Жер орталық үй кесірткесі (Hemidactylus turcicus) – Жерорта теңізінен тараған, бүкіл әлемге тараған жәндікқоректі кесіртке. Сипаттамасы, таралуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рептилиялардың бір түрі
Species of reptile
Жер орталық үй гекосы (Hemidactylus turcicus) – Жер орталық аймаққа тән үй гекосының түрі. Ол әлемнің көптеген аймақтарына, соның ішінде Шығыс Африкаға, Оңтүстік Америкаға, Кариб теңізі аймағына және АҚШ-тың Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс бөліктеріне тараған. Оны түрік гекосы деп те атайды. Ол жәндіктермен қоректенеді, көбінесе ұзындығы аз болады, қақпақтары жоқ, эллипс пішіндес оқушылары бар үлкен көздері және қара дақтары бар күлгін немесе қоңыр түсті терісі бар, көбінесе құйрығында жолақтары кездеседі. Оның ішкі жағы немесе құрсағы шамалы мөлдір. Бұл геконың жергілікті фаунаға тигізер әсері әзірге белгісіз. Әлемнің көптеген аймақтарында H. turcicus таралу аймағы кеңейіп келеді. Оның мұрыны дөңгелек, көз бен құлақ арасындағы қашықтыққа шамалас, орбита диаметрінен 1,25-1,3 есе үлкен; маңдайы сәл ойысқан; құлақ тесігі овал пішіндес, көлбеу және көз диаметрінің жартысына жуық. Денесі мен аяқ-қолының мөлшері орташа. Саусақтарының ұзындығы әртүрлі, ішкі саусақтары әрқашан жақсы жетілген; ішкі саусақтың астында 6-8 ламелла, төртінші саусақтың астында 8-10, ал төртінші бақайшақтың астында 9-11 ламелла болады. Басының алдыңғы бөлігінде ірі түйіршіктер, артқы бөлігінде дөңгелек түйіршіктермен араласқан ұсақ түйіршіктер орналасқан. Мұрыны төрт жақты, тереңдігінен екі есе кең емес, үстінде орталық тілік бар; мұрындық, бірінші ерін және үш мұрын аралығында тесілген; оның 7-10 жоғарғы және 6-8 төменгі еріні бар; иек сүйегі үлкен, үшбұрышты және көршілес еріндерден кем дегенде екі есе ұзын; оның ұшы екі үлкен жақ қалқанының арасында орналасқан, олар артқы жағынан бірігіп жатуы мүмкін; үлкен жұптың әр жағында кішкентай жақ қалқаны бар. Денесінің үстіңгі беті ұсақ түйіршіктермен және олардың арасындағы кеңістіктерден үлкен, әдетте, ұсақ түйіршіктермен, субовал пішіндес және үшбұрышты пішіндес түйіршіктермен жабылған, олар 14 немесе 16 қатарға түзу және бойлық орналасқан. Құрсақ қабыршақтары кішкентай, тегіс, дөңгелек алтыбұрышты және бір-біріне жапсысқан. Еркектерде төрттен онға дейін (сирек жағдайда екі) қысқа бұрышты преанальді тесіктер болады. Құйрығы цилиндр пішіндес, сәл жалпақ, үшкірленіп, үстінен ұсақ қабыршақтармен және көлденең орналасқан үлкен, қабырғалы түйіршіктермен, ал астынан үлкен, көлденең кеңейтілген пластиналармен жабылған. Оның түсі жоғарыдан ашық қоңыр немесе сұрғылт, қараңғы дақтармен; көптеген түйіршіктер мен төменгі беттері ақ. Олар дақтары болмаса толық мөлдір болуы мүмкін. Кейбіреулері қараңғырақ. Олар қашқанда көбінесе қараңғы жер іздейді. Оларды жеке немесе бесқатарлы топта кездестіруге болады.
The Mediterranean house gecko (Hemidactylus turcicus) is a species of house gecko native to the Mediterranean region, from which it has spread to many parts of the world including parts of East Africa, South America, the Caribbean, and the Southern and Southeastern United States. It is commonly referred to as the Turkish gecko It is insectivorous, rarely exceeds in length, has large, lidless eyes with elliptical pupils, and purple or tan colored skin with black spots, often with stripes on the tail. Its belly or undersides are somewhat translucent. What impact this gecko has on native wildlife in the regions to which it has been introduced is unknown. In many parts of the world, the range of H. turcicus is increasing, Its snout is rounded, about as long as the distance between the eye and the ear opening, 1.25 to 1.3 times the diameter of the orbit; the forehead is slightly concave; the ear opening is oval, oblique, and nearly half the diameter of the eye. Body and limb sizes are moderate. The digits are variable in length, with the inner always well developed; 6 to 8 lamellae are under the inner digits, 8 to 10 are under the fourth finger, and 9 to 11 are under the fourth toe. The head has large granules anteriorly, but posteriorly has minute granules intermixed with round tubercles. The rostrum is four sided, not twice as broad as deep, with amedial cleft above; the nostril is pierced between the rostrum, the first labial, and three nasals; it has 7 to 10 upper and 6 to 8 lower labials; the mental is large, triangular, and at least twice as long as the adjacent labials; its point is between two large chin shields, which may be in contact behind it; a smaller chin shield on each side of the larger pair. Upper surface of body covered with minute granules intermixed with large tubercles, which are generally larger than the spaces between them, suboval and trihedral in shape, and arranged in 14 or 16 pretty, regular, longitudinal series. Abdominal scales are small, smooth, roundish hexagonal, and imbricate. Males have a short angular series of four to 10 (exceptionally two) preanal pores. The tail is cylindrical, slightly depressed, tapering, and covered above with minute scales and a transverse series of large, keeled tubercles, and covered beneath with a series of large, transversely dilated plates. Its color is light brown or grayish above, with darker spots; many of the tubercles and the lower surfaces are white. They may be completely translucent except for the spotting. Some are darker. They often seek darkness when fleeing. They may be seen alone or in a group up to five together.
Географиялық таралуы
Жер орталық теңіз аймағына тән "Med gecko" – әлемдегі ең сәтті геккон түрлерінің бірі. Ол әлемнің көп бөлігінде таралып, туған жерінен алыс тұрақты популяцияларды құрды; оның жойылу қаупі жоқ. Ол Жерорта теңізі климатына ие елдерде кездеседі, мысалы Португалия, Испания, Франция, Италия, Грекия, Израиль, Албания, Мальта, Болгария, Солтүстік Македония, Хорватияның (батыс Истриядан басқа) жағалауы, Босния және Герцеговина, Адриатика аралдары, Черногория жағалауы, Албанияның жағалауы, Кипр, Түркия, Солтүстік Марокко, Алжир, Тунис, Иордания, Сирия, Ливия, Египет, Ливан, Солтүстік Йемен (Сокотра архипелагы), Сомали, Эритрея, Кения, Оңтүстік Иран, Ирак, Оман, Катар, Сауд Арабиясы, Пәкістан, Үндістан, Балеар аралдары (Аддая Гранде аралы), Канар аралдары (Гран-Канария мен Тенерифеге әкелінген), Панама, Пуэрто-Рико, Белиз және Куба. 2016 жылға дейін АҚШ-тың оңтүстік-батысында, Аризона, Калифорния, Невада және Нью-Мексико штаттарында сирек кездесетіні белгілі болды, сондай-ақ АҚШ-тың оңтүстігінде, Алабама, Арканзас, Флорида, Джорджия, Канзас, Кентукки, Луизиана, Мэриленд, Миссисипи, Миссури, Солтүстік Каролина, Оклахома, Оңтүстік Каролина, Техас және Вирджиния штаттарында, әсіресе шығыстағы Мексика шығанағы жағалауындағы штаттарда кеңінен таралған. Соңғы кезде Пенсильвания және Теннесси штаттарының бірнеше аймақтарынан да мәліметтер жарияланды. 2019 жылы Индиана штатында да тіркелген, бірақ сол кезде бұл жеке дананың тұрақты популяцияны білдіретінін-білдірмейтіні белгісіз болды. Мексикада Тамаулипас, Веракрус, Табаско, Кампече, Юкатан, Баха-Калифорния, Дуранго және Нуэво-Леон штаттарына әкелінген.
Native to the Mediterranean region, the "Med gecko" is one of the most successful species of geckos in the world. It has spread over much of the world and established stable populations far from its native range; it holds no threatened or endangered status. It can be found in countries with Mediterranean climates, such as Portugal , Spain, France, Italy, Greece, Israel, Albania, Malta, Bulgaria, North Macedonia, coastal Croatia (except western Istria), Bosnia and Herzegovina, the Adriatic islands, coastal Montenegro, the coastal part of Albania, Cyprus, Turkey, northern Morocco, Algeria, Tunisia, Jordan, Syria, Libya, Egypt, Lebanon, northern Yemen (the Socotra Archipelago), Somalia, Eritrea, Kenya, southern Iran, Iraq, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Pakistan, India, the Balearic Islands (Island Addaya Grande), the Canary Islands (introduced to Gran Canaria and Tenerife), Panama, Puerto Rico, Belize, and Cuba. As of 2016, it was known from scattered records in the Southwestern United States, including Arizona, California, Nevada, and New Mexico and more extensively in the Southern United States, including Alabama, Arkansas, Florida, Georgia, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maryland, Mississippi, Missouri, North Carolina, Oklahoma, South Carolina, Texas, and Virginia, being particularly well established in Gulf Coast states in the east. More recently records have been published from several localities in Pennsylvania, and Tennessee. It was also reported from Indiana in 2019 but, it was unknown at that time if the individual represented an established population or not. In Mexico, introductions are known to the states Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatán, Baja California, Durango, and Nuevo León.
Тіршілік ету ортасы
Жерорта теңізінің үй гекондары адамдарға жақын аумақтардағы, мысалы, университеттердің кампустары, зираттар, жағалау аймақтары және бұталы жерлер сияқты кең ауқымды орталарда мекендейді. Қалалық және қала маңындағы аймақтарда оларды көбінесе ескі кірпіш ғимараттардың жарықтарында кездестіруге болады. Сонымен қатар, олар тау тіктемелері мен үңгірлерде де табылған. Олардың ұяларын қоқыс жинау орындарында, шатырларда немесе ғимараттардың іргесінде табуға болады.
Mediterranean house geckos inhabit a wide range of habitats, in areas near human presence such as university campuses, cemeteries, coastal regions, and shrublands. In these urban or suburban areas, they are typically seen in the cracks of old brick buildings. They can also be found in other areas such as mountain cliffs and caves. Their nests can be found in trash piles, attics, or under the baseboards of buildings.
Мінез-құлық
Жерорта теңізі геккондары түнгі уақытта белсенді болады.
Mediterranean house geckos are nocturnal.
Көбею
Жерорта теңізі үй геккондары 4 айдан 1 жылға дейін жыныстық жарақатқа жетеді. Еркек үй геккондары жұптасу үшін әйелдерін тартуға тырысып, естілетін дыбыстар шығарады, ал әйелдер оларға жауап ретінде қысқа үн шығарады. Олар сондай-ақ жұптасу кезінде тістеседі, күшті тістеу ұрықтанудың сәттілігін арттырады. Ұрықтану ішкі түрде жүзеге асады. Көбелек шаруашылығы маусымы әдетте сәуірден тамызға дейін созылады, ал жұмыртқалар мамырдың ортасынан тамызға дейін салынады, әдеттегі саны екі жұмыртқа. Аналық үй геккондары ұрықтандыруды кейінгіге қалдырады және бес айға дейін инфундибулум деп аталатын құбыр тәрізді органда сперманы сақтай алады. Осы себепті, нақты жүктілік мерзімі белгісіз, бірақ шамамен 40 күнге жуық деп есептеледі. Еркектер де, әйелдер де балаларға қамқорлық жасамайды, тіпті еркектер жас геккондарды тістейді.
Mediterranean house geckos reach sexual maturity within four months to a year. Male house geckos produce clicking sounds to attract a mate, with the females responding in their own squeaks. They also display copulatory biting, with stronger bites resulting in higher fertilization success. Fertilization is internal. The breeding season is typically from April to August each year and eggs are laid mid May to August in an average clutch size of two. Female house geckos experience delayed fertilization and can store sperm in a funnel shaped organ called the infundibulum for up to five months. Because of this, exact gestation time is unknown, but is estimated to be around 40 days. Neither males nor females have been observed providing any parental care, with males going as far as to bite the juveniles.
Тарату
Жер орталық үй гекондарының негізгі азығы — цыгалка, шоқжәндік, тарақан, мойынқұмырсқа, қоңырқұрт, көбелек, құмырсқа, изопод және бұқақтар. Бұл гекондар көзбен іздейтін аңшылар; олжаны таңдау тірі немесе өлгендігіне байланысты. Жер орталық үй гекондары өлгенге қарағанда тірі азықты жиі таңдайды.
Primary prey of Mediterranean house geckos has been noted to include crickets, grasshoppers, cockroaches, spiders, beetles, moths, butterflies, ants, isopods, and snails. These geckos are visual hunters; prey selection depends on whether it is alive or dead. Mediterranean house geckos are more likely to choose living prey over dead.