Жоғалған сфенекодонтидтер: кездейсоқ тістілер отрядының хищниктері, палеонтологиялық жазбалардағы олардың эволюциясы және жоғалу себептері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жойылып кеткен синпсидтер отбасысы
Extinct family of synapsids
Sphenacodontidae (грекше: "қияқты тіс отбасысы") – сфенокодонтоидты синпсидтердің жойылған отбасысы. Шағыннан іріге дейін, жетілген, етқоректі, кеш Пенсильваниядан ортаңғы Пермге дейінгі "пеликозаврлар". Ең соңғы өкілі – Dimetrodon angelensis – соңғы Кунгурий немесе, көбінесе, алғашқы Роадиялық Сан-Анджело формациясынан табылған. Дегенмен, қазба қалдықтарының толық еместігін ескере отырып, жақындағы зерттеу Sphenacodontidae отбасы ерте Капитаниан кезеңінде жойылған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Алғашқы түрлері көбінесе кішкентай (60 см-ден 1 метрге дейін) болған, бірақ ерте Пермнің соңғы бөлігінде бұл жануарлар прогрессивті түрде үлкейіп (3 метрге дейін және одан да көп), құрлықтағы ортаның басты жыртқыштарына айналды. Сфенакодонтидтердің қазба қалдықтары әзірге Солтүстік Америка мен Еуропадан ғана белгілі.
Sphenacodontidae (Greek: "wedge point tooth family") is an extinct family of sphenacodontoid synapsids. Small to large, advanced, carnivorous, Late Pennsylvanian to middle Permian "pelycosaurs". The most recent one, Dimetrodon angelensis, is from the latest Kungurian or, more likely, early Roadian San Angelo Formation. However, given the notorious incompleteness of the fossil record, a recent study concluded that the Sphenacodontidae may have become extinct as recently as the early Capitanian. Primitive forms were generally small (60 cm to 1 meter), but during the later part of the early Permian these animals grew progressively larger (up to 3 meters or more), to become the top predators of terrestrial environments. Sphenacodontid fossils are so far known only from North America and Europe.
Сипаттамалары
Бас сүйегі ұзын, терең және тар болып келеді, бұл мықты жақ бұлшықтарына бейімделудің нәтижесі. Алдыңғы тістері ірі әрі қанжар тәрізді, ал жақ сүйегінің бүйірлік және артқы жағындағы тістері әлдеқайда кішкентай (содан белгілі Димметродон туысының атауы – "екі өлшемді тіс", бірақ осы отбасының барлық өкілдеріне тән қасиет). Бұл топтың бірнеше ірі (~3 метр) және жетілген өкілдері (Ctenospondylus, Sphenacodon, Secodontosaurus және Dimetrodon) арқасында биік желкенмен ерекшеленеді, ол ұзын омыртқалық жүйке тікенектерінен тұрады, ал тірі кезінде тері мен қан тамырларымен жабылған болуы керек, және болжам бойынша терморегуляциялық құрылғы ретінде қызмет еткен. Дегенмен, желкенге ие болу осы жануарлар үшін міндетті емес сияқты. Мысалы, бір туыс (Нью-Мексикодан белгілі Sphenacodon қазбалары) желкенсіз, ал өте ұқсас және жақын туысқан туыс (Тексастан белгілі Dimetrodon қазбалары) желкенге ие. Перм кезеңінде бұл екі аймақ тар теңіз жолымен бөлінген, бірақ географиялық тұрғыдан оқшауланған топтың неліктен желкенді дамытқаны, ал екінші топтың дамытпағаны әлі анық емес.
The skull is long, deep and narrow, an adaptation for strong jaw muscles. The front teeth are large and dagger like, whereas the teeth in the sides and rear of the jaw are much smaller (hence the name of the well known genus Dimetrodon – "two measure tooth", although all members of the family have this attribute). Several large (~3 meters) and advanced members of this group (Ctenospondylus, Sphenacodon, Secodontosaurus and Dimetrodon) are distinguished by a tall sail along the back, made up of elongated vertebral neural spines, which in life must have been covered with skin and blood vessels, and presumably functioned as a thermoregulatory device. However, possession of a sail does not appear to have been essential for these animals. For example, there is the case in which one genus (Sphenacodon – fossils known from New Mexico) lacks a sail, while a very similar and closely related genus (Dimetrodon – fossils known from Texas) has one. During the Permian, these two regions were separated by a narrow sea way, but it is not clear why one geographically isolated group should evolve a sail, but the other group not.
Жіктеу
Sphenacodontidae тұқымдасы, іс жүзінде, бастапқыда сипатталғандай, парафилетикалық болып табылады, ортақ ескіше синапсидтік белгілерімен анықталады; бұл жануарлар ескіше синапсидтен ерте терапсидке дейінгі эволюциялық өзгеріс қатарын құрайды. Sphenacodontia клады Sphenacodontidae және олардың барлық ұрпақтарын (сүтқоректілерді қоса алғанда) қамтитын монофилетикалық топты көрсету үшін қолданылады, ал Sphenacodontidae қатаң мағынада тек мамандандырылған пеликозаврларды ғана қамтиды, ал Haptodus, Palaeohatteria, Pantelosaurus және Cutleria сияқты отбасының алғашқы, ескіше мүшелері (кладистік жіктемеге дейінгі жіктемелерде барлығы Haptodus туысына кіретін) кірмейді. Лаурин мен Рейс 1997 жылы Sphenacodontoidea кладын Sphenacodontidae және Therapsida-ның ең соңғы ортақ ата-бабасын және олардың барлық ұрпақтарын көрсету үшін қолданды, ол бас сүйегінің белгілі бір ерекшеліктерімен анықталады. Fröbisch және тағы басқалардың 2011 жылғы кладограммасындағы Sphenacodontidae:
The family Sphenacodontidae is actually paraphyletic as originally described, defined by shared primitive synapsid characters; these animals constitute an evolutionary gradation from primitive synapsid to early therapsid. The clade Sphenacodontia is used to designate the monophyletic group that includes sphenacodontids and all their descendants (including mammals), while Sphenacodontidae in the strict sense includes only specialised pelycosaurs, and not earlier more primitive members of the family like Haptodus, Palaeohatteria, Pantelosaurus, and Cutleria (in pre cladistic classifications all included under the genus Haptodus). The clade Sphenacodontoidea is used by Laurin and Reisz 1997 to designate the most recent common ancestor of Sphenacodontidae and Therapsida and all their descendants, and is defined by certain features of the skull. Sphenacodontidae in a cladogram after Fröbisch et al., 2011: