Кіріспе
Медициналық мамандық
Клиникалық патология – химия, микробиология, гематология, молекулалық патология және иммуногематология құралдарын қолдана отырып, қан, несеп және тіндердің гомогенаттары немесе экстракттары сияқты дене сұйықтықтарының зертханалық талдауы негізінде ауруды диагностикалаумен айналысатын медициналық мамандық. Бұл мамандыққа медициналық ординатура қажет. Клиникалық патология термині АҚШ, Ұлыбритания, Ирландия, көптеген Достастық елдері, Португалия, Бразилия, Италия, Жапония және Перуде қолданылады; "зертханалық медицина" дегенге аналогты ұғымды өз тілдерінде қолданатын елдерге Австрия, Германия, Румыния, Польша және басқа да Шығыс Еуропа елдері жатады; басқа терминдер – "клиникалық талдау" (Испания) және "клиникалық/медициналық биология" (Франция, Бельгия, Нидерланды, Солтүстік және Батыс Африка).
Ұйым
Клиниктік патологтар көбінесе медициналық дәрігерлер болады. Оңтүстік Америка, Еуропа, Африка немесе Азияның кейбір елдерінде бұл мамандыққа медициналық білімі жоқ мамандар да, мысалы, Ph.D. немесе Pharm.D. иегерлері, әртүрлі жылдарлық резиденттурадан өткеннен кейін рұхсат етіледі.
Америка Құрама Штаттарында
Клиникалық патологтар клиникалық ғалымдармен (клиникалық биохимиктер, клиникалық микробиологтар және т.б.) тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істейді, медициналық технологтар, аурухана басшылары және емдеуші дәрігерлермен бірлесіп зертханалық тестілеудің дұрыстығы мен оңтайлы пайдалануын қамтамасыз етеді. Клиникалық патология – патологияның екі негізгі саласының бірі, екіншісі – анатомиялық патология. Көптеген патологтар анатомиялық және клиникалық патологиямен айналысады, бұл комбинация кейде жалпы патология деп аталады. Ветеринариялық патологияда да ұқсас мамандықтар кездеседі. Клиникалық патологияның өзі де тармақтарға бөлінеді, олардың негізгілері – клиникалық химия, клиникалық гематология/қан банкі, гематопатология, клиникалық микробиология, сондай-ақ молекулалық диагностика және протеомика сияқты жаңадан дамып келе жатқан салалар. Клиникалық патологияның көптеген салалары анатомиялық патологиямен байланысты. Екеуі де CLIA сертификаты бар зертханалардың медициналық директорлары болып тағайындала алады. CLIA заңына сәйкес, АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті бекіткен Ph.D., DSc, MD және DO ғылыми дәрежесі бар мамандар ғана медициналық немесе клиникалық зертхана директорының міндеттерін атқара алады. Бұл иммунохимиялық зерттеулер, ағын цитометриясы, микробиология, цитогенетика және тіндерде жүргізілетін кез келген талдауды қамтиды. Анатомиялық және клиникалық патологияның өзара байланысы молекулалық диагностика және протеомика салаларында кеңейіп келеді, себебі біз жеке медицина үшін жаңа технологияларды тиімді пайдалануға бет бұрып жатырмыз.
Еуропадағы
Жақында EFLM барлық еуропалық клиникалық патологтарды, олардың біліктілігіне қарамастан (M. D., Ph. D. немесе Pharm. D.) анықтау үшін "Зертханалық медицина мамандары" деген атауды таңдады. Францияда клиникалық патология "Медициналық биология" ("Biologie médicale") деп аталады және оны дәрігерлер де, фармацевттер де жүзеге асырады. Резиденттура төрт жылға созылады. Осы саладағы мамандар "клиникалық патолог" емес, "клиникалық биолог" деп аударылатын "медициналық биолог" деп аталады.
Макроскопиялық зерттеу
Алынған сұйықтың көріне тексеруі патолог немесе дәрігер үшін маңызды бірінші белгі болып табылады. Сұйықтықтың сыртқы түрі сондай-ақ, одан кейін жүргізілетін талдауға жауапкершілік қабылдау мен түпкі нәтижелердің дұрыстығын анықтайды.
Микроскоптық зерттеу
Микроскопиялық талдау патолог пен зертханалық көмекшінің маңызды жұмысы болып табылады. Олардың таңдауында көптеген түрлі бояулар бар (GRAM, MGG, Grocott, Ziehl–Neelsen және т.б.). Дұрыс диагноз қою мақсатымен иммунофлуоресценция, цитохимия, иммуноцитохимия және FISH та қолданылады. Бұл кезең патологқа сұйықтың мінезін анықтауға мүмкіндік береді: "қалыпты", ісікті, қабынулы немесе тіпті жұқпалы. Микроскопиялық қарастыру арқылы қоздырғыш инфекциялық агентті де анықтауға болады – көбінесе бактерия, саңырауқұлақ, ашытқы, паразит немесе (сирек) вирус.
Физикалық анализаторлар
Робототехника мен спектрофотометрияның үйлесуі арқасында автоматтандырылған анализаторлар соңғы онжылдықтарда пропорцияларды анықтау нәтижелерінің дәлдігін арттырды, әсіресе медициналық биохимия және гематология салаларында. In vitro диагностика компаниялары енді автоматтардың тізбектерін сатуға тырысады, яғни бір маркадағы түрлі автоматтарға сынақ түтікшелерін автоматты түрде жеткізетін жүйелерді. Бұл жүйелер сарысу қорын компьютерлік басқаруды қамти алады. Осы анализаторлар нәтижелердің дұрыстығын қамтамасыз ету үшін күнделікті бақылаудан өтуі керек, мұны сапаны бақылау деп атайды. Сондай-ақ, бұл анализаторлар күнделікті, апталық және айлық техникалық қызмет көрсетуді қажет етеді.
Өсімдіктер
Клиникалық патологияны зерттеудің маңызды бөлігі, әсіресе медициналық микробиологияда, егіс орталарын пайдаланады. Бұл орталар, мысалы, клиникалық көріністерге жауапты бір немесе бірнеше жұқпалы агентті анықтауға мүмкіндік береді.
"Нормальды" немесе эталондық мәндер деп аталатын мәндер
Толық мақала: Нормативтік диапазон.