Джеймс Манби Галли: Су емдерінің шебері және даулы тұлға

Кіріспе

Англиялық дәрігер (1808–1883)

Джеймс Манби Галли (14 наурыз 1808 – 27 наурыз 1883) – гидротерапия, яки «сумен емдеу» тәсілімен танымал болған Виктория дәуірінің дәрігері. Серіктесі Джеймс Уилсонмен бірге ол Уорстерширдегі Малверн қаласында өте сәтті «гидропатия» (сол кездегі атауы) клиникасын құрды. Клиниканың клиенттерінің арасында Чарльз Дарвин және Альфред, Лорд Теннисон сияқты көрнекті Викториялықтар болды. Гуллидің Ұлы Малверндегі Малверн суын қолданатын клиникасы және одан кейін ашылғандары Малверннің ауылдан үлкен қалаға жылдам дамуына зор үлес қосты. Ол сонымен қатар Чарльз Браво улану ісіндегі күдікті ретінде және 1833 жылғы Құлдықтан Азат ету Актісінен төлем алған адам ретінде еске алынады.

Ерте өмір, білім және отбасы

Джеймс Манби Галли Ямайканың Кингстон қаласында, бай кофе шаруасы Дэниел Галлидің ұлы болып дүниеге келді. 6 жасында оны Англияға алып келіп, Ливерпульдегі мектепке, содан кейін Париждігі Колледж Сент-Барбеге білім алды. 1825 жылы ол Эдинбург университетінде медициналық білім алды, сол жылы Чарльз Дарвин да осы университетке қабылданды. Эдинбургте үш жыл оқығаннан кейін Галли Париждігі L'École de Médecine-де тыңдаушы болып оқыды, сосын 1829 жылы Эдинбургке оралып, медицина докторы ғылымын қорғады. Галлидің әкесі Дэниел 1824 жылы немесе одан бұрын қайтыс болды. Джеймс Галлиге 1833 жылғы Құлдықтан Азат ету Заңы бойынша 42 құлы бар болған Сент-Джордж (Миддлтон) плантациясы үшін өтемақы төленді, сонымен қатар ол 80 құлы бар Сент-Дэвид (Шеффилд) плантациясы үшін өтемақы талабына қатысты, бірақ бұл талас тудырды. Осы өтемақы алу фактісіне қарамастан, Ұлттық Биографиялық Сөздікте "Оның әкесінен мұраға қалған байлығы Азат ету Заңы қабылданғаннан кейін жоғалып кетті" делінген.

Мансап

Гулли 1830 жылы Лондонда дәрігерлік практикасын бастады, көптеген медициналық кітаптар мен мақалаларды жазды және аударды, Лондон медициналық және хирургиялық қоғамының және Эдинбургтегі Корольдік физикалық қоғамының мүшесі атанды. Ол «Лондон медицина және хирургия журналының» және «Ливерпуль медицина газетінің» редакторы болды. Ол сол кездегі медициналық емдеулерге қанағаттанбады және 1837 жылы доктор Джеймс Уилсонмен танысты, ол кейін континентте біраз уақыт өткізіп, гидротерапия идеясына ынталы оралып келді. Доктор Уилсон, капитан Р. Т. Клариджтің 1842 жылы жарық көрген «Гидропатия немесе суық сумен емдеу» кітабының арқасында гидропатиямен аты бірге кеткенге дейін, Австрияның Графенберг қаласындағы (қазіргі Лазни Есеньк, Чехия) Винсент Приссництің гидропатиялық мекемесінде болған азаматтардың бірі болды. Уилсон Кларидждің гидротерапияны насихаттауға үлкен үлес қосканын мойындаса да, «Мен Графенбергте ұзақ уақыт болдым» және Кларидж «мен Графенбергке келгеннен кейін біраз уақыт өткен соң келді» деді. Бір автордың мәліметінше, Уилсон Графенбергте 10 ай болған. Дегенмен, 1842 жылғы ертерек жарияланымда Уилсон Клариджтің еңбегімен таныс екенін айтып, оның гидротерапияны «қуанышпен» насихаттағанын толыққанды мақтады. 1842 жылы Гулли мен Уилсон «сумен емдеу» клиникаларын ашты, кейіннен Малвернде серіктестік құрып, Приссництің Графенберг клиникасындағы сияқты емдеу режимін ұсынды. 1843 жылы Уилсон мен Гулли сумен емдеудің дәрі-дәрмекпен емдеумен тиімділігін салыстырып, Малвернде емделген кейбір жағдайлар туралы есептерді және олардың Сумен емдеу мекемесінің жоспарларын жариялады. 1846 жылы Гулли «Созылмалы ауруларда сумен емдеу» деген еңбегін жариялап, клиникада қолданылатын емдеу әдістерін толық сипаттады. 1848 жылы Гулли Британ гомеопатиялық қоғамының мүшесі болды. Сумен емдеу мекемесінің даңқы артып, Гулли мен Уилсон елге танымал тұлғаларға айналды. Малвернде тағы екі клиника ашылды. Атақты пациенттердің қатарында Чарльз Дарвин, Чарльз Диккенс, Томас Карлайл, Флоренс Найтингейл, Лорд Теннисон және Сэмюэл Уилберфорс болды.

Gully began his practice as a physician in London in 1830, and went on to write and translate numerous medical books and papers, becoming a fellow of the Medical and Chirurgical Society of London and a fellow of the Royal Physical Society of Edinburgh. He edited the London Medical and Surgical Journal and the Liverpool Medical Gazette. He was dissatisfied with the medical treatments of the time, and in 1837 met Dr. James Wilson who then spent some time on the continent, and had returned enthused with the idea of hydrotherapy. Dr Wilson was one of the few Englishmen who stayed at the hydropathic establishment of Vincent Priessnitz, at Gräfenberg, Austria (now Lázně Jeseník, Czech Republic) before Captain R. T. Claridge, whose name became synonymous with hydropathy due to his 1842 book Hydropathy; or The Cold Water Cure, as practiced by Vincent Priessnitz and his lecture tours. While acknowledging that Claridge did much to promote hydrotherapy, Wilson states that "I had been a considerable time at Grafenberg", and that Claridge "came to Graefenberg some time after I had been there". One writer states Wilson was at Grafenberg for 10 months. Nevertheless, in an earlier 1842 publication, Wilson acknowledged having read Claridge's work, and unconditionally praised his "enthusiastic" promotion of hydropathy. In 1842, Gully and Wilson opened "water cure" clinics, and later established a partnership at Malvern offering a regimen similar to that at Priessnitz's Gräfenberg clinic. In 1843, Wilson and Gully published a comparison of the efficacy of the water cure with drug treatments, including accounts of some cases treated at Malvern, combined with a prospectus of their Water Cure Establishment. Then in 1846 Gully published The Water Cure in Chronic Disease, further describing the treatments available at the clinic. In 1848, Gully became a member of the British Homoeopathic Society. The fame of the water cure establishment grew, and Gully and Wilson became well known national figures. Two more clinics were opened at Malvern. Famous patients included Charles Darwin, Charles Dickens, Thomas Carlyle, Florence Nightingale, Lord Tennyson and Samuel Wilberforce.

Суды емдеу әдісі

Д-р Гуллидің Малверндегі пациенттері таңғы сағат 5-те оятылып, киімдерін шешіп, суға малынған жамылғыларға оралып, үстіне жамылғы жабылатын. Бір сағаттан кейін науқастарға сумен толы шелектер лақтырылып, олар 5 шақырымдық серуенге шығып, альпенсток пен Графенбергтің минералды суы бар құтыны алып, сулы жерлерге тоқтаған. Олар Малверн сорғы бөлмесіне қайтып, құрғақ печеньелер мен судан тұратын таңғы ас ішкен. Күні бойы әртүрлі ванналарда шомылуға немесе кейде ортасына "Нептун белдеуі" деп аталатын суға малынған мата орап, тамақ ішетін кезде ғана шешіп тастаған. Кешкі ас, әдетте қайнатылған қой еті мен балықтан тұратын, содан кейін құрғақ төсекке бірнеше сағат жатқан. Дене шынықтыру, қарапайым тағамдар, алкогольден бас тарту және басқа бай демеушілердің жақсы қарым-қатынасы жалпы алғанда пайдалы болды. Ол Гулли күніне үш рет беретін гомеопатиялық дәрілеріне сенбесе де, оларды мойынсұнып қабылдады. 30 маусымға дейін болды, ал үйде диетасын жалғастырып, су емдеуін оның уәзірінің көмегімен жасады. Қыркүйекте ауруы қайтадан пайда болғанда Дарвин Малвернге бір күндік сапармен барып, үйінде сауығып кетті. 1850 жылы маусымда аурудан кейін (құсықсыз) ол Малвернде бір апта өткізді. Сол жылы ол Фоксқа өзінің "жақын досы доктор Гуллидің" қызы ауырып, оны ішкі өзгерістерді бағалау үшін көреген қызбен, оны ұйықтату үшін мезмеристпен, Джон Чэпменді гомеопат ретінде және өзінің гидротерапевт ретінде емдегенін жазды. Дарвин Фоксқа көрегендікке және гомеопатияға деген күмәнін түсіндірді. Дарвиннің кішкентай қызы Эннидің ас қорытуы нашарлағанда, ол 1851 жылы 24 наурызда оны Гуллиге алып барды, бір аптадан кейін ем алу үшін қалдырды, бірақ екі аптадан кейін доктор Гулли Энниге қызба келгендігі үшін қайта шақырды. Дәрігер Гулли оларға мұқият болып, оның жақсарып жатқанына бірнеше рет сендірді, бірақ бірқатар дағдарыстардан кейін 23 сәуірде Энни қайтыс болды. Гулли өлім себебін "тиф сипаты бар қызба" деп атады. Дарвин үйде су емдеудің әсерін жазып алып, 1852 жылы емдеуді тоқтатты, себебі ол демалуға көмектесетінін, бірақ жалпы алғанда елеулі әсер етпегенін, тек психосоматикалық белгілерін азайтуға қызмет еткенін анықтады. 1855 жылы Дарвин досына "Д-р Гулли маған көп жақсылық жасады" деп жазды, бірақ ол Малвернге қайтып барғысы келмеді. Ауруы қайтадан пайда болғанда, Гуллиді алғаш көрген кездегідей, ол жаңа гидротерапевт, доктор Лейнді тапты, оның жеңілдетілген емдеуіне көрегендік, мезмеризм немесе гомеопатия кірмеді. Дәл осылай тез сауығып, Дарвин толық сенімге келді. 1863 жылы оның ауруы Лэйннің қол жетімді емес кезінде нашарлады, ал Эмма Дарвин күйеуін Гуллиге қайтаруға көндірді. Оның туысы Фокс Гуллидің психикалық күйзеліске ұшырап, жұмыс істемейтінін айтты. Дарвин жауабында экзема болғанын айтып, "Гуллидің жоқтығы үлкен шығын болады және мен онда кіммен кеңесу керектігін білмеймін. Мен тәжірибелі дәрігердің бақылауында болуым керек, өйткені мен көп қатал емдеуге төтеп бере алмаймын" деді. Олар 2 қыркүйекте Малвернге келді, бірақ Дарвин оны бақылаушы дәрігер доктор Айерстпен бірге ұстап отырғанын сезінді. Эмма доктор Гуллидің емдеуге қатысып, оны қолдауына жағдай жасады, бірақ ол кезде экзема суға төзімділік ете алмады. Дарвиннің психикалық күйі қатты бұзылып, 13 қазан күні бақ-бақшадан келгеннен де нашар күйінде шықты. Оның ауыр науқасы 1866 жылдың көктеміне дейін жалғасты.

Dr. Gully's patients at Malvern were woken at 5 am, undressed and wrapped in wet sheets then covered with blankets. An hour later, buckets of water were thrown
upon the patients who then went on a five mile walk, carrying an alpenstock and a Gräfenberg flask of mineral water, stopping at wells for the waters. They returned to the Malvern pump room for a breakfast of dry biscuits and water. They then had the day to spend bathing in a range of kinds of baths, or in some cases wore a wet sheet called the "Neptune Girdle" round their middle at all times, removing it only at meal times. Dinner which was always boiled mutton and fish was followed by a few hours in a dry bed. The exercise, plain food and absence of alcohol together with the congenial company of other wealthy patrons proved generally beneficial. He had no faith in the homœopathic medicines Gully gave him three times a day, but took them obediently. They stayed on until 30 June, and at home he continued with the diet, and with the water treatment aided by his butler. When his sickness returned in September, Darwin had a day visit to Malvern, then recuperated at home. In June 1850 after losing time to illness (without vomiting) he spent a week at Malvern. Later that year he wrote to Fox about the credulity of his "beloved Dr Gully" whose daughter had been ill, and had treated her with a clairvoyant girl to report on internal changes, a mesmerist to put her to sleep, John Chapman as homœopathist and himself as hydropathist, after which Gully's daughter recovered. Darwin explained to Fox his wrathful scepticism about clairvoyance and homeopathy. When Darwin's own young daughter Annie had persistent indigestion he confidently took her to Gully on 24 March 1851, and after a week left her there to take the cure, but a fortnight later was recalled by Dr Gully as Annie had bilious fever. Dr. Gully was attentive and repeatedly reassured them that she was recovering, but after a series of crises Annie died on 23 April. Gully gave the cause of death as a "Bilious fever with typhoid character". Darwin kept records of the effects of the continuing water treatment at home, and in 1852 stopped the regime, having found that it was of some help with relaxation but overall had no significant effect, indicating that it served only to decrease his psychosomatic symptomatology. In 1855 Darwin wrote to a friend that "Dr. Gully did me much good", but he did not want to return to Malvern. When his illness returned much as when he had first seen Gully he found a new hydrotherapist, Dr. Lane, whose more relaxed regime did not include clairvoyance, mesmerism or homeopathy. After a similarly speedy recovery Darwin became a complete convert. In 1863 his illness worsened seriously at a time when Lane was not available, and Emma Darwin persuaded her husband to return to Gully. His cousin Fox had told him that Gully had suffered a mental breakdown and was unavailable. In his reply Darwin had mentioned having had eczema, and wrote "Gully will be a great loss & I hardly know whom to consult there. I must be under some experienced man, for I could not stand much hard treatment." They arrived at Malvern on 2 September, but Darwin felt that he was being fobbed off with the supervising physician, Dr. Ayerst. Emma arranged for Dr. Gully to attend and endorse Ayerst's treatment, but by then the eczema was too raw to bear any water. Darwin had a complete breakdown, and on 13 October left the spa worse than when he'd arrived. His serious illness continued until the spring of 1866.

Сенімдер мен себептері

Галли – сөзді шебер қолданатын, көпшілік алдында сөйлейтін және жазатын адам болды. Ол сондай-ақ, әйелдердің бірнеше маңызды мәселесін қолдаушы болды. Ол әйелдердің сайлау құқығын жақтады және Виктория дәуіріндегі көптеген әйелдердің күйеулеріне алкогольдің зиянды әсеріне байланысты тыйым салуды уағыздады. Галли екі емхана салды: ерлерге арналған Тюдор Хаус және әйелдерге арналған Холируд Хаус. Ол гомеопатиялық емдік заттарды гидротерапиямен бірге қолданудың бір құралы ретінде қарастырған сияқты, сонымен қатар гомеопатияның негізгі принциптерімен келіспеген көрінеді, 1861 жылы былай деп жазды: "Менің «тең-теңдікпен емдеу» доктринасына ешқашан аса қызығушылық танытпағанымды айтсам, гомеопаттарды таң қалдыруы мүмкін; және мен оның олар есептегендей жалпыға ортақ қолданылатынына сенбеймін". Ұлыбритания мен АҚШ-тағы көптеген білімді адамдар сияқты, Галли да сол замандағы әйелдердің сайлау құқығы, мезмеризм және диагностикалық көрегендік сияқты танымал қозғалыстарға қызығушылық танытты. Өмірінің соңғы жылдары ол спиритизмге сенуші болды, медиум Дэниел Дунглас Хоумның досы және қорғаушысы болды, сэр Уильям Крукспен бірге «Кэти Кингтің» кейбір проявлениелеріне куә болды және 1874 жылы Британ спиритистер қауымдастығының президенті болды.