Кіріспе

Көп мақсатты желкенді қайық. Үндістандық крикетші Дхони (Тхони немесе Доней деп те жазылады) – Мальдив аралдарында, Оңтүстік Үндістанда және Шри-Ланкада қолданылатын моторлы немесе латин желкенді дәстүрлі көп мақсатты қайық. Олар түрлі өлшем мен пішінде балық аулау кемесі, паром, сауда және жүк тасымалдау кемесі ретінде пайдаланылады.

Этимология

Дхони термині санскрит тіліндегі dróṇa сөзінен туындаған, ол "ағаштан жасалған ойыс ыдыс" деген мағынаны білдіреді. Тағы бір теория бойынша, дравидтік (тамил-малаялам) тегі бар, ол "tull" түбір сөзінен шыққан, яғни "қазу" дегенді білдіреді, себебі алғашқы дәстүрлі дхонилер бір тікелей ағаштан қазылып жасалған.

Тарих

Тони туралы 1200/1256 жылдар шамасында Андра жағалауындағы Кришнапаттинамнан табылған тамил жазуында еске алынған. Дәстүрлі дони – Мальдив аралдарындағы белгілі ең көне теңіз кемелерінің бірі. Мұндай дәстүрлі желкенді кемелердің көпшілігі қажеттілік туғанда кокос пальмасы ағашынан жасалған. Бұрынғы кезде малдивтік балықшылар желкенді дониді пайдаланған. Өнеркәсіптік революция кезінде көптеген балықшылар механикаландырылған дониге көшті. Тамил, каннада және конкани тілдеріндегі «кішкентай қайық» сөзі – дони, ал малаялам тілінде – туони, бұл арабтар мен Гоадағы конкани халқы арасындағы, сондай-ақ Конкан мен Оңтүстік-Батыс Үндістанның басқа да порты қалаларындағы сауда байланыстарының нәтижесі болуы мүмкін. Джеймс Уэлш Үндістандағы 40 жылдық қызметін еске түсіріп, дониді былай сипаттады: Шығыс жағалаудағы дони немесе тони – үлкен, қолайсыз кеме, тіпті жарты аралының батыс жағалауындағы порттарға дейін ауыр жүктерді тасымалдайды. Оларда бір мачта және тіктөртбұрышты желкен болады, кейде кішкентай жоғарғы желкен де қосылады. Олар теңізге лайықты саналады, бірақ еуропалықтарға арналған жай жоқ, және көбінесе өте қиын басқарылады.

Құрылыс

Бұрын дхони қайықтары жоспарсыз салынатын. Шебер ұста өлшемдерін алып, ұсталарға нұсқау берген. Қазіргі заманғы дхонилер көбінесе шыны талшықтан жасалады. Дизельді қозғалтқыштармен жабдықталған дхонилер курорт аралдарында су астына сүңгу үшін кеңінен қолданылады, олардың судан төменгі бөлігі осы қызмет үшін өте ыңғайлы. Мальдив аралдарында ішкі жерде салынған кемелерден құралған үлкен балық аулау флоты бар, әр кемеде сегізден он екіге дейін адам тасымалдайды. Олардың көпшілігі – дхонидің түрлері, дәстүрлі түрде кокос ағашынан жасалған, бірақ Соңғы Азиядан импортталған ағаш көбірек қолданылады. Бұрын желкенмен жүретін қайықтар қазір көбінесе қозғалтқыштармен жабдықталады. Дхонилерді салудың негізгі орны Раа атолындағы Алифушиде. Дхони жасау – Мальдив аралдарындағы дәстүрлі қолөнер, жас оқушылар шеберлерден тәлім алады. Ағаштан жасалған қайықтарды дайындауға 60 күн уақыт кетеді.

Жаңартулар

Халықаралық даму қауымдастығының (ХДҰ) 3,2 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарызының есебінен 1980-ші жылдары қайықтардың көп бөлігі механикаландырылды. Моторлардың қосылуы пайдалану шығындарына жанармай шығындарын арттырса да, 1982 мен 1985 жылдар аралығында балық аулау көлемі екі есеге өсті. Сонымен қатар, 1992 жылы ауылған 82 000 тонна балық рекордтық деңгейге жетті; мысалы, 1987 жылы 56 900 тонна балық ауылған.