Соғыс кезеңіндегі әскери қолбасшы және мемлекеттік қайраткер Чжао Шэ

Кіріспе

Б.з.д. 3-ғасырдағы қытайлық Чжао мемлекетінің бюрократы және генералы Чжао Шэ (趙奢) – Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Чжао мемлекеті үшін қызмет еткен. Чжао Шэ – Чжао патшасы Хуэйвэньнің ұлдарының бірі. Ол салық жинаушы болып жұмыс істеген. Жоғары немесе ықпалды лауазымды болмаса да, Чжао Шэ өз міндеттерін заңға сәйкес орындады. Чжао Шэ (б.з.д. III ғасыр; 趙奢) – қытайлық бюрократ және Чжао мемлекетінің генералы.

Өмірбаян

Жао Шеңнің тегі мен ерте өмірі белгісіз, ол Жао мемлекетінде жер салығын жинаушы болып жұмыс істегені ғана мәлім. Жоғары лауазым немесе билікке ие болмаса да, Жао Ше өз міндеттерін заңға сәйкес атқарды. Сол кезде жер салығын төлеуден бас тартқан Жао Шенг атты ықпалды аристократ болды. Жао Шенгті жеке жазаламау үшін, Жао Ше оның отбасының есептерін жүргізген тоғыз әкімшіні тұтқындап, өлтірді. Жао Шенг қатты ашуланып, Жао Шені өлтіргісі келді. Бірақ Жао Ше Жао Шенгті мемлекеттік заңды бұзғаны үшін айыптады. Жао Ше Жао Шенгке аристократ ретінде заңға бағынуға және оны бұзбауға тиіс екенін, әйтпесе мемлекет құлайтынын еске салды. Жао Шенг өзінің қателігін түсініп, Жао Шеге кешірім сұрап қана қоймай, оны билеушіге жоғарылатуға ұсынды. Сөйтіп, Жао Ше бүкіл мемлекеттің жер салығын жинаушысы болып тағайындалды. 271 жылы Цинь мемлекеті Ханға шабуыл жасау үшін үлкен әскер жіберді, бірақ жолында Жао жерінен өтуге мәжбүр болды. Жао әскері Цинь әскеріне тең келмеді, олар Жао территориясының көп бөлігін басып алды. Цинь әскері Е Юға (閼與, қазіргі Хэшун округі, Шаньси провинциясы) жақындады, ол Жао астанасы Ханданнан тым алыс еді. Сол кезде Жао әскерінің бас қолбасшысы Лиань По Е Юды тастап кетуді ұсынды, өйткені оны күшейту үшін тым алыс еді. Сонымен қатар, Е Юға баратын жол тар және қиық-ұсақ болды. Жао Ше билеуші мен бас қолбасшыға екі әскердің тар және қиық-ұсақ жолда шайқасуы, кеңеюге орын жоқ шағын қуыста екі егеуқырдың шайқасуына ұқсайтынын айтты. Ең батылы мен күштісі жеңіске жетеді. Жао билеушісі Жао Хэ Жао Шені Е Юды құтқару үшін күшейтілген әскерге жетекшілік етуге тағайындады. Жао Хэ әскерін жеңіл қару-жарақпен жабдықтады және Цинь әскерінің тылына жетті. Цинь әскері қоршауға түсуден қорқып, қоршауды алып тастап, Жао әскеріне қарсы толық күшін жұмсады. Жао Хэ әскерінің көп бөлігін тауға жасырды, ол Цинь әскерінің кешке қарай жақындасады деп есептеді. Күні кешкенде, Цинь әскері жақындады, ал Жао Хэ оларды қараңғыда тосқауылға алды. Жао Ше батылдықпен Цинь әскерін жеңді. Жао патшасы Хуэйвэнь Жао Шені Хэбэй провинциясындағы Хандан қаласының солтүстігіндегі Ма Фу (馬服) ауданының әкімшісі етіп тағайындады. Алайда, Жао мемлекеті үшін өкініштісі, Жао Ше осы жеңістен кейін бірнеше жыл өткен соң қайтыс болды. Оның орнын апатты Чанпин шайқасының қолбасшысы болған ұлы Жао Куо басты. 228 жылы Жао мемлекеті Цинь мемлекетіне бағынды. Жао Шеңнің ұрпақтары "Ма" (馬) тегін, "Ма Фу" ауданының алғашқы сөзін өз тегі ретінде қабылдады.

Zhao She's origins and early life were unknown, other than he was initially employed as a land tax collector in the State of Zhao. Although he was not holding a high or powerful position, Zhao She carried out his duties according to the law. At this time there was a very powerful aristocrat by the name of Zhao Sheng, who refused to pay any land tax. In order to avoid punishing Zhao Sheng personally, Zhao She arrested and killed the nine administrators who kept accounts for Zhao Sheng's family. Zhao Sheng became very angry and wanted to kill Zhao She. However, Zhao She scolded Zhao Sheng for not upholding the law of the state. Zhao She also reminded Zhao Sheng that as an aristocrat, he should be an example in abiding by the law and not infringing on it lest the state would perish. Zhao Sheng realised that he was wrong and he not only apologised to Zhao She, but also recommended him to the ruler for promotion. Zhao She subsequently was promoted as the land tax collector of the whole state. In 271 BCE the State of Qin sent a large army to attack Han, but would have to attack the Zhao territory in the way. The Zhao army was no match for the Qin, who captured a large part of the Zhao territory. The Qin forces were approaching E Yu (閼與, in present day Heshun county (和順縣), Shanxi province), which was very far from the Zhao capital of Handan. At that time the commander in chief of the Zhao forces, Lian Po recommended abandoning E Yu as it was too far away to reinforce. Also, the road to E Yu was narrow and winding. Zhao She told the ruler and the commander in chief that when two armies were fighting in a narrow and winding road it was like two rats fighting in a little hold with not much room to manoeuvre. The braver and stronger one would win. Zhao He, the ruler of Zhao, then appointed Zhao She to lead a reinforcing army to rescue E Yu. Zhao He equipped his troops with light armour for mobility and reached Qin forces' rear. Qin forces, in fear of being trapped, lifted the siege and turn its full strength against the approaching Zhao forces. Zhao He hid most of his troops on a mountain, which he estimated the Qin troops would approach by dusk. Sure enough, the Qin forces approached, and Zhao He ambushed them in the dark. With determination and bravery, Zhao She defeated the Qin forces. King Huiwen of Zhao rewarded Zhao She by making him the administrator of a district called Ma Fu (馬服 in present day north of Handan city in Hebei province). Unfortunately for the state of Zhao, Zhao She died just years after this victory. He was succeeded by his son Zhao Kuo, who was the commander of the catastrophic Battle of Changping. Eventually in 228 BC the state of Zhao was subjugated by the State of Qin. The offspring of Zhao She adopted "Ma" (馬), the first word of the district "Ma Fu", as their surname.

Танымал мәдениет

Манга және аниме әлемінде ол Чжао елiнiң "Чоу Ша" деп аталатын Ұлы генералы болды және "Рен Па" мен "Рин Шоу Джо" қатар "Чжаоның үш ұлы аспанының" бiрi едi.