Карақфергус шайқасы (1597) – Солтүстік Ирландиядағы Тоғыз жылдық соғыс кезіндегі маңызды шайқас. Англия королевасы Елизавета I әскерінің Мақдоннелл кланынан жеңілісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тоғыз жылдық соғыс кезіндегі шайқас
Battle during the Nine Years War
Каррикфергус шайқасы 1597 жылдың қараша айында, қазіргі Солтүстік Ирландиядағы Антрим графтығындағы Ольстер провинциясында Тоғыз жылдық соғыс барысында болды. Бұл шайқас Англия королевасы Елизавета I-нің әскерлері мен Макдоннелл тайпасы арасында, Хью О'Нилл, Тирон графының әскери көмегімен өтті және ағылшындардың жеңілісімен аяқталды.
The Battle of Carrickfergus took place in November 1597, in the province of Ulster in what is now County Antrim, Northern Ireland, during the Nine Years War. It was fought between the crown forces of Queen Elizabeth I and the Gaelic clan of MacDonnell, with military support from Hugh O'Neill, earl of Tyrone, and resulted in a defeat for the English.
Өмірбаян
XVI ғасырда Ольстердің солтүстік-шығысы үшін көп шайқас болды. Каррикфергустың өзі 1570 жылдары провинцияның сол бұрышын отарлауға жасалған сәтсіз ағылшын тырабының негізгі бекінісі болды, бірақ келесі онжылдықтарда ағылшын ықпалы Сорли Бой басқаратын МакДоннеллдерге беріліп, ығыстырылды. 1595 жылы Ульстердегі ирланд феодалдары Хью О’Ниллдің жетекшілігімен көтеріліс ұйымдастырды, ал Антрим графтығындағы тәждің жалғыз бекінісі Каррикфергус пен Белфаст қамалындағы шағын гарнизон болды. МакДоннеллдер күту тактикасын ұстанды, тәждің көтерілісті басу науқанына толыққанды қолдау көрсетпеді, бірақ Тайронның Шотландиядан, әсіресе Глазгодан қару-жарақ жеткізіп алуына көмектесті. 1597 жылы жаңа тағайындалған Каррикфергус қамалының ағылшын губернаторы Джон Чичестер Кландебой О’Ниллдерінің бекіністеріне қарсы сәтті шабуылдар жасады және Сорли Бойдың туысы Джеймс МакСорли МакДоннеллмен жергілікті жердегі шабуылдар мен қарсы шабуылдар туралы келіссөздер жүргізді. Шотландтар губернатордың болмаған кезінде өткізілген кейбір атты әскер операцияларына наразылық білдірді, сондай-ақ олардың өтемақы талаптарын тыңдау үшін 1597 жылдың 4 қарашасында келіссөздер ұйымдастырылды. Чичестерге белгісіз, Джеймс МакСорли 1 қарашада Тайронмен кездесіп, граф оған қызының қолын беруді ұсынды, және одан да маңыздысы, шотландтарды 500 ирландтық мылтықшымен, олардың қолында каливерлер болды, күшейтті.
The north east of Ulster was much fought over during the 16th century. Carrickfergus itself had been the base for a failed English attempt to colonise that corner of the province in the 1570s, but in the following decades the English influence gave way to the MacDonnells under the leadership of Sorley Boy. In 1595 the Irish lords in Ulster rose out in rebellion under Hugh O'Neill, and the crown's only foothold in County Antrim was at Carrickfergus, and a small garrison in Belfast Castle. The MacDonnells adopted a wait and see policy, without committing themselves fully to the crown in its campaign to break the rebellion, though they facilitated Tyrone's arms shipments out of Scotland, primarily Glasgow. In 1597, the recently appointed English governor of Carrickfergus Castle, John Chichester, had enjoyed successes against the strongholds of the Clandeboye O'Neills, and was negotiating with Sorley Boy's nephew, James MacSorley MacDonnell, over a series of raids and counter raids in the locality. The Scots were aggrieved over certain cavalry operations that had lately been carried out in the governor's absence, and a parley was arranged for 4 November 1597 to hear their demand for reparations. Unknown to Chichester, James MacSorley had met with Tyrone on 1 November, where the earl offered his daughter's hand in marriage, and more importantly reinforced the Scots with 500 Irish shot armed with calivers.
Шайқас
Белгіленген күні МакДоннелл 700 әскермен Карикфергус қамалына жақындағанда ағылшындар оны байқады. Басқалардан қалыспау ниетімен губернатор өзінің көптеген әскерін – соңғы жорықтан шаршаған бес жаяу әскер ротасын және бір атты әскер ротасын алып шықты. Ол шотландтармен кездескенше оларды төрт шақырымға дейін бастап, сосын әскеріне алдыңғы қатарға жақындауға мүмкіндік беру үшін тоқтады. Осы уақытта офицерлер пікір таласты, бір тәжірибелі офицер губернаторды келіссөздерді жалғастыруға көндіруге тырысты. Бірақ әскері жиналғанда, губернатор өзінің қолбасшысы, капитан Мерриманға (нақтырақ айтқанда Мармионға) бұрылып: «Енді, капитан, сол жақта сіздің ескі достарыңыз тұр. Не дейсіз? Шабуылдаймыз ба?» деді. Мерриман (Мармион) келісіп, атты әскер командирі Мозес Хилл де оны қолдады. Шабуылға бұйрық берілді, ал шотландтар төбелі жерге шегінді. Бірақ ағылшын атты әскерлері жетекшілікке сенімді болмады, губернатор шағын тобымен бірге олардан жеңіл оқшауланды, олар оның қарқынына ілесіп үлгерген еді. Сонымен қатар, МакДоннелл ағылшындарды тұзаққа түсірді. МакДоннелл өзінің артында 800 әскерді жасырды, олардың ішінде шотландтық садақшылар, қылышкерлер және ирландтық сүңгілеушілер болды, бірақ одан да маңыздысы – 500 ирландтық оқ атушы. Ескертусіз, Тиронның жасырынған оқ атушыларының оқтары ағылшын қатарына құйылды. Шотландтар мен ирландтар қарсы шабуыл жасап, патша әскерлерінің қатарын бұзып жіберді. Губернатор аяғынан жараланды, бірақ қайтадан көтеріліп, еңістен төмен шабуыл жасап, әскерін қайта жинауға тырысты. Оған басына оқ тиіп, сол жерде қайтыс болды. Тағы бір офицердің басына оқ тиіп, тұтқынға алынды, тағы біреуінің атының астынан атып түсірілді, тағы біреуі иығынан жараланды. Патша әскерлері қорқып, күшейту күштері келгенімен, олардың ішінде аурулар да болды, гарнизон қамалды, қырғынды болдырмады, бірақ ағылшын жағынан 180 адам қаза тапты, 30-40 адам жараланды. Кейбіреулері Ларн-Логға жүзіп өтіп, жылқыларымен немесе оларсыз аман қалды және Маги аралының жағалауына жетті. Шайқас аяқталғаннан кейін Джеймс Максорли Чичестердің басын кесіп, бөшкеге салып, Дунганнондағы Тирон графына жіберді.
On the appointed day MacDonnell was sighted by the English on his approach to Carrickfergus Castle at the head of 700 troops. Not wishing to be outdone, the governor came out with the bulk of his men, just five companies of foot who were wearied from a recent expedition and one of horse. He led them out four miles, until the Scots were encountered, and then halted to allow his troops to close up on the advanced guard. In the interval the officers debated, one veteran urging the governor to proceed with the parley. But when his troops drew up, the governor turned to his commander, Captain Merriman (correctly Marmion), and said, "Now, Captain, yonder be your old friends. What say you? Shall we charge them?" Merriman (Marmion) assented, and was supported by the commander of the horse, Moses Hill. The order to charge was given, and the Scots fell back over the hilly terrain. But the English riders were not sure of their lead, and the governor was quickly isolated with a small party, which had managed to keep pace with him. Moreover, MacDonnell had drawn the English into a trap. MacDonnell had hidden 800 troops to his rear, which included Scots bowmen, swordsmen and Irish pike but more significantly 500 Irish shot. Without warning, volleys of shot poured into the English ranks from Tyrone's shot hidden on rough ground. On a counter charge, the Scots and Irish surged around and broke the formation of the crown troops. The governor was wounded in the leg but tried to rally his men by remounting and charging down the slope. He was shot through the head and killed outright. Another officer was hit in the head and captured, another had his horse shot out from under him, and another was shot through the shoulder. The crown forces were dismayed, and although reinforcements including the sick, so depleted was the garrison sallied out from the castle and prevented a massacre, the death toll on the English side reached 180, with 30 40 wounded. Some managed to survive by swimming away in Larne Lough, with or without their horses, and fetched up on the shore of the peninsula of Island Magee. After the battle James MacSorley had Chichester's head cut off, packed in a barrel and sent to the earl of Tyrone in Dungannon.
Салдары
Англияның жеңілісі ішінара оқ-дәрінің жетіспеуіне байланысты болды, бірақ губернатордың өрескел мінез-құлқы мен тиімсіздігін ақтауға ешқандай әрекет жасалмады. Ол тек келіссөздерге келген күштің мөлшеріне қарамастан, МакДоннелл өзінің іс-әрекеттерін оңай ақтады. Шотландтардың жеңісінде бір қызық жайт бар еді, себебі МакДоннеллдің әкесі Сорли Бой жиырма жыл бұрын Ратлин аралында ағылшындардың кланға қарасты адамдарды қырғынға ұшыратқаны үшін кек алу мақсатымен қаланы тонаған болатын.
The English defeat was partly put down to a lack of gunpowder, but there was no attempt to excuse the crassness and ineptitude of the governor's conduct. Despite the size of the force he had chosen to bring to a mere parley, MacDonnell had little difficulty in justifying his own conduct. There was some irony in the Scots' victory, because MacDonnell's father, Sorley Boy, had sacked the town over twenty years before in revenge for the English massacre of clan dependents on Rathlin Island.