Кіріспе
18 футтық скиф ең жылдам желкенді қайық класы саналады. Бұл кластың тарихы 1892 жылы Австралияның Сидней портында, кейін Жаңа Зеландияда өткен жарыстардан бастау алады. Алғашқы күндерінен бері қайық көп өзгерді, қолжетімді болған жаңа технологиялар енгізілді. Күш, ептілік және шеберлік қажеттілігіне байланысты, бұл класс шағын қайықпен жүзудің ең жоғары деңгейі деп есептеледі. Әлем бойынша бұл қайық "18 Foot Skiff" деп аталады. Ол 675 баллымен ең жылдам дәстүрлі, фольгасыз монокорпус болып табылады, Tornado және Inter 20 (екі де көпкорпус) кейін үшінші орында тұрады.
Тарих
18 футты Skiff 100 жылдан астам үздіксіз даму барысында үлкен қадам жасады. Он немесе одан көп адамды тасыған ауыр қайықтардан бастап, бүгінгі күнгі жоғары технологиялық, жеңіл және жоғары өнімділікке ие дизайнға дейін жетті. 1892 және 1945 жылдар аралығындағы Skiff қайықтарының бастапқы кезеңдерінің тарихы Австралиялық 18 Footers League беттерінде кездеседі.
Қазіргі заманғы 18 футлы Скиф
Қазіргі таңда жарыста екі заманауи корпус дизайны бар. "International 18" дизайны Иэн Мюррейдің жобасына негізделген, ал B18-ді Джулиан Бетвейт жасаған. Австралиялық 18 футтық лигасы тек "International 18" дизайнына рұқсат береді, ал жыл сайынғы JJ Giltinan International Trophy турнирі бірдей Мюррей корпусымен өткізіледі. Еуропалық сыныптық қауымдастық екі дизайнның да бір-бірімен бәсекелесуіне мүмкіндік береді. Екі конструкцияның желкендеу ерекшеліктерінде айырмашылықтар болғанымен, олардың өлшемдері өте жақын: су желісінің ұзындығы 18 фут (5,49 м), ал қанаттарын есептемегенде орташа ені 6-8 фут (1,83-2,44 м). Қанаттарымен бірге "International 18" үшін максималды ені 14 фут, ал "Open 18" үшін – 18 фут, бұл өлшемдер Сидней Flying Squadron және Skiffs Australia клубтарында қолданылады. Қайық құрғақ болғанда, қанаттары, фольгалары (орталық тақтасы және руль) және бірінші жиынтық желкендері, мачталары мен арқандары қоса алғанда, салмағы кемінде 375 фунт (170 кг) болуы керек. 1980-ші және 1990-шы жылдары қанаттардың ені едәуір кеңейтілді – кейбір қайықтардың максималды ені 29 футқа жетті. Мұндай қанаттарды басқару қиын болды, себебі экипаж тұрақты жетістікке жету үшін үнемі қауіп-қатердің алдында болды. Шын мәнінде 18 футтық скифтерде желкеннің ауданы мен мачтаның биіктігіне шектеулер қойылмағанмен, 18 футтық лига өз кіші класы үшін мачтаның биіктігін 33 фут (10 м) деп белгілеген, бұл 18 футтық корпус үшін өте қуатты. Желкендерді ұстап тұратын тұтас конструкцияны қазіргі уақытта үш трапециямен жұмыс істейтін экипаж мүшесі басқарады. Қайық теңіз жағдайына байланысты, шамамен 8 түйіннен басталатын желдің қарсы бағытында жылдамдыққа ие болады, ал желдің бағыты бойынша жылдамдығы желдің нақты жылдамдығынан екі есе артық болуы мүмкін. Бұл желкеннің жалпы салмағына қатысты өте жоғары көтергіш күш коэффициентінің арқасында мүмкін болады – бірінші жиынтықпен 30% жоғары, ал үшінші жиынтықпен (анықтама үшін, желге қарсы жылдамдыққа ие болу үшін 30% коэффициент, ал жылдамдыққа ие болу үшін 10% коэффициент қажет. Көптеген саяхалық қайықтарда бұл көрсеткіш 5% төмен) 40%-ға жуық. Австралияда Сиднейдегі "League" клубында шамамен 20-25 18 футтық скифтерден тұратын топ бар. Сиднейдің тағы бір дәстүрлі 18 футтық скиф клубы – Sydney Flying Squadron шағын топқа ие, ал Квинсленд штатында бірнеше қайық бар. Жаңа Зеландияда бұл сыныпқа деген қызығушылық аздау, бірақ 1970-ші жылдары, көптеген дизайнды Брюс Фарр жасаған кезде, өзінің ең жоғары деңгейіне жеткен. 18 футтық скифтер қауіпсіздік тұрғысынан да белгілі бір тәуекелге толы. Жоғары жылдамдық оны басқаруды қиындатады және өзгерістерді болжау үшін өте жылдам реакция мен айналадағы ортаны кеңінен сезіну қажет. Тәжірибелі де, тәжірибесіз теңізшілердің арасында ауыр апаттар орын беруі мүмкін. 18 футтық скифтер қазіргі уақытта судағы ең жылдам монокорпустардың бірі болып табылады. Бірінші жиынтықтағы 100 шаршы метрден астам желкен ауданымен және үш трапециядағы экипаж мүшелерімен ол судағы кез келген монокорпусты озатыра алады. Ол өте жоғары жылдамдықты қауіп элементімен үйлестіреді және көптеген адамдар үшін желкендесудің ең тамаша көріністерінің бірі саналады. Жыл сайын Сидней портында JJ Giltinan International Trophy турнирі өткізіліп, сынып бойынша де-факто әлем чемпионы анықталады. Әдетте, бұл жарысты Австралия басымдықпен ұтады, ал кейде Жаңа Зеландия жеңіске жетеді, бірақ соңғы жылдары АҚШ-тың Хоуи Хамлин сияқты қатысушылар да атақты алып, сыныптың халықаралық тартымдылығы артып келе жатқанын көрсетті.
Құрылыс тарихы
Бірінші ұшқан 18 футтық қайықтар бірнеше бумен иілген каркастармен жасалған клинкер немесе карвел құрылымында болды. Пахта матадан жасалған желкендер мен қатты ағаштан жасалған мачталар қолданылды. Экипаж мүшелерінің саны желдің күшіне қарай өзгеріп тұратын, көбінесе суды сығарып тастау үшін бір баламен бірге болатын. Алғашқы жобалар тар су сызықтарына баса назар аударатын, дәстүрлі ығысу формаларынан тұрды. 1950 жылдардың басында Сиднейлік қайықтар желмен жүргенде үлкен қосымша желкендерді – «ringtail» деп аталатын желкендерді пайдалануға баса назар аударды. Бұл желкендер негізгі мачтадан тысқары орналастырылып, жоғары және төмен жағында жеңіл мачталармен жабдықталды. Олар спиннакерлермен бірге қолданылды. Өте тыныш жағдайда, су желкендері негізгі мачтаның астына орналастырылатын. Осы кезеңдегі ең революциялық қайық – Жаңа Зеландиядан шыққан «Result» жеңіл қайығы болды. Ол 2 мм қалыңдығындағы Kahikatea ағашының екі қабатынан жасалып, бір-біріне жабыстырылып, 21 ½ дюйм сайын орнатылған жеңіл Mangeao ағашынан жасалған иілген каркастармен бекітілді. 6 фут 3 дюйм биіктігіндегі «Result» дәстүрлі қайықтардан тар болғанымен, ығысу стиліндегі қайықтарға тән толық қисық бөліктерді сақтап қалды. Мачта мен орталық тақтаны қолдау үшін ағаштан жасалған кеңістіктік каркас қолданылды. 10 түйінді желде «Result» бұрынғы 18 футтық қайықтардың барлығынан жылдам болды, себебі оның жоғары жылдамдықпен жүзу қабілеті жоғары еді. Осы кезеңнен бастап гидродинамика мен аэродинамика туралы білімнің артуы, фанера мен сенімді су өткізбейтін желімдердің қолжетімділігі күрт өзгерістерге әкелді. Клинкер және карвел құрылысы тоқтатылып, қуыс алмұрт пішіндес мачталар стандартқа айналды. 1960 жылдардың соңында жобалау ғылымының жақсы түсінілуі корпустардың аздап қисайған, алдыңғы бөлігі өте жіңішке, артқы бөлігі өте жазық болуына әкелді. Трапеция пайдаланғаннан кейін экипаж мүшелерінің саны 1970 жылдардың басында 4-ке, содан кейін 3-ке дейін азайды. Дизайн, әсіресе артқы бөлігі, кеңейтілді. Жылдамдық артқан сайын қайықтың аударылуы да көбейді, сондықтан суға бату қабілетін және транцемдегі жапқыштар, құбырлы төңкерілетін дренаждар, әсіресе алдыңғы бөліктегі және екі қабатты төңкерілетін едендер сияқты өздігінен суды ағызу мүмкіндіктерін орнатуға тырысты. Фольгалар, әсіресе танктық сынақтардың қолжетімділігінен кейін, гидродинамикалық болды. 1980 жылдары ағаш фольга материалы ретінде тоқтатылып, шыны талшығы, кевлар және көміртек талшығы сияқты берік синтетикалық материалдармен ауыстырылды. 1970 жылдары қуыс ағаш мачталар кішкентай қималы және жеңіл алюминий мачталармен ауыстырылды. Бұл өз кезегінде 1990 жылдары әлдеқайда берік және жеңіл көміртек талшықты мачталармен ауыстырылды. Желкеннің ауданы, әсіресе қанаттар қосылғанда, үнемі ұлғайды. Бұл кішкентай экипаждарға күшті желде өте үлкен желкендермен жүзуге мүмкіндік берді. Көптеген қайықтар демеушілік алғандықтан, желдің күшіне сәйкес бірнеше жинаққа ие болатын. Қазіргі заманғы басқа да ерекшеліктері – боб-стайлармен, дельфин-стрейкерлермен және мұрындық тіректерімен жабдықталған көміртек талшықты мұрындықтар (бас-шұңқырлар) болды. Бұл үлкен желкендерді жылдам орнатуға және түсіруге мүмкіндік берді. Үлкен спиннакерлерді тез орнатуға болатын, себебі олардың желкендерінде кішкентай блоктармен жұмыс істейтін желкендер болды. Дакрон желкендер әлдеқайда жеңіл, берік және аз кеуекті материалдармен ауыстырылды, мысалы, милар пластигі. Жаңа Зеландиялық дизайнер Брюс Фарр Moth және Cherub дизайнындағы тәжірибесін пайдаланып, бірнеше жеңіл тіреулермен қолдау көрсетілген және шыны талшықтан жасалған жіптермен нығайтылған жұқа 3 мм фанераны қолданған кезде, жалаңаш корпустардың салмағы тез төмендеді. Одан кейін көбік пен шыны талшықтан жасалған корпустар пайда болды. Шалқыншақ корпустардың салмағы 120 фунт, бірақ олар карбон мен кевларды қолдану арқылы мачта сатыларын, орталық тақтаны, тізбекті пластиналарды және қанатты бекіту нүктелерін жергілікті түрде нығайтуға арналған. Рульдер кеме корпусының артқы жағына 500 мм орналастырылды. Бұл экстремалды жағдайда, кеме корпусының соңғы бірнеше аяғы сумен байланыста болған кезде, бақылауға мүмкіндік береді. Кең түтікшелері мен ені 9 футқа дейінгі палубалары бар заманауи қайықтар өте үлкен, күшті төрт бұрышты желкендерді алып жүреді. 18 футтық ұшқан қайықтар барлық жел бағыттары бойынша желдің жылдамдығын үнемі арттыра алады. Бұл жаңалықтар қайықты өте жылдам, бірақ өте қымбат етіп жасады. Жаңа Зеландияда бұл сыныптың күрт төмендеуіне әкелді, өйткені үздік теңізшілер дәстүрлі бір дизайнды Олимпиадалық сыныптарға тартылды.
Ертедегі жобалардың қайта жаңғыруы
Австралияның Сидней және Брисбен қалаларында 18 футтік қайықтармен жүзудің ерте замандары қайта жаңғырып келеді. 1930 жылдан 1950 жылға дейінгі кезеңдегі танымал 18 футтік қайықтардың көшірмелері ағаштан жасалған корпус пен мачталар, гафф-риг, бірнеше бөліктен құралған спиннакер бағаналары және шектеусіз желкен ауданы сияқты бастапқы техникаларды пайдаланып салынды. Бұл қайықтар Австралия тарихи қайықтар қауымдастығының (Australian Historical Skiff Association) ережелері бойынша жарысады, онда қанаттар, трапеция, бас желкеннің, джиб пен спиннакердің арқандарын басқаруға арналған клемдер және желкенді жүргізуді жеңілдететін көптеген басқа да заманауи жабдықтарға тыйым салынған. Бұл класс бұрынғы 18 футтік қайықтардың теңізшілерінің арасында өте танымал, олар, класс чемпионы Джон Уиннингтің айтуынша, "қазіргі қайықтар тым оңай жүзіп кетеді" десті, сондықтан жаңа сынақтар іздеп жүр. Тарихи 18 футтік қайықтардың экипажы 6-9 адамнан тұрады, бұл көшпенді теңізшілерге де қатысуға мүмкіндік береді. AHSSA веб-сайтында (төменде көрсетілген) толық ақпарат бар. Қазіргі уақытта бұл класс Сиднейдегі Sydney Flying Squadron және Брисбендегі Brisbane 18 Footers Sailing Club Inc. клубтарынан жарысады. Сондай-ақ, Жаңа Зеландияның 18 футтік Каури Клинкер M класына қарсы екі жылда бір рет жарыстар ұйымдастырылады.