Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сумен жұмыс істейтін жолшаң балғаларды пайдаланған өнеркәсіпке дейінгі шеберхана – тарихи диірмен немесе балға шеберханасы. Балға диірмені, балға шеберханасы немесе балға цехы – өнеркәсіпке дейінгі дәуірде жартылай дайын, соққымен жасалған темір өнімдерін, немесе кейде дайын ауыл шаруашылығы және кен өндіру құралдарын, немесе әскери қару-жарақ жасау үшін қолданылатын шеберхана. Осы шеберханаларға атау берген ерекшелік – сумен жұмыс істейтін жолшаң балға немесе осы процесте пайдаланылған балғалар жиынтығы. Балғаның сабы ортасынан иілгіш бекітілген, ал балғаның басы айналмалы білікте орналасқан дөңгелектердің әрекетімен көтеріліп, одан кейін төмен түсірілетін. Көтеріліп, түскен кезде балға басы доға тәрізді қозғалыс жасайды. Балғаның соққы жасайтын беті беріктігі үшін темірден жасалған.
Pre industrial workshop utilizing water driven trip hammers
the historical mill or forge
A hammer mill, hammer forge or hammer works was a workshop in the pre industrial era that was typically used to manufacture semi finished, wrought iron products or, sometimes, finished agricultural or mining tools, or military weapons. The feature that gave its name to these workshops was the water driven trip hammer, or set of hammers, used in the process. The shaft, or 'helve', of the hammer was pivoted in the middle and the hammer head was lifted by the action of cams set on a rotating camshaft that periodically depressed the end of the shaft. As it rose and fell, the head of the hammer described an arc. The face of the hammer was made of iron for durability.
Балғамен жұмыс істейтін диірмендер
Бұл диірмендер, бастапқыда су доңғалақтарымен, кейін бу күшімен жұмыс істеді. Құралдар уақыт өте келе ауырлағандықтан, оларды қолмен жасау қиын болды, сондықтан бұл диірмендер кеңінен таралды. Балғамен жұмыс істейтін диірмендер көмірді пайдалана отырып, "гүлдену" деп аталатын пештерде (Georgius Agricola 1556, Rennherden, Rennfeuer немесе Rennofen: Rinnen = "ағынтар" шлак немесе Zrennherd Zerrinnen = "ерітуге") темір кенін балқытты. Бұл балқыту пештерінде, су күшімен жұмыс істейтін үрлегіштер орнатылған болатын. Кен еріп, жұмсақ, шикі темірдің жарқыраған, біртекті массасы, сұйық шлак және көмір қалдықтарына айналды. Темір қазіргі заманғы доменді пештегідей сұйық емес, бірақ негізінен сұйық шлактың болуынан қамырлы, кеуекті түйір болып қалды. Тарихи атаумен "гүл" деп аталатын бұл қосқыр темір түйіршіктерін бастапқыда қолмен, соққымен тығыздады. Содан кейін олар бірнеше рет, әдетте, барлық шлак пен көмір алып тастағанша, соққы жегісімен немесе шлег-шокерлермен қақты. Ол үшін темірді басқа пеште немесе темірші ошағында қыздыратын. Осыдан кейін темірді тікелей жұмсақ темір ретінде пайдалануға болады. Доменді пеште қолданылатын тазарту сияқты одан әрі жетілдіру процесі қажет болмады. Нәтижесінде пайда болған ірі темір таяқшалар сыртқы жағынан, мысалы, арнайы, кішкентай балғамен жұмыс істейтін шеберханаларда (Zainhammer) жұқа темір таяқшаларға (мысалы, қалың сым), яғни шеге жасаушыларға қажет болатын "Zaineisen" темірге айналдырылды. Одан әрі тазартылған темірге немесе, мысалы, семсерлер үшін "серпімді" болатқа айналдыруды арнайы тазартылған темір балғаларымен құюшылар немесе теміршілер орындады.
These mills, which were original driven by water wheels, but later also by steam power, became increasingly common as tools became heavier over time and therefore more difficult to manufacture by hand. The hammer mills smelted iron ore using charcoal in so called bloomeries (Georgius Agricola 1556, Rennherden, Rennfeuer or Rennofen: from Rinnen = "rivulets" of slag or Zrennherd from Zerrinnen = "to melt away"). In these smelting ovens, which were equipped with bellows also driven by water power, the ore was melted into a glowing clump of soft, raw iron, fluid slag and charcoal remnants. The iron was not fluid as it would be in a modern blast furnace, but remained a doughy, porous lump mainly due to the presence of liquid slag. These lumps of sponge iron, known historically as "blooms" were initially compacted by hand using a sledgehammer. After that they were forged several times, usually with the trip hammer or with sledgehammers until all the slag and charcoal had been removed. For that, the iron was heated in another forge oven or smith's hearth. The iron could then be directly used as soft iron. A further improvement process, such as fining as used in blast furnace operations, was not needed. The resulting coarse bar iron was then further worked externally e. g. in special, small hammer works (Zainhammer) into thin iron rods, (e. g. thick wire), so called rod iron (Zaineisen), which was needed by nailsmiths to produce nails. Further processing into so called refined iron or into "elastic" steel for e. g. for sword blades, was carried out by specialised refined iron hammer forges or by blacksmiths on site.
Тарату
Географиялық тұрғыдан алғанда, балғалы диірмендер су қуатына тәуелді болды. Сонымен қатар, қажетті көмір мөлшерін өндіру үшін жақын жерде орман болуы қажет еді. Бұған қоса, темір кенінің қоймалары да жақын маңда орналасуы керек болды, осылайша темір кендерін қорыту орындарына тасымалдау қашықтығы қысқа болатын. Ақырында, осы іске қатысқан көптеген шеберлерді асырау үшін егістік жер қажет болды.
Geographically, hammer mills were dependent on the availability of water power. At the same time, there had to be forests nearby to produce the large quantities of charcoal needed. In addition, there had to be deposits of iron ore in the vicinity in order to ensure that there was only a short distance to transport the iron containing ores to the smelteries. Finally, agricultural land was needed in order to feed the many craftsmen involved.
Австрия
Австрияда балғалы диірмендер негізінен Төменгі Австрия, Штирия және Жоғарғы Австрия штаттарының үштік шекарасы маңындағы Австрия темір жолы бойындағы Eisenwurzen (Темір тамырлары) аймағында, сондай-ақ Мур және Мюрц өзендерінің Жоғарғы Штирия аңғарларында және олардың салаларында орналасқан. Балға иелерінің ("қара графтардың") резиденциялары Hammerherrenhäuser ("балға иелерінің үйлері") деп белгілі болған.
In Austria the hammer mills were mainly found in the Iron Roots (Eisenwurzen) along the Austrian Iron Route around the tripoint of the states of Lower Austria, Styria and Upper Austria (e. g. Ybbsitz) and in the Upper Styrian valleys of the Mur and Mürz and their side valleys. The seats of the hammer lords ("black counts") were known as Hammerherrenhäuser ("hammer lord manors").
Франция
Францияның Тьер қаласындағы болат өңдеушілер 19-ғасырдың ортасына дейін пышақтар мен басқа да кесу құралдарын жасау үшін Валле-де-Руэдегі Дуроль өзенімен қоздырылатын балғалы диірмендерді пайдаланған.
Steelworkers in Thiers, France used hammer mills, powered by the Durolle River in the Vallée des Rouets, for the production of knives and other cutlery until the middle of the 19th century.
Англия
Балғалы диірмендер Англияда кеңінен таралмаған, бірақ Суррейдегі Абингер Хаммердегідей мысалдар бар, және осы диірменнен ауыл атын алған.
Hammer mills were not widespread in England, but there are examples such as the one at Abinger Hammer in Surrey from which the village derived its name.
Белгілі балғамен орау
Бұл тізімдегі диірмендердің көпшілігі сақталған және қоғамға ашық.
Most of the mills listed here have survived and are open to the public.
Мәдениет
Әдебиетте балға диірмендері Фридрих Шиллердің 1797 жылғы "Der Gang nach dem Eisenhammer" балладасында бейнеленген, оны Бернхард Ансельм Вебер актер Август Вильгельм Иффланд үшін ұлы оркестрлік мелодрама ретінде музыкаға түсірді, ал кейін Карл Лоуэ осы балладаны жеке-жеке музыкалық шығарма ретінде жазды.
In the literature, hammer mills were immortalised in Friedrich Schiller's ballad, Der Gang nach dem Eisenhammer (1797), which Bernhard Anselm Weber set to music for the actor, August Wilhelm Iffland, as a great orchestral melodrama, and later by Carl Loewe as a through composed ballad.