and respected public figure during his life, and modern film historians continue to recognize him for his contributions to the craft of filmmaking. Nevertheless, many critics during his lifetime, as well as in the decades since his death, have characterized him and his work (most notably The Birth of a Nation) as upholding white supremacist ideals. Historians frequently cite The Birth of a Nation as a major factor in the KKK's revival in the 20th century, and it remains controversial to this day. Performer and director Charlie Chaplin called Griffith "The Teacher of Us All". Filmmakers such as Alfred Hitchcock, Lev Kuleshov, Jean Renoir, Cecil B. DeMille, King Vidor, Victor Fleming, Raoul Walsh, Carl Theodor Dreyer, Sergei Eisenstein, and Stanley Kubrick have praised Griffith. Griffith seems to have been the first to understand how certain film techniques could be used to create an expressive language; it gained popular recognition with the release of his The Birth of a Nation (1915). His early shorts —such as Biograph's The Musketeers of Pig Alley (1912), show that Griffith's attention to camera placement and lighting heightened mood and tension. In making Intolerance, Griffith opened new possibilities for the medium, creating a form that seems to owe more to music than to traditional narrative. In the 1951 Philco Television Playhouse episode "The Birth of the Movies", events from Griffith's film career were depicted. Griffith was played by John Newland. In 1953 the Directors Guild of America (DGA) instituted the D. W. Griffith Award, its highest honor. However, on December 15, 1999, then DGA President Jack Shea and the DGA National Board announced that the award would be renamed as the "DGA Lifetime Achievement Award". They stated that, although Griffith was extremely talented, they felt his film The Birth of a Nation had "helped foster intolerable racial stereotypes", and that it was thus better not to have the top award in his name. On February 8, 1960, Griffith was posthumously awarded a star on the Hollywood Walk of Fame, which is located at 6535 Hollywood Boulevard. In 1975, Griffith was honored on a 10 cent postage stamp by the United States. In 2008 the Hollywood Heritage Museum hosted a screening of Griffith's early films to commemorate the centennial of his start in film. On January 22, 2009, the Oldham History Center in La Grange, Kentucky, opened a 15 seat theatre in Griffith's honor. The theatre features a library of available Griffith films.

Фильмді сақтау

Гриффиттің АҚШ Ұлттық кино реестріне "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танылған алты фильмі сақталған: «Леди Хеленнің қашқыны» (1909), «Бидай бұрышы» (1909), «Шошқалар аллеясының мушкетерлері» (1912), «Ұлттың тууы» (1915), «Төзімділік» (1916) және «Сынған гүлдер» (1919).