Кіріспе

Генуева, оп. 81, Роберт Шуманның төрт актілі операсы. Ол неміс романтизмі жанрында, Роберт Райниктің және композитордың өзінің либреттосы бойынша жазылған. Шуманның жазған жалғыз операсы, ол 1850 жылдың 25 маусымында Лейпцигтегі Штадт-театрда тұңғыш рет орындалды, композитор дирижерлік етті. Премьера кезінде тек үш рет қойылды, ал баспасөздегі жағымсыз сын Шуманның екінші опера жазудан бас тартуына шешуші ықпал етті. Генуева – бұл 8-шы ғасырда өмір сүрген Брабанттық Женевьева туралы ортағасырлық аңызға негізделген, ол 13-шы ғасырда Бавария герцогы Людовик II-нің әйелі Мари Брабанттың өміріне сіңірген деп есептеледі. Бұл оқиға 19-шы ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе Германияда, түрлі театрлық қойылымдар арқылы кең танымал болды. Осы кезеңдегі екі қойылым – Людвиг Тиктің «Қасиетті Женевьеваның өмірі мен өлімі» және Кристиан Фридрих Хеббелдің «Генуева» пьесалары операның либреттосының негізі болды. Операның сюжеті Вагнердің «Лоэнгрин» операсымен бірнеше ортақ белгілерге ие, ол Шуман «Генуеваны» жазған кезеңде жазылған. Генуева ешқашан кең көрермендерге таныс болған жоқ, бірақ ол әлемнің түкпір-түкпірінде үнемі қайта қойылып келеді және бірнеше рет жазылған.

Құрастыру тарихы

Шуман 1842 жылы опера жазуға ниет білдірді және дәстүрлі неміс аңыздарына негізделген опералардың мүмкіндіктеріне қызығушылық танытты. Осы кезеңдегі жазбаларынан көрініп тұрғандай, Шуман Нибелунг, Лоэнгрин және Тилль Эуленшпигель оқиғаларын неміс операсы үшін жақсы кандидаттар деп санады. Шуман қатты депрессиядан кейін "Женовева" жобасына кірісті. 1840-шы жылдардың басында әйелі Клара Шуманның үлкен халыққа танылуы, оның атақты пианиношы және гастрольдік виртуоз ретінде жоғары мәртебелі композитор болуы, сондай-ақ Лейпциг Гевандхаусының директоры лауазымына ие болмауы Шуманның депрессиясын күшейтті. 1844 жылы ол Кларамен Дрезденге көшті, онда депрессиясы бірте-бірте басылды және ол бірқатар шығармалар, соның ішінде "Женовева" операсының үстінде жұмыс істей бастады. Дрезденде Шуман Рихард Вагнермен кездесті, Вагнердің "Женовева" либреттосына жасаған сынды пікірлері екі композитордың арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Дегенмен, Шуман Вагнер операларының драмалық күшіне таң қалды және Вагнердің музыкасының ықпалы "Женовева" партитурасына енді. Шындығында, операда қолданылған кейбір музыкалық тәсілдер, мысалы, үздіксіз ағынды музыка (яғни речитативтер жоқ) және таза виртуоздық вокалдық эпизодтардың болмауы, Шуманның Вагнердің композициялық әдістерін жеке түсініп, бейімдеуі болып табылады. Дрездендегі Семеропера театры "Женовеваны" сахналаудан бас тартқандықтан, Шуман ашуға іш толды, бірақ ақырында Лейпцигте сахналауға қол жеткізді.

Өнер тарихы

1995 жылы Билефельд операсы 70 жылдан астам уақыттан бері әлемде алғаш рет Генуэва операсын сахналық қойылымда қайта жандандырды. Джеффри Мулл дирижерлік етіп, Катя Челлник режиссерлік жасаған опера сегіз керемет қойылымды көрсетті. Лондонның «Opera» журналы Джеффри Муллдың күшті дирижерлеуінен Шуманның театр музыкасының бұған дейін мойндалғаннан гөрі көбірек сенімді, шиеленісті және қызықты екенін айтуға болады деп жазды. Солтүстік Америкадағы тұңғыш қойылым 2005 жылдың 2 сәуірінде Бостон қаласындағы Эммануэль шіркеуінде концерттік орындалыста өтті және көрермендер тұрып шапалақтады. 2008 жылдың ақпан айында опера Цюрих операсымен, ал 2010 жылдың наурызында Лондон университетінің колледж операсымен ұсынылды.

Музыка

Генуэва 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет, 2 фагот, 4 валторна, 2 труба, 3 тромбон, литавра және скрипкалар тобына арналған. Шуман неміс тіліндегі опера дәстүріне зор қызығушылық танытты, өзінің заманында Моцарт пен Вебердің туындыларында жақсы қалыптасқан шежіреге ие болды. Ол Германиядағы операның заманауи өкілдерінің, мысалы Маршнер мен Вагнердің музыкасына қызығушылық танытты және Бетховеннің «Фиделио» операсын білді. Шуман Вагнер операларында көрінген операға жаңа көзқарасты «Генуэва» операсына енгізуге құштар болды: ол «Сиырғақ флейта» немесе тіпті «Фиделио» сияқты классикалық үлгілерге қарағанда, ауырлатылған мыс оркестрі үшін жазды. Ол сондай-ақ Вагнердің жақындағы жаңашылдығы – речитативті де қалдырды, ол операның сюжетін либретто мен музыка арасында тең бөлісу міндетін жеңілдетті. Операның романтикалық тақырыптары ғана емес, «Лоэнгринмен» де, сонымен қатар Вагнердің көптеген шығармаларымен де жақын. Вагнер, Шуман сияқты, орта ғасырлардағы өнер мен мәдениетке қызығушылық танытты, бұл Шиллер мен Эйхендорф сияқты романтикалық жаңғыртушыларға байланысты болды. Вагнерден кейін, бірақ Шуманның музыкадағы шифрлар мен кодталған хабарламаларға деген ұзаққа созылған бейімділігіне де сәйкес, «Генуэва» лейтмотивтерді пайдаланады; мысалы, Голо – төмендейтін квинтамен, содан кейін кіші терция бойынша қадамдық түрде өрлейтін пунктирлі ырғақпен бейнеленеді. Операның барлық бөлігінде осы лейтмотивтің қайталануын көруге болады, ол Генуэваның азаптарымен де байланысты. Операның бастауын білдіретін әйгілі хораль тақырыбы осыған байланысты мотивке негізделген, ол операның бойымен діни ізгілік пен батырлық туралы эпизодтарды немесе айтуларды сипаттайды. Линда Сигель опера туралы былай деп жазады: «Шуманның кейіпкерлерінің өзара әрекеттесуі оны сол кездегі таңғажайып дамыған музыкалық бейнелеу жүйесін қабылдауға итермеледі: «Генуэва» операсындағы музыкалық символдардың өте күрделі желісі «Тристанға» дейін Вагнерде кездеспейді».