Кіріспе

АҚШ Өкілдер палатасы мен Сенатының заңдар бойынша келіспеушіліктерді шешу үшін комитеттері құрылды.

Конференциялық комитет – АҚШ Конгресінің Өкілдер палатасы және Сенаты тағайындайтын, нақты бір заң жобасы бойынша келіспеушіліктерді реттеуге арналған бірлескен комитет. Конференциялық комитет әдетте заң жобасын бастап қараған әр палатаның тұрақты комитеттерінің тәжірибелі мүшелерінен құралады. Конференциялық комитеттерді пайдалану процесі соңғы онжылдықтарда тұрақты түрде төмендеп келеді. Мысалы, 104-ші Конгресс кезінде (1995–1996) 67 конференциялық есеп дайындалса, 113-ші Конгресс (2013–2014) кезінде бұл көрсеткіш тек 3-ке дейін түсті.

Конференцияға бару

Конференциялық комитеттер Палата мен Сенаттың заң жобасының әртүрлі нұсқаларын қабылдағаннан кейін жұмыс істейді. Конференциялық комитеттер екі палата да қабылдай алатын келісімге келген заң жобасын әзірлеу үшін құрылады. Конгрестің екі палатасы да президентке ұсынылатын заң жобасын қабылдау үшін бірдей заң қабылдауы керек. Екі палата да түзетулер алмасу арқылы осы нүктеге жетуі мүмкін, мысалы, Палата Сенаттың заң жобасын өз түзетуімен немесе керісінше қабылдайды, бірақ бұл процеске көп уақыт кетуі мүмкін. Сондықтан кейбір заң жобалары екі Палатада конференциялық комитет арқылы қабылданады. Бір палата заң жобасын қабылдағаннан кейін, екінші палата көбінесе сол заң жобасын, екінші палатаның жұмысының нәтижесін көрсететін түзетумен қабылдайды. Екінші палата содан кейін бірінші палатаға өзінің түзетуіне келісуді сұрайды. Егер бірінші палата екінші палатаның түзетуін қабылдамаса, онда бірінші палата екінші палатаның түзетуімен келіспей, конференция шақырып, конференция мүшелерін тағайындап, екінші палатаға тиісті хабарлама жібере алады. Екінші палата өз түзетуінде тұрады, конференцияға келіседі және конференция мүшелерін тағайындайды. Әр палата өз тарапынан конференция мүшелерінің санын анықтайды. Конференция мүшелерінің саны міндетті түрде тең болуы керек емес. Конференция жұмысын аяқтау үшін Палата мен Сенаттың конференцияға делегацияларының көпшілігі конференциялық баяндамаға қол қою арқылы келісімдерін білдіруі керек. Конференция мүшелерін тағайындау құқығы бүкіл Палатаға және Сенатқа тиесілі, Сенат оны талқылауға болатын ұсынысты қабылдау арқылы тағайындайды, бірақ басшылық конференция мүшелерін тағайындауда көбірек өкілеттікке ие. Палата мен Сенат конференция мүшелеріне нұсқау бере алады, бірақ бұл нұсқаулар міндетті емес.

Билік

Конференция комитеттері өте қаушаты болуы мүмкін, әсіресе егер палаталар әртүрлі партиялардың бақылауында болса. Палата ережелерінің талабына сәйкес, бір конференция отырысы халыққа ашық болуы керек, егер Палата ашық отырыста отырысты халықтан жасыруға дауыс бермесе. Осы бір ашық отырыстан басқа, конференция комитеттері көбінесе жабық түрде жиналады және олардың жұмысын Палата мен Сенат комитеттерінің төрағалары бақылайды. Палата мен Сенат ережелері конференцияға қатысушыларға екі Палатаның бірі тапсырмаған мәселелерді есептемеге енгізуге тыйым салады. 2000 жылдың желтоқсан айында Сенат конференция шеңберінен тыс мәселелерді қосуға тыйым салуды қайта енгізді. Алайда, 2007 жылдың қыркүйегінде қабылданған «Адалдық және ашық үкімет туралы» заңмен бұл ереже өзгертілді. Қазір кез келген сенатор конференция комитеті жаңадан қосып алған мәселеге қатысты тәртіп туралы сұрақ көтере алады, сонымен бірге заң жобасының қалған бөлігіне қарсылық білдірмейді. Мұндай шараны қолдаушылар ережені күштен шығару туралы ұсыныс енгізе алады. Ережені күштен шығару үшін 60 сенатордың қолдауы қажет. Егер тәртіп туралы сұрақ қарастырылмаса және төраға қарсылықтың негізді екенін анықтаса, тек бұзушылық тудырған ереже алынып тасталады, ал Сенат шараның қалған бөлігін Палатаға қайтару туралы дауыс береді.

Конференция туралы есеп

Көп жағдайда конференциялық комитет Конгресс палатасы мен Сенаттың жұмысын біріктіріп, заң жобасының соңғы нұсқасын шығаратын конференциялық баяндама жасайды. Конференциялық баяндама заң жобасына конференцияға жіберілген тілдік түзетулерді ұсынады. Конференциялық баяндамаға конференциялық комитеттің бірлескен түсіндірмелік мәлімдемесі де қосады. Бұл мәлімдеме заң жобасының заңнамалық тарихының ең жақсы көздерінің бірі болып табылады. Бас судья Уильям Ренквист бір кезде Конгрестің екі палатасының бірлескен конференциялық баяндамасы заңды түсіндіруде өте сенімді заңнамалық тарих саналатынын айтқан. Конференциялық комитет заң жобасын қабылдағаннан кейін, ол тікелей екі палатаның да қарауына беріледі және одан әрі түзетулерге рұқсат етілмейді. Конференциялық баяндаманы қарастырған бірінші палатаның мүшесі заң жобасын конференциялық комитетке қайта жіберу туралы ұсыныс жасай алады. Бірақ бірінші палата конференциялық баяндаманы қабылдағаннан кейін, конференциялық комитет таратылады және екінші палата заң жобасын конференцияға қайта жібере алмайды. Конференциялық баяндамалар құпиялы болып табылады. Сенатта конференциялық баяндаманы қарау туралы ұсыныс талқылауға жатпайды, бірақ сенаторлар, әдетте, конференциялық баяндаманың өзіне кедергі келтіре алады. 1974 жылғы Конгресс Бюджет Актісі Сенатта бюджеттік қарарлар мен бюджетті келісу туралы заң жобалары бойынша конференциялық баяндамаларды талқылау уақытын он сағатқа шектейді, сондықтан сенаторлар осы конференциялық баяндамаларға кедергі келтіре алмайды. Конференциялық баяндама президентке соңғы заң жобасын жібермес бұрын екі палатаның да мақұлдауы керек.