Кіріспе

Вэнь Цзяо (溫嶠) (288 – 6 маусым 329), әдеби есімі Тайжен (太真), Шианьның Чжунву герцогы (始安忠武公), Цзинь әулеті кезіндегі қытай әскери генералы және саясаткері. Ол ең бастысы, Ван Дун мен Су Цзюнь жетекшілік еткен және Шығыс Цзиньнің өмір сүруіне қауіп төндірген екі көтерілісті басудағы рөлімен белгілі болды.

Отбасы

Вэнь Цзяоның әкесі Вэнь Дан (溫澹) округ әкімі, ал оның ағасы Вэнь Сянь (溫羨) ерте Цзинь мемлекетінің премьер-министрі болды. Оның шешесінің қарындасы генерал Лю Кунның әйелі болды, ол жылдар бойы Хан Чжао әскерлерінің Бин провинциясын (并州, қазіргі орталық және солтүстік Шаньси) Цзиньден тартып алуын тоқтатуға бекер тырысты.

Дуан Пидидің туыстығы

317 жылы император Миньді Хан Чжао тұтқындағаннан кейін, Бинг провинциясын жоғалтқан Лю Кун, Ю провинциясының (幽州, қазіргі Пекин, Тяньцзинь және солтүстік Хэбэй) губернаторы Дуан Пидидің штаб-пәтерінде болды. Ол Вэнь Цзяоға Цзянькангқа барып, Лангье ханзадасы Сима Рюиге императорлық атақ алу туралы петиция ұсынуды тапсырды. Анасы Күй әйелі оны кетуге тыйым салғанмен, ол бәрібір кетіп қалды. Вэнь Цзянькангқа келгеннен кейін, Уан Дао, Чжоу И (周顗) және Ю Лян сияқты уақытша астанадағы көптеген Цзинь шенеуніктері оның қабілетіне таңғалып, онымен достық қарым-қатынас орнатуға тырысты. Ол солтүстікке қайтуға ниеттенді, бірақ Сима Рюи оған қалуға бұйырды. 318 жылы Лю Кунды Дуан өлтірді (Дуанның ұлы Лю Кунның (劉羣) Дуан тайпасының басшылығы үшін өзінің қарсыласы Дуан Мопей (段末柸) тұтқындағаннан кейін, Лю Кунды құтқару үшін сатқындыққа баратынынан қорқып). Вэнь анасы Леди Цюйдің де осы арада қайтыс болғанын естіп, қайтадан солтүстікке қайтуға тырысты, бірақ императорлық атақты (Юань императоры ретінде) алған Сима Рюи оған қалуға бұйырды және одан әрі өзінің басқаруында қызмет етуге бұйырды. Ол Юань императорының ұлы Сима Шаоның досы және сенімді кеңесшісі болды. 322 жылы Ван Дун Юань императорына қарсы шығып, астана Цзянькангты басып алғанда, Вэнь ханзада Шаоның Ванмен соңғы қақтығысқа түсуіне кедергі келтірді. Жылдар өте келе Вэнь талантты жақсы танитын адам ретінде танымал болды.

Император Миннің кеңесшісі

323 жылы Юань императоры қайтыс болғаннан кейін, тәж шаһзада Шао Мин императоры болып таққа отырды. Ол Вэньмен көптеген маңызды мәселелер бойынша кеңесуді жалғастырды, ал Ван Дун Вэньді өзінің көмекшісі ету арқылы оны тоқтатуға тырысты. Вэнь Ванның лагеріне келген соң, ол Ванға мойынсұнып, оны мақтап, көптеген пайдалы кеңестер берді. Ван Вэньді өз жағына тартып алғанына сенді және 324 жылы ауырғаннан кейін не істеу керектігін ойлап, Вэньді Цзянькан қаласының әкімі ретінде қайтарды, осылайша Вэнь императордың қимылын қадағалай алады деп ойлады. Бірақ Вэнь Ванның ауруы мен жоспарларын император Минге жеткізді, бұл сол жылдың соңында астанаға шабуыл жасаған Ванның әскерінің жеңіліске ұшырауына себеп болды.

Юй Лян

325 жылы император Мин қайтыс болғаннан кейін, оның өсиетімен оның төрт жасар ұлы император Ченгтің басқаруын бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктерге тапсырды. Бірақ, император жесір Юйдің ағасы Юй Лян нақты регент болды. Оның жастықтан туған мақтанышы генералдар Су Цзюнь, Зу Юэ (祖約) және Тао Канға тез ренжітті, сондықтан 326 жылы Вэньді маңызды Цзян провинциясының (江州, қазіргі Цзянси) губернаторы етіп тағайындады, ол әскери бүліктерге қарсы қорғануы керек еді. Кейін, 327 жылы Су Юйге ашуланып көтеріліс жасағанда, Вэнь Юға дереу көмектесуге ниеттенді, бірақ Ю, Суды жеңе алатынына сенімді болғандықтан және Тао (оның Цзинь провинциясы (荊州, қазіргі Хубэй) Вэньнің батысында орналасқан) туралы алаңдағандықтан, бас тартты. Алайда, 328 жылдың басында астанадағы императорлық күштердің қиын жағдайда екені анық болды, өйткені Су өзінің жолындағы барлық күштерді жеңді. Вэнь Юның ескертулеріне қарамастан, Цзянканға асықты, бірақ астана Суға түскенге дейін Цзянканға жетпеді. Ю қашуға мәжбүр болды, ал император Ченг пен оның анасы император жесір Ю тұтқындалды. Император жесір Ю көп ұзамай қайғыдан көз жұмды. Ю Вэньге қосылды, және олар Суды қалай жеңуге болатынын ойлады. Вэньдің туысы Вэн Чонг (溫充) Таоға жоғарғы қолбасшы атағын беруді ұсынды, және олар солай істеді. Бірақ Тао Юға әлі де ренішпен қарағандықтан, бастапқыда бас тартты. Алайда, ашуы басылғаннан кейін ол келісті, және олар – Вэнь, Ю және Тао – күштерін біріктіріп Цзяньканға қарай шықты. 328 жылдың қысында Сумен болған шайқаста Су қаза тапты, содан кейін 329 жылы Су әскерінің қалдықтары жеңілді. Осы еңбегі үшін Вэнь Шиань герцогі болып тағайындалды.

Өлім

Цзянькан соғыста қатты зақымдалды (соғыс кезінде сарай өртенді), Вэнь астананы Южанға (豫章, қазіргі Наньчан, Цзянси) көшіруді ойлады, бірақ Ван Дао қарсылық білдіргеннен кейін, Цзяньканның Кейінгі Чжаоға қарсы солтүстік қорғанысын бақылау үшін ыңғайлырақ орналасқанын айтты. Сондықтан Вэнь астананы Цзяньканда қалдыруға келісті. Көптеген шенеуніктер оның Цзяньканда қалып, регенттік қызметін атқаруын сұрады, бірақ Вэнь император Миннің Ван Даоға осы рөлді тапсыруды көздегенін ойлап, бас тартты. Барлық мүліктерін Ванға тапсырғаннан кейін Цзян провинциясына қайтуға аттанды. Жолда тісіне (тістеріне) қатысты мәселелер туындады, оны (оларды) суырып алғаннан кейін инсульт шегіп, қайтыс болды. Ол Южан қаласына жерленді. Императорлық үкімет оның зор үлесін ескере отырып, император Миннің қабірінің солтүстігіне оған әсем қабір салуды жоспарлады, бірақ Тао Вэньнің өзі қарапайымдылықты ұстанғанын және үкіметтің мұндай қабір үшін қаржы жинауға күш жұмсауын қаламағанын атап өтті, сондықтан бұл ұсыныс қабылданбады.