Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эмерик Фееш (; Осиек, 3 қараша 1904 – Нови-Сад, 9 шілде 1969) – суретші; сербтің наив өнерінің классигі.
Emerik Feješ (; Osijek, November 3, 1904 – Novi Sad, July 9, 1969) was a painter; a classic of Serbian Naïve art.
Өмірбаян
Ол 1904 жылы Хорватия Славониясында (Мажарстан Корольдігі, Австрия-Мажарстан, 1918 жылдан бастап Серб-хорват-словен Корольдігінің бөлігі) венгр-серб тегінің кедей отбасында дүниеге келді (оның отбасының бастапқы тегі Стефанович / Стефановић). Бес жасында ата-анасымен Сербияға көшіп келіп, өмірін Нови-Садта өткізді, 1949 жылы ауыр сырқаттан кейін зейнеткерлікке шығып, сурет салуды бастады. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында бұрынғы Югославияның әртүрлі қалаларында түйме жасаушы, қолдан қол саудагер, тарақ шебері, дүкенші және токар болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Венгрияда эмиграцияда өмір сүрді, ал 1945 жылы Нови-Садқа оралды. Фееш өмір бойы астма және ғылым ауруларынан зардап шекті, бұл оны төсекке таңды. 1949 жылы ол сурет салу және қолөнермен айналыса бастады, алғашқы туындыларын жасады. 1969 жылы Фееш Нови-Садта қайтыс болды, көптеген түймелер мен тарақтар, сондай-ақ оның шексіздігі мен әлемдік тартымдылығы үшін жоғары бағаланған жүздеген суреттерді қалдырды.
He was born in Osijek in 1904 in the Croatia Slavonia (Kingdom of Hungary, Austria Hungary, from 1918 part of the Serb Croat Slovene Kingdom) to a poor family of mixed Hungarian Serbian heritage (original surname of his family was Stefanović / Стефановић). At the age of five he moved to Serbia with his parents and spent his life in Novi Sad, where he began to paint in 1949 after his serious illness and retiring. Between two world wars he worked as a button maker, second hand dealer, comb maker, shop assistant and lathe operator in various towns of former Yugoslavia. During World War II he lived in exile, in Hungary, and in 1945 he returned to Novi Sad. Feješ suffered from asthma and sciatica throughout his life, keeping him bed ridden. In 1949, he discovered painting and handicrafts, and began his first works. In 1969 Feješ died in Novi Sad, leaving behind many buttons and combs, and hundreds of pictures that are much admired for their lack of inhibition and universal appeal.
Көркемдік стилі
Ол шұжық, портрет, натюрморт және қала маңындағы өмірдің жанрлық көріністерін салуды бастады; 1954 жылдан бастап ол тек қалалық көріністерді бейнеледі. Алғашқы көрмесі 1955 жылы, ал жеке көрмесі 1956 жылы өтті. Ол Оңтүстік Славян аймағындағы наив өнер мен маргинал өнердегі қалалық пейзаждың негізгі өкілі болды. Оның өрнектеу және стильдеудегі үлкен еркіндігіне қарамастан, оның композициялары айқын және танылатын шеңберден шықпады, себебі ол монументалды ғимараттардың қара-ақ суреттерін үлгі ретінде алып, көшірме қағазы арқылы көшіріп, содан кейін оларды үлкейтіп, әрқашан өзінің қиялынан бір нәрсе қосып отырды. Ғимараттардың реалистік бейнесі мен түсі суретшінің фантазиясына бағындырылды, кейде түпнұсқадан мүлдем өзгеше болатын. Ол Адриатика теңізі жағалауындағы қалаларды, Солтүстік теңізді, Англияны, Германияны, Нидерландыны, Швейцарияны, Францияны, Үндістанды және т.б. суреттеді. Аркалар мен ағаштарды доминоның өрнегімен, көздердің орнына шашыраңқы түймелерді қолдану арқылы суретші өзінің зердесін көрсетті. Шындықты әдемілеуге, сұр түсті жарқыратуға деген ықыласымен, ол жылы, гармониялы және фовистік жарқын түстерді пайдаланды. Повествотивтің болмауы, яғни абстрактілі формалар, түс, геометрияға бейімділік, күшті ритм және өрнектеудегі стилизация, жалпақтық және декоративтік элементтер Эмерик Феештің инстинктивті қазіргі заманғы сезімталдығын көрсетеді. Ол фигураға қызығушылық танытпады, бірақ плиткалардың биі, нақтырақ айтқанда, буги-вуги, оның көмегімен ол ерекше, көңілді көріністер, формалар мен түстердің рапсодияларын жасады, оның артында ол жалғыз, ауру және нәзік, машинаның ішіндегі кішкентай, сұр бұранда сияқты жасырынатын. Ол өзінің балалық ойын-сауық пен түстер мен сызықтар әлемінде мәңгілік балалық шақта өмір сүрді. Өмірінде ол аса танымал болған жоқ. Оның өнері көп жылдардан кейін ғана көрермендер тарапынан мойындалды. Бүгінде ол әлемдік классик.
He began to paint nudes, portraits, still life and genre scenes from suburban life; from 1954 he exclusively painted urban scenes. He had his first exhibition in 1955 and independent show in 1956. He was a protagonist of urban landscape in naïve art and outsider art in the South–Slavic region. Despite his great freedom in presentation and stylization, his compositions did not exceed the domain of the explicit and the recognizable, because he took black and white postcards with monumental buildings as models, and copied them by using carbon paper, then magnified them, always adding something from his fantasy. Realistic appearance and coloring of buildings were subordinated to the artist's fancy, sometimes not the least like original. He painted the towns at the Adriatic Coast, the North Sea, England, Germany, the Netherlands, Switzerland, France, India, etc. Defining the arches and architraves by use of frieze of dominoes, scattered buttons instead of oculi the artist showed his lucidity. With his irresistible wish to make the reality more beautiful, to make the grey colourful, he uses warm, sound and fauvist bright tints. The absence of narration, i. e. the abstract forms, coloring, inclination to the geometrical, strong rhythm and stylization in the presentation, flatness and ornamentation point to instinctively conceived modern sensibility of Emerik Feješ. A figure did not interest him much, but the dance of tiles, specific boogie woogie, by which he made unique, cheerful scenery, rhapsodies of shapes and colours, behind which he used to hide, lonely, ill and fragile like a small, grey screw in the machinery of mainstream which devours everything. He lived in his own world of infantile game of colours and lines in the ambience of everlasting childhood. He was not considerably prominent during his lifetime. His art was recognized by the audience many years later. He is a world classic today.
Көрмелер
Ол өзінің қалалық аңыздарын бүкіл әлемге таныстырды және көп рет сыйлықтар мен құрмет алды. Оның ең маңызды және көрнекті туындылары Наив және маргиналды өнер мұражайында (МНМА), Ягодина, Сербия, Хорватияның Наив өнер мұражайында, Загреб, Elke und Werner Zimmer галереясында, Дюссельдорф; және Galerie Charlotte Zande Bönningheim, Германия және басқа да жерлерде сақталуда.
He exhibited his urban legends worldwide and many times received awards and recognition. The greatest and most representative collections of his works are in Museum of Naïve and Marginal Art (MNMA), Jagodina, Serbia, in Croatian Museum of Naïve Art, Zagreb, Gallery Elke und Werner Zimmer, Düsseldorf; and Galerie Charlotte Zande Bönningheim, Germany, etc.