Кіріспе

Сингапурлық бизнесмен және қайырымдылық шараларын қолдаушы (1893–1967)

Тан Шри Дато Ли Конг Чиан (18 қазан 1893 – 2 маусым 1967), сондай-ақ Ли Гек Кун деген атпен де белгілі, 1930-1960 жылдар аралығында Малайя мен Сингапурда орналасқан көрнекті қытайлық сингапурлық бизнесмен және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Ол Ли қорының негізін қалаушы және 1950-1960 жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең бай адамдардың бірі болды. Ол сонымен қатар танымал қытай бизнесмені және қайырымдылық шараларын қолдаушы Тан Ка Кидің күйеу баласы болды. Бүгінде ол Oversea Chinese Banking Corporation банкінің "негізін қалаушы әкесі" ретінде кеңінен танылады.

Ерте өмір және мансап

Ли Цзинь Цинь династиясының соңында Фуцзянь провинциясының Наньань қаласындағы Фуронг ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Ли Куо Чуан болған.

Ли алғашқы білімін туған жеріндегі жеке мектептерде алды. 1903 жылы, 10 жасында, ол әкесінің қасына Сингапурға, сол кездегі британдық колонияға келді. Ол бұрынғы Англо-Тамил мектебінде және Чунг Ченг орта мектебінде оқыды. Ли 1909 жылы стипендиямен білімін аяқтау үшін Цинь династиясына оралды, бірақ 1911 жылы Синьхай революциясы басталғанда оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Қытайда Ли Нанкиндегі Чи Нан колледжінде, содан кейін Таншаньдегі Теміржол және Кен колледжінде оқыды. Бұл колледж сол кезде Қытайдағы ең жақсы білім ошақтарының бірі болды және қазіргі Оңтүстік-Батыс Цзяотун университеті мен Солтүстік Қытай ғылым және технология университетінің іргесін қалады. Сингапурға оралғаннан кейін Ли Тао Нань мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді, сондай-ақ қытай тіліндегі газет компаниясында аудармашы болды. Ол сонымен қатар Қоғамдық жұмыстар департаментінде көмекші жер телімдерін зерттеуші болып жұмыс істеді. 1915 жылы Ли Тан Ка Киге тиесілі Қытай Гуохуа компаниясына қосылды және Танның қолдауына ие болды. 1917 жылы ол Тан Ка Ки каучук компаниясының директоры болып тағайындалды. Үш жылдан кейін ол Танның қызы Тан Ай Лехке үйленді.

Іскерлік мансап

Жеті жыл өткен соң Ли Малайяның Джохор штатындағы Муар қаласында өз каучук өңдеу цехын ашты, ол 1928 жылы «Nam Aik Rubber Company» болып тіркелді. Оның каучук өсіру және өндіру, ананас өсіру және консервілеу ісі тез арада Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да аймақтарына – Сингапур, Малайя, Солтүстік Борнео, Индонезия және Таиландқа тарады. Ол «Оңтүстік-Шығыс Азияның каучук және ананас королі» деп танылды. 1931 жылы бастаған «Ли Раббер Компанисі» көп миллиондық кәсіпорнына айналып, ол аймақтағы ең бай адамдардың бірі болды. Оның інісі Джордж Ли компанияға қосылды. Ли тек каучук өндірумен ғана шектеліп қоймай, бизнесін кеңейтіп, ағаш кесу, ананас, кокос майы, печенье және шикізат саудасымен айналысты. Ол сондай-ақ «Lee Pineapple», «Lee Produce», «Lee Sawmills», «Lee Printing» және «Lee Biscuits» компанияларын құрды. Ли банк ісіне де қатысты. Ол «Chinese Commercial Bank» (CCB) төрағасының орынбасары болды және 1932 жылы «Oversea Chinese Bank», «Ho Hong Bank» және «CCB» банктерінің бірігуіне ықпал етіп, «Oversea Chinese Banking Corporation» (OCBC) құрылуына септігін тигізді. Бұл Сингапурдың ең ірі банкі болды. Ли 1932 жылдан бастап OCBC вице-президенті қызметін атқарды, ал 1938 жылы OCBC төрағасы болып тағайындалды және 1967 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Ол 1952 жылы Сингапурда, ал 1960 жылы Малайяда «Ли қорын» құрды. 1965 жылы Гонконгта «Lee Foundation Limited» құрылды. Ли Сингапур үшін тегін қоғамдық кітапханалар желісін құруға бастама берді, «Ли қоры» арқылы 375 000 доллар қаржы бөлді, бұл Сингапур үкіметіне Стамфорд-роудтағы Ескі Ұлттық кітапхана ғимаратын салуға мүмкіндік берді. Ескі ғимарат кейіннен бұзылып, оның орнына жаңа, әлдеқайда үлкен ғимарат салынды, оның құрылысына да қор үлкен қаржылық қолдау көрсетті. Жаңа ғимараттың 7-ден 13-қабаттарында орналасқан анықтамалық кітапхана оның құрметіне аталды.

Білім

Ли білім беру саласына ерекше қызығушылық танытты және әртүрлі мекемелер оның немесе Ли қорының қайырымдылықтарынан пайдаланды, соның ішінде Сингапур менеджмент университеті, Сингапур ұлттық университеті, Англо-қытай мектебі, Сент-Маргарет орта мектебі, Методист қыздар мектебі, Сингапур қытай қыздар мектебі, Тао Нан мектебі және Англикан орта мектебі. Оның қайтысынан кейін қоры осы дәстүрді жалғастырып, білім беру мекемелері мен мемлекеттік органдар ұсынатын стипендиялар мен шәкіртақыларды қаржыландыруға кеңейді. 1934 жылы Ли Қытай орта мектебінің (қазіргі Хва Чонг институты) директорлар кеңесінің төрағасы болды және 1957 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 1939 жылы Ли өзінің туған жері Фуронг ауылында Гуочжуан бастауыш мектебін құрды. 1941 жылы Ли Сингапурдың Ривер Вэллидегі мүлігін Нан Чиау мұғалімдер даярлау колледжінің (қазіргі Нан Чиау орта мектебі) құруына бұйырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ-та тұрып жатқанда Колумбия университетінде лекциялар оқыды. Ли Сингапур университетінің (қазіргі Сингапур ұлттық университеті) вице-канцлері болды және колледж аумағында медициналық колледжді дамытуға 1 миллион доллар сыйлады.

Кейінгі өмірі

Лидің еңбегі және білім беру мен қоғамға жасаған жомарт үлесі мойындалды. 1958 жылы Малайя университеті оған құрметті заң докторы дәрежесін берді. 1964 жылы Малайзияның Янг ди Пертуан Агонг (мемлекет басшысы), Перлистің Путрасы Лиге Панглима Мангку Негара (ПМН) атағын тағайындады, осылайша Лиге "Тан Шри" деген құрметті атақ берілді. Осыған дейін Ли 1957 және 1959 жылдары Жохор және Келантан сұлтандарымен сәйкесінше Дато' болып тағайындалған еді. 1965 жылы Лиге Сингапур университеті тағы бір құрметті ғылым докторы дәрежесін берді.

Мұра

Ли 1967 жылы қайтыс болды және үш ұл мен үш қызы қалды.