Жан Балукас: Американдық бильярд шеберінің өмірі мен жетістіктері

Кіріспе

Американдық бильярдшы (туған 1959)

Жан Балукас (28 маусым 1959 жылы туған) – Бруклин, Нью-Йорк қаласынан шыққан американдық бильярдшы және барлық уақыттағы ең ұлы ойыншылардың бірі саналады. 1990-жылдарға дейін, Эллисон Фишер өрге жүргенге дейін, Балукас ең ұлы әйел ойыншы атағына жалғыз үміткер деп кеңінен мойындалды. "Жол көрсетуші, дарынды бала, әйелдерге арналған киім талаптарына қарсы шыққан жалғызбасты, бильярдтағы Билли Джин Кингтей" деп сипатталған.

Балукас бес WPBA World Straight Pool Championship титулын, WPBA World 9 Ball Championship, сегіз BCA U.S. Open Straight Pool Championship титулын және төрт WPBA U.S. Open 9 Ball Championship титулын жеңіп алды. Балукас 100-ден астам кәсіби турнирде жеңіске жетті, сондай-ақ қатарынан 16 турнирде бірінші орынды иеленудің рекордын орнатты және сол кезде әйелдердің арасында кәсіби ойындарда ерлермен бәсекелесетін жалғыз өкілі болды. Кейінірек Балукас "мен бильярд залына көбінесе бармайтынмын, егер барсам да ойнамайтынмын. Маған ыңғайсыз болды, соған қоса, сол кезде қыздар ондай жерлерге бармайтын" деп түсіндірді.

АҚШ ашық бассейнінің чемпионы

1972 жылғы 18 тамызда 13 жасында Балукас BCA U.S. Open Straight Pool Championship әйелдер дивизионында жеңіске жетті, жолында бес дүркін чемпион Дороти Уайзды жеңіп, 1500 доллар сыйлық алды. Балукас АҚШ Ашық чемпионатының ең жас жеңімпазы болды, бұл үлкен артықшылықпен жеңіс болды. Ол финалда қарсыласын, Мичиган штатының Детройт қаласынан келген Мадлен Уитлоуды 75–32 есебімен 44 айналымда жеңді. Байқау туралы хабарлаған The New York Times: «Мисс Балукас турнир бойында алты қарсыласын дәлдікпен ойнап және мінсіз стратегия қолданып жеңгендіктен, титул үшін күшті талас белгілерін көрсетті». Турнирдің басында ол Жапонияның Киото қаласынан келген үй шаруасындағы Миэко Хараданы 75–1 есебімен 20 айналымда, 25 допты үздік сериямен жеңіп шықты. 1974 жылы Чикагодағы Sheraton қонақүйінде өткен АҚШ Ашық чемпионатында Балукас өзінің титулын қорғады, тағы да Хараданы жеңіп, бірақ бұл жолы 100–99 есебімен тым тартысты болды. Бұл Балукастың 15 жасында АҚШ Ашық чемпионатында үшінші рет жеңіске жеткені болды. Финалдағы тартыс ерлер арасындағы нәтижелерге де ұқсас болды, онда Джо Балсис Жим Ремпеге 200–199 есебімен жеңіске жетті. 1975 жылы Балукас АҚШ Ашық чемпионатының жартылай финалында Риесті 75–15 есебімен 15 айналымда жеңіп, Айова штатының Ames қаласынан келген Гейл Бридлавты 75–19 есебімен жеңіп, содан кейін финалда Харадамен кездесіп, жеңіске ұшырады, 39 айналымда 100–63 есебімен 3000 доллар сыйлық алды және 23 допты үздік серия көрсетті. 1976 жылы, 17 жасында, Балукас бес мәрте қатарынан АҚШ Ашық чемпионатында жеңіске жетті, Пенсильвания штатының Cheyney қаласынан келген Глория Уокерді 39 айналымда 75–46 есебімен жеңіп, 1700 доллар сыйлық алды. Балукас келесі екі АҚШ Ашық чемпионатында да жеңіске жетіп, қатарынан жеті рет жеңіске жетті, бірақ 1978 жылдан кейін жарыс тоқтатылғандықтан бұл қатары аяқталды. Балукас бильярдта ғана емес, жалпы жақсы спортшы болды. 16 жасынан бастап, тағы екі жыл бойы ол ABC TV-нің Superstars бағдарламасына қатысуға шақырылды. Флорида штатының Rotonda қаласында өткен бұл жарыста әртүрлі спорт түрлерінен чемпиондар өздерінің мамандануынан басқа спорт түрлерінде жарысып, барлығы 69000 доллар ақшалай сыйлықтар үшін күресті. 1976 жылы алғаш рет қатысқанда, оқушы болып оқығанда, ол екінші орынды иеленіп, теннис пен боулингтен жеңіске жетті, онда ол 192 ұпаймен жеңіп алды. Сол жылы жылдам конькимен сырғанаушы Энн Хеннинг жеңімпаз атанды. Басқа бәсекелестердің қатарында суға секіруші Микки Кинг, теннис және гольф шебері Алтея Гибсон, шаңғышы Кики Каттер, спринтер Вайомия Тиус және теннис чемпионы Мартина Навратилова бар. Екінші орынды жеңгені Балукасқа қатты әсер етті, өйткені Superstars-тағы орналасу үшін ақшалай сыйлық (13,100 доллар) алғандықтан ол әуесқой мәртебесін жоғалтты және одан кейін жоғары мектеп спорт түрлерінде бәсекеге түсуге тыйым салынды, сонымен қатар колледждің спорттық стипендиясына ие бола алмады. Балукас көптеген басқа да атақтарды жеңіп алды, оның ішінде WPBA World Straight Pool Championship чемпионатында бес рет жеңіске жетті. 1977 жылы 14 тамызда Нью-Джерси штатының Asbury Park қаласында өткен конгрестік залда өткен турнирде бірінші рет жеңіске жеткенде, ол «Бруклиннен келген 18 жасар дарынды бала» деп сипатталды. Ол жерде ол 100–57 есебімен Уолкерді (сонда Нью-Йорк штатының Итакасынан) қайтадан жеңіп, 1001 доллар сыйлық алды. Балукастың АҚШ Ашық чемпионатында еркек немесе әйел ешбір ойыншыдан көп жеңісі бар, ерлер үшін төрт рет Стив Мизерак екінші орынға ие болды. Оның жеті рет Ашық АҚШ чемпионатында жинаған ұпайлары қарсыластарынан өзгеше болды. Кейін ол 1977 жылы Рудольф Вандерон а/к/а Миннесота Фэтспен, 1979 жылы Рей Мартинмен және 1986 жылы Стив Мизеракпен теледидардағы «Жыныстар шайқасы» матчтарында ойнады. 1987 жылы The New York Times тілшісі Роджер Старрмен сұхбаттасу барысында ол осындай іс-әрекеттер арқылы бильярд туралы көп нәрсе үйренді, бірақ «оның өзі бильярд жұлдыздары тіпті көңіл көтеру кезінде де, әсіресе балаларға, тіпті қыз балаларға жоғалтуды ұнатпайтынын білді. Ол сондай-ақ, жігіттердің, оның ішінде ағаларының да қыздарға жеңіліп, ұятқа қалуының себебін білгенін байқады. Ол былай деп есіне алады: «Төрт ағайымның кішісі Пол үйдегі бассейн үстелінде мені жеңген сайын, үйді аралап: «Мен жеңдім, мен оны жеңдім!» - деп айқайлайтын. Менің ойымша, бұл менің ойынға барынша күш салуымның бір себебі болды» деп жазды. Балукас ерлерге қарсы бірнеше жарыстарда ойнады, соның ішінде кем дегенде бір теледидардағы матч 1979 жылы 25 наурызда оның және ерлер чемпионы Рей Мартиннің арасында өтті. Бұл матч теледидар кестесінде «Жыныстар сынағы» аясында, гольф ойнатушылар Нэнси Лопес пен Энди Норт арасындағы ерлер мен әйелдер арасындағы және скейтбордтық сынақ матчқа қатысушылар арасындағы матч ретінде жарияланды. 1980 жылы Балукас тағы да ерлер дивизионында, PPPA World Straight Pool Championship турнирінде, Нью-Йорк қаласының Roosevelt қонақүйінде өткізілді. Ол екінші раундта Стив Мизерактан 150–93 есебімен жеңіліп қалды. Турнирдегі оның жалпы орны 22-ші болды, ал одан кейін 42 ер адам қалып қойды. Ол сондай-ақ турнирдің әйелдер дивизионында да қатысты және жеңіске жетті, Бруклиннен келген Билли Биллингсті 100–75 есебімен жеңді. The New York Times газетінің мәліметінше, «Мисс Балукастың жеңісі күтілгендей болды және бұл әдеттегі жағдай. Ол бұрынғы чемпион және, шындығында, соңғы сегіз жылда әйелдерге қарсы тек екі ойында ғана жеңіліске ұшырады». Балукас бастапқыда 1987 жылғы B. C. Classic турнирінің ерлер және әйелдер дивизионына қатысуға тіркелді, бұл тоғыз доптан тұратын жарыс. Нақты даудан кейін (төменде сипатталғандай), ол тек ерлер тарапынан бәсекелесті. Ол жолында 11–3 есебімен Кит МакКредиді жеңді (сол кезде ақшалай тізім бойынша 17-ші орындағы ер адам және 1986 жылғы The Color of Money фильмінде жаман ойыншы «Грэди Сизонс» рөлінде түскен). Балукас әлемдегі ең жақсы ойыншылардың көптеген арасында 9-шы орынды бөлісті.

On August 18, 1972, at 13 years of age Balukas won the women's division of the BCA U. S. Open Straight Pool Championship, along the way defeating five time champion Dorothy Wise and taking home a prize of $1,500. Balukas was the U. S. Open's youngest winner ever and by a large margin. She roundly defeated her opponent in the finals, Madelyn Whitlow of Detroit, Michigan, with a score of 75–32 in 44 Reporting on the competition, The New York Times stated: "Miss Balukas showed signs of strong title contention throughout the tournament play as she defeated six opponents with precision shooting and near flawless strategy." Earlier in the tournament she trounced Mieko Harada, a housewife from Kyoto, Japan, 75–1 in 20 innings and with a 25 ball high run. In the 1974 U. S. Open held at the Sheraton Hotel in Chicago, Balukas defended her title, again beating out Harada but by a much closer, nailbiting 100–99 final score. This was Balukas' third straight U. S. Open title at the age of 15. The close finale echoed the results seen in the men's division, where Joe Balsis defeated Jim Rempe 200 199 for the men's crown. In 1975 Balukas defeated Ries again in the U. S. Open semi finals with a score of 75–15 in 15 innings, dispatched Ames, Iowa native Gail Breedlove 75–19, and then again faced and defeated Harada in the finals, claiming the $3,000 purse with a score of 100–63 in 39 innings and posting a high run of 23. In 1976, then 17, Balukas took her fifth consecutive U. S. Open title, beating Gloria Walker of Cheyney, Pennsylvania 75–46 in 39 innings, winning a $1,700 purse. Balukas went on to win the next two U. S. Open straight pool championships for a total of seven back to back wins, her streak foreclosed after 1978 by the discontinuance of the competition itself. Balukas was not just talented at pool but was an all around good athlete. Starting at age 16, and for two other years, she was invited to participate in ABC TV's Superstars. Held in Rotonda, Florida, the event pitted championship athletes from one sport competing in sports other than their own specialties, vying for cash prizes totaling $69,000. In her first appearance in 1976, while a junior in high school, she finished second taking titles in tennis and bowling where she won with 192 points. The winner that year was speed skater Anne Henning. Other competitors included, diver Micki King, tennis and golf pro Althea Gibson, Skier Kiki Cutter, sprinter Wyomia Tyus, and Tennis champ Martina Navratilova. The second place win was bittersweet for Balukas, because based on the award of prize money for placing at Superstars ($13,100), she lost amateur standing and was thereafter banned from competing in high school sports, also becoming no longer eligible for a college athletic scholarship. Balukas has won numerous other titles including five wins at the WPBA World Straight Pool Championship. Upon her first win in that tournament held at a convention hall in Asbury Park, New Jersey on August 14, 1977, she was described as "the 18 year old prodigy from Brooklyn." There she again outplayed Walker (then of Ithaca, New York), with a score of 100–57, and earned a $1,001 prize. Balukas has more U. S. Open wins than any other player, male or female, the runner up for the men being Steve Mizerak with four. Her ball average over the seven U. S. Opens was in a different class than her opponents. She later would play televised "Battle of the Sexes" matches with Rudolph Wanderone a/k/a Minnesota Fats in 1977, Ray Martin in 1979 and with Steve Mizerak in 1986. According to a 1987 interview with reporter Roger Starr of The New York Times, she learned much about pool through such activities but "she also learned that, even in fun, pool stars did not like losing in public, especially not to children, and less, even, to girl children. She also discovered that young men, including her brothers, shared the feeling of shame over losing to girls. She recalls, 'Whenever my brother Paul, the youngest of my four brothers, beat me at pool on the table downstairs at home, he would run through the house shouting 'I won, I beat her'. I guess that was one reason I worked all the harder at my game.'" Balukas played against the men in a number of competitions, including at least one televised match aired on March 25, 1979, between her and men's champion Ray Martin. The match was billed on the television schedule as part of a "Challenge of the Sexes," alongside similar male female matchups between golfers Nancy Lopez and Andy North and coed participants in a skateboarding challenge match. During 1980, Balukas again competed in the Men's division, in the PPPA World Straight Pool Championship hosted at New York City's Roosevelt Hotel. She was defeated in the second round at the hands of Steve Mizerak with a score of 150–93. Her final standing in the tournament overall was 22nd, with 42 men trailing her in the rankings. She also competed in the women's division of that tournament and was the victor, defeating Billie Billings, also of Brooklyn, with a score of 100–75. According to The New York Times, "Miss Balukas's triumph was not only expected but routine. She was a defending champion and, in fact, has lost only two games to women in the past eight years." Balukas was initially entered in both the men's and women's divisions of the 1987 B. C. Classic, a nine ball competition. After notable controversy (detailed below), she competed only on the men's side. Along the way she trounced Keith McCready 11–3 (at the time the 17th ranked male player by money list, and who guest starred as obnoxious hustler "Grady Seasons" in the 1986 film The Color of Money). Balukas finished in a tie for 9th place among many of the best players in the world.

Киім үлгісі туралы дау

1987 жылдың тамызында Нью-Йорк штатының Бингемтон қаласындағы «Холидей Инн» қонақүйінде өткен жыл сайынғы «B. C. Open» турнирінде Балукас екі санатта да қатысуға тіркелген болатын. Ол келген соң, кешкі ойындарға ресми киім кию керектігін, ал ол мұндай киімдерді өзімен алып келмегенін анықтады. Алайда, ерлер санаты үшін мұндай талап қойылмаған. Балукас әйелдерге ерлерден бөлек қарау дұрыс емес деген пікірде болды және сол себепті тең емес талапты орындау үшін киім алудан бас тартты.

Спортпен үзіліс

1988 жылы Балукас Лас-Вегастағы Цезарь сарайында өткен WPBA World 9 Ball Championship телеарнасында кәсіби Робин Беллмен кездесті. Әйелдер арасындағы турнирде Балукастың ең жақын досы болған Белл оған ешқашан жеңілген емес, бірақ турнирде өте күшті ойнады. Есеп 2:3 Беллдің пайдасына болғанда, ол екі ойын қатарынан 9-шы шарды енгізіп, есепті 5:2-ге жеткізді. 1987 жылға қарай Балукастың әйелдер кәсіби пулындағы үстемдігі соншалықты күшті болды, The New York Times газеті оны "тыныс кескіш" деп сипаттады. Хабар берушілер Балукасты ұзақ уақыттан бері "Кішкентай ханшайым" деп атамай, оны "Патшайым" деп таныстыра бастады. Ол сол кезде BCA U.S. Open Straight Pool Championship-ті алдыңғы тоғыз жылдың сегізінде жеңіп алды, сондай-ақ осы кезеңде ол қатысқан барлық 16 әйелдер кәсіби турнирінде жеңіске жетті. Ол бес рет "Жылдың үздік ойыншысы" атағын алды. 1985 жылы Балукас Дороти Уайзден кейін BCA Hall of Fame-ге енгізілген екінші әйел болды және 25 жасында оның ең жас мүшесі атанды. 1987 жылы Балукас алғашқы әйел бильярдшы болып, 100-ден астам кәсіби турнирде жеңіске жетті. 1999 жылы Балукас Billiard Digest журналының "Ғасырдың 50 ең үздік ойыншысы" тізімінде он бесінші орынды иеленді.