Кіріспе

Атмометр немесе булану өлшегіш – ылғалды беттен атмосфераға судың булану қарқынын өлшеуге арналған ғылыми құрал. Атмометрлерді көбінесе фермерлер мен өсірушілер егістіктің кез келген жеріндегі дақылдардың булану-тершеу (эвапотранспирация) деңгейін өлшеу үшін пайдаланады. Булану-тершеу – жер бетінен буланып кететін және өсімдік бетінен тершеліп шығатын барлық судың жалпы көлемі. Булану мен тершелу мөлшеріне сүйене отырып, пайдаланушы дақылдарды тиісінше суара алады, бұл суды үнемдеуге және дақылдың өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Атмометрлерді қазіргі уақытта C&M Meteorological Supply және Calsense сияқты компаниялар сатады.

Дизайн

Атмометр – шыны немесе пластик түтікпен су резервуарына қосылған кеуекті керамикалық тақтадан тұрады. Құрылғының биіктігі шамамен 1 метр, диаметрі 10 сантиметрдей болады. Су, су резервуарынан түтік арқылы тақтаны ылғалдандыру үшін тартылады. Тақтадағы су буланып кеткен кезде, тақтаны қайта ылғалдандыру үшін резервуардан көбірек су тартылады. Тақтаның үстіне Gore-Tex-тен жасалған кенеп жабын жабылады, ол сыртқы заттардың ішке кіруін болдырмайды. Кенеп жабыны маңызды, себебі ол белгілі бір ауа райы жағдайында өсімдік сіңіретін күн сәулесінің мөлшерін имитациялайды және булану жылдамдығын реттейді. Кенептің әртүрлі түрлері әртүрлі өсімдік беттерінде болатын әртүрлі булану жылдамдықтарын имитациялайды. Мысалы, люцернаның булану мөлшерлерін бағалау үшін No. 54 жасыл кенеп жабыны қолданылады, ал шөптің булану мөлшерлерін бағалау үшін No. 30 жасыл кенеп жабыны қолданылады. Тақта мен кенеп жабынының арасындағы мембрана жаңбыр суының өлшегішті ылғалдандырмауына, бірақ су буының шығуына мүмкіндік береді. Атмометрдің жанында орналасқан өлшегіш резервуардағы су деңгейін (дюйммен) өлшейді, бұл қанша су буланып кеткенін көрсетеді. Атмометрдің электронды нұсқасы да бар, оған деректерді тіркеу құрылғысы қосылған. Деректерді тіркеу құрылғысы булануға байланысты су деңгейінің өзгеруін байқаған сайын автоматты түрде тіркейді. Деректерді тіркеу құрылғысы тіркеген деректерді компьютерге жүктеуге болады, нәтижелерді тіркеу үшін. Электронды нұсқа өлшегішті оқу кезінде туындауы мүмкін адамдық қателерді жояды, бірақ құны шамамен 900 долларға, ал қолмен басқарылатын нұсқаның құны шамамен 300 долларға жетеді.

Пайдалану және техникалық қызмет көрсету

Атмометрді орнату және пайдалану оңай. Ол әдетте ауа райы мен егістік жағдайларын көрсететін жерде, жер бетінен шамамен 2 метр биіктікте ағаш бағанаға орнатылады. Атмометрдің пластинасы тікелей күн сәулесіне түсуі керек, осылайша булану жылдамдығына әсер етпейді. Оны биік ағаштар мен ғимараттардың жанына орналастыруға болмайды, себебі олар қоршаған орта факторларына әсер ете алады, бұл булану деңгейіне әсер етеді. Буланған су мөлшерін өлшеу үшін, өлшегіштегі су деңгейінің өзгеруін есептеу үшін бастапқы су деңгейінен соңғы су деңгейін азайтыңыз.

Артықшылықтары (метеорологиялық станциялармен салыстырғанда)

2003 жылы Калифорнияның Орталық жағалауында жүргізілген зерттеуде атмосфера өлшегіштердің жұмысы қымбат ауа райы станцияларымен салыстырылды. Атмосфера өлшегіштер аймақтағы жеті ауа райы станциясының қасына орналастырылды және әр әдіс бойынша апталық мәндер тіркелді. Нәтижелер атмосфера өлшегіштер мен ауа райы станцияларының өте ұқсас нәтижелер көрсеткенін, екеуі де салыстырмалы булану-сулану (ЭТ) көрсеткіштерін бергенін көрсетті. Төменгі булану-сулану жағдайында атмосфера өлшегіштер ауа райы станцияларына қарағанда сәл төменгі ЭТ мәндерін көрсетті. Колорадо штаты университеті мен АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті Форт-Коллинсте жүргізген зерттеулер де ұқсас нәтижелер берді. Атмосфера өлшегіштер ауа райы станциялары есептеген деректерге өте жақын булану-сулану мәндерін көрсетті. Бұл зерттеулер атмосфера өлшегіштердің жақын жердегі ауа райы станцияларына және/немесе булану-сулану деректеріне қол жеткізе алмайтын аймақтар үшін ерекше пайдалы екенін көрсетіп тұр.