Кіріспе

Пуэрто-Рико жазушысы (1952–2016)

Джудит Ортиз Кофер (24 ақпан 1952 – 30 желтоқсан 2016 ж.) – пуэрторикалық автор. Оның сыншылар тарапынан жоғары бағаланған және марапатталған туындылары поэзия, әңгімелер, автобиография, эсселер және жасөсперімдерге арналған көркем әдебиет сияқты әдеби жанрларды қамтиды. Ортис Кофер 26 жыл бойы Джорджия университетінде ағылшын тілі мен шығармашылық жазудан дәріс берді, сондай-ақ студенттерге арналған шығармашылық жазу семинарларын өткізді. 2010 жылы Ортис Кофер Джорджия жазушыларының Даңқ залына енгізілді, ал 2013 жылы университеттің 2014 жылғы Оңтүстік-Шығыс конференциясының ғылыми жетістіктері сыйлығына ие болды. Туындыларында Ортис Кофер естелік пен қиялдың тоғысқан жеріне поэзиялық көзқараспен қарады. Ол әртүрлі жанрларда әйелдер мәселелерін, латиноамерикандық мәдениетті және Американың Оңтүстігін зерттеді. Ортис Кофердің шығармалары отбасылық қарым-қатынастардың терең бейнелері мен жердің ең жақсы сипаттамалары арқылы жеке өмір мен қоғамдық кеңістікті байланыстырады. Оның жеке құжаттары қазіргі уақытта Джорджия университетінің Харгрет сирек кітаптар мен қолжазбалар кітапханасында сақтаулы.

Алғашқы жылдар

Джудит Ортиз Кофер 1952 жылдың 24 ақпанында Пуэрто-Рикодағы Хормигуэроста Хесус Луго Ортиз бен Фанни Мороттың отбасында дүниеге келді. 1956 жылы ол отбасымен бірге Патерсон (Нью-Джерси) қаласына көшті. Фанни Морот 15 жасында Джудит Ортиз Коферді өмірге әкелді. Олар Америкада жас ата-аналарға көбірек мүмкіндіктер болатынына сенді. Луго академиялық қызметке құштар болғанымен, мектепті тастап, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. Ол қызы дүниеге келгенде Панамада қызмет ететін. Джудит Ортиз Кофермен екі жылдан кейін алғаш рет кездесті. «Мені Мария деп атаңыз» – 2004 жылы жарық көрген жасөспірімдерге арналған роман. Онда Пуэрто-Рикодан Нью-Йорк қаласына көшкен жас қыздың өмірі баяндалады. Олар Патерсон мен Хормигуэрос арасында жиі сапар шегетін. Ортиз Кофер өзінің «Үнсіз би: Пуэрто-Рико балалық шағының толық емес естелігі» атты мемуарларында осы сапарлар туралы ой бөліседі, олардың оның біліміне де, әлеуметтік өміріне де кедергі келтіргенін айтады. Ол негізінен Нью-Джерси штатының Патерсон қаласында білім алған, бірақ Пуэрто-Рикода болғанда жергілікті мектептерге қатысты. Пуэрто-Рикода Ортиз Кофер әжесінің үйінде тұратын. Пуэрто-Рико мен Нью-Джерси арасындағы ауысуы оның жазуына зор әсер етті, себебі ол екі мәдениетті салыстыру мүмкіндігіне ие болды. 1967 жылы, Ортиз Кофер 15 жасқа толғанда, оның отбасы Грузия штатының Аугуста қаласына көшіп келді, ол 2016 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде өмір сүрді. Ол сол жерде Батлер орта мектебінде оқыды. Джудит және оның інісі Роналдо бастапқыда отбасының Оңтүстікке көшуіне қарсылық көрсетті. Алайда, Джорджияға келгеннен кейін, Ортиз Кофер Аугустаның жарқын түстері мен өсімдіктеріне таң қалды, бұл Патерсон қаласының сұр бетон және аспанынан өте ерекшеленді.

Бейнелі би: Пуэрто-Рикодағы балалық шақтың жарым-жартылай естелігі

Silent Dancing: A Partial Remembrance of a Puerto Rican Childhood – бұл Ортис Кофердің балалық шағын егжей-тегжейлі баяндайтын очерктер мен өлеңдер жинағы. Ол Пуэрто-Рикодағы ауылынан Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы өміріне көшеді. Ол әскери қызметкерлердің балаларының қандай қиындықтарға тап болатынын, әкесі АҚШ Әскери-теңіз күштерінде болғандықтан өзі де сондай жағдайды бастан өткергенін айтады. Көптеген пуэрто-рикалықтар сияқты, оның әкесі де жақсырақ өмір сүру үмітімен аралдан кеткен. Бұдан әрі, Ортис Кофер АҚШ-қа, өскен жеріне, және Пуэрто-Рикоға, туған жеріне деген адалдық арасында қысылып, екі жаққа да бірдей жақындық сезінетін жағдайды баяндайды. Бұл көптеген пуэрто-рикалықтар үшін ортақ мәселе. Сан-Францисколық Examiner газетінде жарияланған рецензиясында Кармен Васкес "Сытылдап билеу" туралы былай деп жазды: Кофер поэзия мен прозаны айқын, нақты және кейде жылтылдаған түрде үйлестіріп, әжесінің әңгімелері, әдемі және көңіл көшіруге бейім болған ағасының келуі, Пуэрто-Рикодағы Рождество тойы, көше шамдарының астында ақ формадағы әскери әкесінің келгені, ересек гей адамның жалғыздығы, жас ғашықтардың сезімі мен құштарлығы сияқты естеліктердің шашауларын дыбыс, түс және сөз ағынына айналдырады. Кофердің естеліктерінің тікелей және әсерлі емес сипаты жаңартушылық етеді. Бұл кітап – қазына, бұрын ұзақ уақытқа құлыпталған естеліктердің құпия есігі.

Сен сияқты арал: Барионың оқиғалары

"Сен сияқты арал: Барио әңгімелері" – Нью-Джерси бариосындағы пуэрторикалық жасөспірімдердің тағдырларын баяндайтын он екі қысқа әңгімеден тұратын жинақ. Бұл әңгімелер жас тәлімімен айналысатын оқырманға арналған. Ортис Кофердің көптеген танымал туындылары сияқты, "Сен сияқты арал: Барио әңгімелері" де оның АҚШ-та пуэрторикалық жасөспірім ретінде өткен балалық шағын еске түсіреді. 1994 жылы Америка кітапханалар қауымдастығы бұл жинақты жастарға арналған жылдың үздік кітабы деп атады. Жиналған 12 әңгіме бір маңайда өтеді және әрқайсысының жеке сюжеттік желісі бар болғанымен, көбінесе бір-бірімен байланысты. Кейбір кейіпкерлер бірнеше әңгімеде кездеседі, бұл оқырманға оларды өз көзқарасынан да, басқа кейіпкердің көзқарасынан да көруге мүмкіндік береді. The Sacramento Bee газетіндегі мақаласында Джуди Грин былай деп жазды: «Джудит Ортиз Кофердің "Сен сияқты арал" кітабындағы 12 әңгіменің әрқайсысы есейіп келе жатқан жасөспірімнің күшті сезімдерімен толқып тұрады. Оқиғалардың көп бөлігі Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы пуэрторикалық бариода өтетіні маңызды емес, себебі әрқайсысы өзін-өзі тану, төзімділік, отбасылық адалдық сияқты барлық адамға ортақ мәселелерге толы». Кофердің Эль-Билдингтегі және аралдағы өмірге деген қабілеті табиғи. Оқырман оның жанды кейіпкерлерінің әңгімелері аяқталғаннан кейін де әңгімелесіп отыратынын байқайды.

Күннің сызығы

Күннің сызығы – 1989 жылы жарық көрген роман, ол 1930 жылдардың аяғынан 1960 жылға дейінгі Пуэрто-Рико отбасының тарихын баяндайды. 1996 жылы романның испан тіліне аудармасы "La Línea del Sol" деген атпен жарық көрді. Романның бірінші жартысы Пуэрто-Рикодағы отбасының өмірін қамтиды және Гузман ағаның тұлғасына арналған. Романның екінші жартысын отбасының үлкен қызы Марисол баяндайды. Бұл бөлігінде отбасы Пуэрто-Рикодан Нью-Джерси штатындағы Патерсон қаласына, содан кейін Нью-Джерсидің маңындағы пәтерге көшеді. Роман Ортис Кофердің өміріне негізделген, бірақ ойдан шығарылған элементтер де бар. Роман мәдени сәйкестік тақырыбын зерттейді және Пуэрто-Риколық көшпендердің өмірін шынайы көрсетеді. Дэниел Корри "Атланта Конституциясы" газетінде романды мақтап былай деді: "Оқиғаның алғашқы жартысы латын американдық аралда, шаруалардың мачоздығы мен жасөспірім әйелдердің өмірінде өрнектейді. Олардың сұлулығы бала туғаннан және қажырлы еңбектен кейін тез жоғалады. Романның көркем, лирикалық тілі оқырманға роман авторы екі поэзия кітабының да авторы екенін еске салады. Патерсонда аралдықтар "суға батқандар" деп аталады, олар El Building-те өздеріне жеке ел сияқты тұрып, туған жерлерінің салтын сақтайды. Жас баяндаушы өзінің қатал және қорғаушы әкесінің ықпалымен екі есе оқшауланған. "Күннің сызығы" мәдениеттердің құнды тарихын қатар, балалық шақ пен әйелдіктің күшті бейнесін көрсетеді.