Кіріспе

Ассам шатырлы тасбақасы немесе Силхет шатырлы тасбақасы (Pangshura sylhetensis) – Үндістанның (Ассам) және Бангладештің шығыс бөлігіндегі Брахмапутра-Мегхна су алабында кездесетін Geoemydidae тұқымдасына жататын тасбақа түрі. Бұрын ол Batagur және Kachuga туыстарына жатқызылған.

Сипаттама

Бұл түрдің үшбұрышты және көтеріңкі қабығы бар, айқын тікенекті қырлары мен 26 күшті тісті жиекті пластиналары бар. Қабығы зәйтүн түсті, ал қыры ашық (сарыдан бежевыйге дейін). Басы кішкентай, үстіңгі жақ сәл иілген; әр көздің артынан басының ортасына дейін тар қызғылт жолақ созылады. Ересектердің ең ұзындығы 20,5 см-ге жетеді, бірақ 16 см-ге дейінгі дене өлшемдері жиі кездеседі. Түрдің жергілікті аттары: ассам тілінде dura kaso (দূৰা কাছ), бенгал тілінде śileṭi kaiṭṭa (সিলেটি কাইট্টা), śileṭi kori kaiṭṭa (সিলেটি কড়ি কাইট্টা), kãṭa kachim (কাঁটা কাছিম) және kaṭua~xaṭua/kauṭa~xauta (কাটুয়া/কাউটা).

Таралуы және мекендейтін ортасы

Түр Бангладештің солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс бөліктерінде, Үндістанда (Ассам) және, мүмкін, Бутанда таралған. Ол құрлықтағы және тұщы сулық орталарда, жоғарғы тропикалық ылғалды орманды аймақтарда, сондай-ақ жылдам ағысы бар арналар мен, болжам бойынша, кіші өзендерде кездеседі. Оксбоу көлдерінде де мекендеуі мүмкін, алайда қабықтың пішіні жылдам ағысқа бейімделуді көрсетеді.

Экология

Бұл түр – екі ортада тіршілік ететін жануар. Құрғақ маусымның салқын айларында, желтоқсаннан ақпанға дейін, ол күнінің көп бөлігін күнге күйінеді; салқын тау өзендерінде тіршілік ететін жекелеген түрлер жыл бойы осылай істейді. Құсбақа ұялшақ, өзен жағасында емес, тек судан көтерілген ағаштар мен тастарда ғана күнге күйінеді. Кез келген ең кішкентай қозғалыс болғанда, ол дереу өзен ортасына суға батып, тастардың арасына жасырынады. Жастар көбінесе өлі жапырақ жиынтықтарына қашып, жасырынып, қозғалмай қалады.

Көбею

Ассамның шатырлы тасбақалары қазан айының соңы мен ақпан айы аралығында, салқын және құрғақ маусымға сәйкес келіп, ұялайды және 6-дан 12-ге дейін жұмыртқадан тұратын топтар тудырады. Балапандар негізінен наурыз және сәуір айларында, оңтүстік-шығыс муссонының басталуымен пайда болады. Жұмыртқалардың сәтті шығуы үшін 6-8 аптаға созылатын салқын температурада тоқтау кезеңінен өтуі қажет.

Қорғау

Ассам шатырлы тасбақасы – тек бірнеше жекелеген дарақтан ғана белгілі сирек кездесетін түр; Оңтүстік Азияның геоэмидидтері арасындағы ең тар таралу аймағына ие деп саналады. Оны жергілікті тұтыну үшін еті мен жұмыртқасы үшін пайдаланады, сондай-ақ үй жануарлары саудасы үшін жинайды, әсіресе Азияда бұл тасбақалар үй жануарлары ретінде қымбат бағаланады. Орманды кесу арқылы мекендеу ортасын жою және балық аулау құралдарына кездейсоқ түсіп қалу да қауіп тудырады. Аталған түр қазіргі таңда IUCN бойынша өте қауіпті түрлер тізіміне енгізілген.