Кіріспе

Канадалық-американдық суретші (1873–1939)

Эрнест Лоусон (22 наурыз 1873 – 18 желтоқсан 1939) – канадалық-американдық суретші, ол өзінің туындыларын Канадалық өнер клубында және американдық «The Eight» тобының мүшесі ретінде көрмеге шығарды. Бұл топ 1908 жылы консервативті және ықпалды Ұлттық дизайн академиясының талғамсыздығы мен шектеулі көрме саясатына наразылық білдіріп, бейресми біріккен суретшілер еді. Лоусон негізінен пейзаж суретшісі болғанымен, реалистік қалалық көріністердің де аз ғана бөлімін салған. Оның сурет салу стиліне Джон Генри Твахтман, Дж. Алден Уэйр және Альфред Сислидің өнері зор әсер еткен. Лоусон канадалық-американдық импрессионист саналғанымен, стиль жағынан импрессионизм мен реализмнің арасында орналасады.

Жастық шақ

Эрнест Лоусон 1873 жылы Новая Шотландияның Галифакс қаласындағы көрнекті отбасында дүниеге келді. 1888 жылы АҚШ-қа келіп, Канзас-Ситиде қоныстанды. 1891 жылы Нью-Йоркке көшіп, Art Students League-де оқуға түсіп, Джон Твахтманның шәкірті болды, ол оны импрессионизммен таныстырды және оның қалыптасу кезеңінде маңызды ықпал етті. Кейіннен ол 1890 жылдары Коннектикут штатындағы Кос Кобтағы Твахтман мен Дж. Алден Уэйрдің жазғы суретшілер мектебінде оқуын жалғастырды. Бір сурет тарихшысы айтқандай: "Лоусон белгілі бір дәрежеде суретшілер орталығының өнімі болды". Лоусон 1893 жылы Францияға сапар шегіп, Жан Жозеф Бенжамин Констант пен Жан Поль Лоуренспен Академия Джулианда оқыды. Ол Францияның оңтүстігінде және Море-сюр-Луанда ашық ауада сурет салумен айналысты, онда ағылшын импрессионисі Альфред Сислимен танысты. 1894 жылы Лоусон Салонда екі картинасын көрмеге қойды. Сол жылы Лоусон Париж студиясын У. Сомерсет Моэмпен бөлісті, ол 1915 жылғы "Адамның құлдығында" романындағы "Фредерик Лоусон" кейіпкеріне шабыт көзі ретінде Лоусонды пайдаланған деп саналады. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол бұрынғы суретшілігіндегі ұстазы, Элла Холманға үйленді.

Мерзімділігі

1896 жылы Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін Лоусон жеке эстетикалық стилін дамыта бастады. Оны Роберт Анри, Уильям Глэкенс және 1903 жылдан бастап танысқан басқа да тәуелсіз суретшілер ынталандырды. Лоусон 1898 жылы Манхэттеннің жоғарғы бөлігіндегі Вашингтон Хайтсқа көшті. Келесі екі онжылдық бойындағы жұмысы Форт Трайон паркі, Гарлем өзені, Спайтен Дьювилл, далалар, көпірлер, кеме тоқтаған жерлердегі қайықтар, ағаштармен қапталған төбелер және дамып келе жатқан қаланың шетіндегі тасты беткейлер – мегаполистің әлі де адамдар тұрмаған бөлігінен алынған сюжеттерге арналды. Оның картиналары «адамсыз, жалғыз көріністер шеруін» құрайды, бірақ бояудың дербес сезімімен және сыңар түсті жарқырауымен толы. (Лоусонды зор құрметке ие болған өнер сыншысы Джеймс Гиббонс Хунекер досының шеберлігін «ұсақталған асыл тастар палитрасынан» туған деп сипаттады.) Басқа реалистер сияқты, ол жаңа, қызықты сюжеттерді іздеу үшін үнемі саяхаттап, түрлі жерлерге барды. Оның көркемдік ізденістері оны Испанияға, Нью-Гэмпширге, Нова-Шотландияға, Канзасқа, Колорадоға, Теннессиге, Нью-Мексикоға, Коннектикутқа және Флоридаға жеткізді. Лоусон 1907 жылы Пенсильвания Көркемсурет академиясында өзінің алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырды және қысқы пейзаж үшін Академияның жылдық сыйлығын жеңіп алды, бұл тақырып оның ең танымал туындысы болды. Келесі жылы ол Роберт Анри, Уильям Глэкенс, Джон Слоан, Джордж Люкс, Эверетт Шинн, Артур Б. Дэвис және Морис Прендергаст кіретін «Сегіз» деп аталған наразылық топқа қосылды.

Сегізлік

Көп жағдайда Эрнест Лоусон күтпеген бунтар болды. Жұмсақ сөйлейтін, мейірімді және драмалық емес адам болған ол, өзін-өзі насихаттауға құштар емес еді және қазіргі қала өмірінің қиын жақтарын бейнелеуге бейім емес еді, бұл "Сегіздік" тобының ең маңызды бес мүшесінің (Генри, Глэкенс, Слоан, Люкс және Шинн) айрықша ерекшелігі болды. Ол Генри, Слоан және Люкс сияқты ұстаздардан айырмашылығы, шәкірттері болған жоқ, сондай-ақ Нью-Йорктегі өнер саясатында Артур Б. Дэвис сияқты жақсы қалыптаспаған еді. Оның адал жанкүйерлері болды – Манхэттендегі мейрамхана иесі Джеймс Мур (Уильям Глэкенстің танымал "Chez Mouquin" картинасындағы орталық тұлға) Лоусонның бағалы коллекциясына ие болды, бірақ ешкім оны радикал санамады. Егер айтатын болсақ, ол топтың сегізінші мүшесі Морис Прендергастпен тұрақты сабырлылығы мен тыныш кәсібилігінде ортақ нәрселері көп болды. Бірақ ол Генри және топтың басқа мүшелерімен бірге Нью-Йорктегі көрме жүйесінің, жабық жүйенің, оның арқасында баспасөз кеңінен жарияланып, бекітілген тәсілмен жұмыс істейтіндерге жомарт сатуға мүмкіндік бергенін, "жеке клуб" сияқты екенін және оны өзгерту қажет екенін білдірді. 1908 жылы Нью-Йорктегі беделді Макбет галереясында "Сегіздік" көрмесі осы мәселені шешті. "Сегіздік" көрмесі ұйымдастырушылар күткендей "сенсациялық оқиға" болды. Сатулар олардың үмітіне толыққанды сайкес болмаса да, суретшілер біраз уақыт бойы БАҚ назарында болды. Консервативті талғамдар қынжырлы болды, ал жас суретшілер қазіргі заманғы бейнелеу өнерінің таңғажайып ассортиментін көру үшін Макбет галереясына ағылды. Кейін бұл көрме Чикаго мен Бостонға сапар шекті, онда ол тағы да баспасөз жариялымына және американдық өнердің бағыты туралы қоғамдық пікірталасқа себеп болды. Лоусон және оның достары маңызды мәдени оқиғада және американдық өнерде стиль мен тақырыптың қажетті әртүрлілігі туралы пікірталас бастауда рөл атқарды. Дегенмен, кейбір адамдар Лоусонның мүлде шеттен келген бейнеде болғанына күмән келтірді. Сол жылы ол Ұлттық дизайн академиясының құрметті мүшесі болып сайланды, ал 1917 жылы толыққанды академик атанды. Ол 1911 жылдан 1915 жылға дейін Канадалық өнер клубының мүшесі ретінде көрмеге қатысты. Ол тұрақты түрде галереяларда өнер туындыларын көрсете білді, мансабы бойы көптеген жүлделерді жеңіп алды және әріптестері тарапынан жоғары бағаланды. Шын мәнінде, Уильям Мерит Чейз оны Американың ең ұлы пейзаж суретшісі деп есептеді, бұл мақтау оның беделін арттырды. Алайда, бұл оған ұзақ мерзімді байлық пен атақ әкелмеді. Лоусон өмірі бойы қаржылық қиындықтарға тап болды және қарттығында денсаулығы нашарлады. Лоусон 1913 жылғы тарихи Армори шоуына үш картинасын қосуға шақырылды. Сол кездегі көптеген американдық суретшілер сияқты, ол кубизм, фаувизм және футуризм ұсынған жаңа бағыттарға көшуге дайын емес еді, бірақ пост-импрессионизм туралы көбірек білуге құштар болды (оны алғаш рет Еуропада көрген), ал Армори шоудан кейін Нью-Йоркте пост-импрессионистердің туындыларын көру мүмкіндігі арта түсті. "Сезаннның суретімен танысу Лоусонды импрессионизмнің сыртқы жарыққа ұмтылуынан формадан алыстауына сендірді, ал кейінгі туындыларында ол қаттылықты қайтаруға тырысты. Ол Сезаннның құрылымдық әдістерін толыққанды игермесе де, Лоусон өнеріне форманың белгілі бір деңгейін енгізе алды және Твахтманнан мұра еткен түсті тұмандылық пен пастель сұлулығын жойып, Экс шеберіне ұқсастықтарды байқатты."

Кейінгі жылдар

Оның туындыларын 1910-1920 жылдары көрнекті коллекционерлер – Джон Куинн, Дункан Филлипс, Альберт С. Барнс және Фердинанд Хауолд іздегенімен, солардың бірі Колумб өнер музейінің қазіргі заманғы коллекциясын дербес құрған болса да, Лоусон американдық өнер әлемінде жоғары беделге ие болған жоқ. Пресионизм, Альфред Стиглиц шеңберінің суретшілері (мысалы, Джорджия О’Киф, Джон Марин, Чарльз Демут) және басқа да авангардылық ағымдар мен тұлғалар орталық сахнаны иеленгенде бұл орын алды. Соңында ол Нью-Йорктен кетіп, Флоридаға сапар шекті, онда оның жақын достары және демеушілері Кэтрин мен Ройс Пауэллдермен танысты. Ол 1931 жылы Корал Гейблсте алғашқы рет олармен тұрды, содан кейін жиі қайтып, 1936 жылы Флоридаға тұрақты қоныстанды. Өмірінің соңғы жылдарында ол Нью-Джерси штатының Шорт-Хиллс қаласындағы почта ғимаратының қабырғалық суретін жасады (қазір сақталмаған), бірақ негізгі назарын Флорида пейзажын суреттеуге бөлді. Көңілі құлдырап, денсаулығы нашарлаған ол 1939 жылы Майами жағажайында, суға батып, құпия жағдайда қайтыс болды. Достары Лоусонның өлімі өзіне-өзі қол жұмсау салдары болуы мүмкін деп ойлады. Лоусонның туындылары бүгінде оның достары мен әріптестерінің туындыларымен салыстырғанда көп танымал емес, бірақ оның ең жақсы суреттерін Солтүстік Американың көптеген өнер музейлерінің коллекцияларында кездестіруге болады. Роберт Анри оның пейзаж суретшілері арасында «Винслоу Гомерден бері ең ірісі» екенін айтты. Дункан Филлипс оны «үлкен романтик» деп сипаттады. Жақсы жасалған пейзаждар ретіндегі сапаларынан өзге, Лоусонның туындылары бүгінде Манхэттеннің шаруашылық өмірінің аяқталуының куәсі ретінде қызықты екінші өмірге ие. Лоусонның 1903 жылы осы атпен суреттеген Әйін Сент-Джон соборы Колумбия университетінің кампусынан және Ел теміржолының шуынан алыс емес орманның ортасында салынуда. Оның көктемгі жапырақтары, шатқалы мен қайықтары бар Вашингтон Хайтс бүгінде өркендеген Доминикан ауданы, қалалық, адамдар мен ғимараттарға толы, Бродвей мюзиклы «In the Heights» тақырыбы. Лоусонның суреттері көрермендерге бірнеше онжылдық ішінде мүлдем жоғалған әлемді еске түсіреді.