Кіріспе

Үңгір формацияларын пайдаланып дыбыс тарататын орган. Ұлы Сталакпит Органы – АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Лурай үңгірінде орналасқан электрмен басқарылатын литофон. Үңгірдің 3,5 акр жерін қамтитын бұл аспап Гиннес рекордтары бойынша әлемдегі ең үлкен аспап саналады. Ол арнайы консоль арқылы басқарылады, ол әртүрлі өлшемдегі ежелгі сталактиттерді соленоидты резеңке соққыштармен соғу арқылы дыбыстар шығарады. Аспаптың аты таңдалған отыз жеті табиғи сталактиттің дәстүрлі құбырлы органның құбырларына және оның арнайы орган стиліндегі пернетақталық консоліне ұқсастығынан туындаған. Ол 1956 жылы Вирджиния штатындағы Шенноа ұлттық паркіне жақын Лурай үңгірінде Лелланд В. Спринклмен үш жыл бойы жобаланып, іске асырылды.

Тарих

Спринклдің аспапты қалай ойлағаны туралы екі дерек белгілі. 1878 жылы Лурай үңгірлері ашылғаннан бастап, осы құралымдардың музыкалық дыбыстар тудыруға қолайлы қасиеттері жақсы мәлім болды. Лурай үңгірлеріндегі литофондық музыка орындалғандығы туралы ең алғашқы сілтемелердің бірі 1880 жылы Смитсондар институтының тобымен бірге ашқан Эндрю Кэмпбелл басқарған саяхаттан алынған. Лурай үңгірлері туралы алғашқы басылған нұсқаулықтарға енгізілген есептің қысқаша мазмұнына сәйкес, Кэмпбелл топты бір құралымда әуен орындап таң қалдырды, бұл кейін Орган деп аталатын құралым болды деседі. 20 ғасырдың басында халық әндері, гимндер және басқа да танымал туындыларды орындау экскурсиялардың тұрақты бөлігіне айналды. Қазіргі экскурсияда айтылуынша, Спринкл 1954 жылы ұлының туған күніне орай Лурай үңгірлерін аралап шыққан кезде осы орындалымдардың бірінде Ұлы сталактит құбырлы орган идеясын ойлап тапқан. Аспаптың тууына қатысты тағы бір әңгіме бар: Спринклдің ұлы Роберт бас басын сталактитке соғып, дыбыс шығарған, ол Спринклді аспапты ойлап табуға шабыттандырған. Бұл оқиға 1961 жылы «Meccano» журналында және 1959 жылы «Rosicrucian Digest» журналында жарияланған.

Құрылыс

Спринкл үш жыл бойы белгілі бір ноталарды алу үшін қолайлы сталактиттерді тауып, оларды кесіп, Ұлы сталактит құбырлы органын жасады. Ол әрбір сталактитке аспаптың пернетақтасындағы сәйкес пернеге басқанда іске қосылатын соққыны қосты. Сталактиттер шамамен үңгірлердің ішінде орналасқан, бірақ оларды оның шекараларының кез келген жерінен естіуге болады. 2011 жылы фин-швед музыкалық ұжымы Pepe Deluxé Ұлы сталактит құбырлы органында түпнұсқа композиция жазып, орындаған алғашқы әртістер болды. Пол Малмстрём (Яри Саломен бірге топтың жартысы) Пепе Делюкстің Queen of the Wave альбомында ұсынылған "In The Cave" әнін орындап, жазды.