Кіріспе

Бутанның Друк Гьялпосы 2006 жылдан бері Джимме Кесар Намгиел Вангчук (туған күні 21 ақпан 1980 жыл) – Бутан Корольдігінің монархы, Друк Гьялпо (дзонгха: Аждаһа патшасы). Әкесі Джигме Сингье Вангчук тақтан бас тарғаннан кейін, ол 2006 жылдың 9 желтоқсанында монарх атанды. 2008 жылдың 6 қарашасында Бутан монархиясының 100 жылдығы тойланған жылы салтанатты түрде тәж кигізу рәсімі өтті.

Ерте өмір және білім

Кесар 1980 жылғы 21 ақпанда Катмандудағы Паропакар аналар мен әйелдер ауруханасында дүниеге келген. Ол Бутанның төртінші Дракон патшасы Джигме Сингье Вангчук пен оның үшінші әйелі, королева Аши Тшеринг Янгдонның үлкен ұлы. Оның кіші әпкесі, ханшайым Аши Дечен Янгзом, және інісі, ханзада Гьялтшаб Джигме Дорджи, сондай-ақ төрт жарты әпкесі мен үш жарты інісі бар. Янченфуг орта мектебінде жоғары білімін аяқтағаннан кейін, Кесар АҚШ-та Андовердегі Филлипс академиясында және Ашбернхамдағы Кушинг академиясында оқыды, онда орта мектепті бітірді. Одан кейін ол Массачусетс штатындағы Уитон колледжінде оқыды, содан кейін Оксфордтағы Магдален колледжінде дипломатиялық саясатты зерттеу бағдарламасын аяқтады.

Тақ мұрагері

Бутан халқына "Дашо Кесар" есімімен танымал болған тәждік ханзада әкесімен бірге елдің ішіндегі көптеген аймақтарға сапар шегіп, халықпен кездесіп, сөйлесті. Ол сондай-ақ бірнеше халықаралық шараларда Бутанды ресми түрде өкілдік етті. 2002 жылдың 8 мамырында ол БҰҰ-ның 27-ші жалпы ассамблеясында Бутанды өкілдік етіп, әлемдегі миллиондаған балалардың әл-ауқатына қатысты мәселелерді көтеріп, Біріккен Ұлттар ұйымы алдында алғаш рет сөз сөйледі. 2006 жылдың 12-13 маусымдарында Бангкокте Тай королі Бхумибол Адульядедждің 60 жылдық мерекелік шараларына 25 елдің тақ мүшелерімен бірге қатысты. 2002 жылдың 25 маусымында тәждік ханзадаға әкесі Қызыл шарфты табыс етті.

Тронса Пенлоп

2004 жылдың 31 қазанында Хесар Тронгса Дзонгында 16-шы Тронгса Пенлоп болып тағайындалды. 1647 жылы Жабдрунг Нгаванг Намгьял құрған Тронгса Пенлоп институты Бутан тәжінң нағыз мұрагерлігін көрсетеді, ал Тронгса Пенлоптың тағыну рәсімі – мұрагер ханзаданың осы мәртебесін ресми түрде жариялау.

Таққа көтерілу

2005 жылдың желтоқсанында король Джигме Сингье Ванчук 2008 жылы ұлының пайдасына тақтан бас тарту ниетін және жауапкершілікті дереу оған беруді бастайтынын жариялады. 2006 жылдың 9 желтоқсанында бұрынғы король өзінің тақтан бас тартуы туралы Патшалық жарлық шығарды және тақты Джигме Кхесар Намгьел Ванчукқа тапсырды, ол 2008 жылдың 6 қарашасында Пунахада ресми түрде тәж кигізілді. Тымпудағы Ташичхо Дзонгі мен Чанглимитанг стадионында діни рәсімдер мен халықтық тойлар өтті. Тәж кигізу рәсімінде патша отбасының таңдалған бірнеше шетелдік достары мен жоғары лауазымды тұлғалар, соның ішінде Үндістанның сол кездегі президенті Пратибха Патил қатысты. Кхесарды Бутан корольі ретінде құрметпен қарсы алу үшін халық көшелердегі белгілерді бояп, мерекелік туларды іліп, жол айырықтарын жаңа гүлдермен безендірді. Оған ақ, сары, қызыл, жасыл және көк түсті жібек шәлдер сыйланды.

Патшалық үйлену тойы

2011 жылғы 20 мамырда парламент сессиясын ашқан кезде король 1990 жылғы 4 маусымда Тхимпхуде туған Джетсун Пемаға құда түсетінін жариялады. Олар 2011 жылғы 13 қазанда Пунаха Дзонгінде үйленді. Бұл той Бутан тарихындағы ең ірі бұқаралық ақпарат құралдары жариялаған оқиға болды. "Қорғаушы қасиеттердің баталарымен" дәстүрлі стильде өткен салтанат Пунахада өтті, одан кейін король елді аралап шықты. Салтанат барысында король Дзонгтың ең қасиетті Махен ғибадатханасынан Друк Гьяльцуэннің (Аждаһа патшайымының) Феникс тәжін алды және Джетсун Пеманы тәж кигізіп, оны ресми түрде патшайым деп жариялады.

Балалар

Король мен Королева 2016 жылдың 5 ақпанында Тымпхудегі Лингкана сарайында туған ұлы Джигме Намгиел Вангчуктың дүниеге келгенін жариялады. Олардың екінші ұлы 2020 жылдың 19 наурызында Тымпхудегі Лингкана сарайында дүниеге келді. 2020 жылдың 30 маусымында Патша отбасы екінші Гьялсидің аты Джигме Угьен Вангчук екенін жариялады. 2023 жылдың 9 қыркүйегінде Король Королеваның Лингкана сарайында үшінші баласын, жалғыз қызын дүниеге әкелгенін хабарлады. Баланың аты – Сонам Янгден Вангчук, ол 2023 жылдың 9 желтоқсанында жарияланды.

Демократиялық жүйе

Жас патша өзінің билігін Бутанның демократиялануын қадағалап бастады, сайлау заңдары, жер реформасы және басқа да маңызды мәселелер талқыланған парламенттің соңғы сессияларына төрағалық етті. Ол бұл бутандықтардың ұрпағының жауапкершілігі демократияның сәтті болуын қамтамасыз ету екенін айтты. Ол Бутан Конституциясының жобасын түсіндіру және талқылау үшін, сондай-ақ алдағы демократиялық процестерге қатысуға шақыру үшін елді кеңінен аралап сапарлады. Ол бұл сапарларын жалғастырып, негізінен жастармен сөйлесіп, бутандықтардың білім, бизнес, мемлекеттік қызмет салаларында жоғары стандарттарға ұмтылу қажеттігі және кішкентай елдің халқының басқаларға қарағанда жақсырақ жұмыс істеуі керектігі туралы айтады. 2021 жылдың 17 ақпанында ол гомосексуализмге қарсы заңдарды жою туралы заңға қол қойды, бұл 2020 жылы екі палатаның да осындай заңдарды жоюға келісімінен кейін, корольдіктегі бір жынысты қатынастарды қылмыстан босатуға әкелді. Бутанның ЛГБТ ұйымы "Queer Voices of Bhutan" мүшесі Таши Шетен патшаның шешімін маңызды кезең деп бағалап, патшаға және декриминализацияға атсалысқан барлық саясаткерлерге алғыс айтты. Сонымен қатар, Human Dignity Trust ұйымының өкілі Tea Braun Бутанның гомосексуалды қатынасты заңдастыру арқылы "алға қадам" жасағанын мәлімдеді.

Дипломатиялық

2007 жылдың ақпан айында король Үндістанмен 1949 жылғы келісімнің орнына жаңа достық шартына қол қойды. Жаңа король 2008 жылғы демократиялық өзгерістерге дайындық үшін жүйені күшейту мақсатында көптеген үкіметтік бастамаларды жүзеге асырды. Бутанның Конституциясы 2008 жылдың 18 шілдесінде қабылданды, сонда Ұлттық Кеңес және Ұлттық Ассамблея демократиялық жолмен сайлануы тиіс деп белгіленді.

Жер реформасы

Патшаның ресми түрде тәж кигеннен кейінгі алғашқы маңызды жобасы – 2009 жылдың наурыз айында Ұлттық кадастрлық қайта зерттеуді бастау болды, оның мақсаты – әрбір бутандық отбасыға әсер ететін жердің артық болу мәселесін шешу еді. Жер реформасының бір бағыты – қиын және шалғай аймақтарда тұратын адамдардың өмірін жақсартуға бағытталған Қайта оңалту жобасы. Пемагатшелдегі Кхинадаңдағы пилоттық Қайта оңалту жобасы 2011 жылдың маусым айында басталды және 2014 жылдың 28 қазанында Принц Гьялтшаб Джигме Дорджи Вангчук салтанатты түрде ашты. Жоба қол жеткізуі қиын аймақтарда тұратын адамдарды ауылдарға қоныстандырып, оларға қажетті жағдайлар мен қызметтерді, сондай-ақ ауыл шаруашылығы саласында қолдау көрсетті. Жоба үлкен жетістікке ие болды, және Бутанның басқа да аймақтарында осыған ұқсас жобалар жоспарлануда.

Киду

Патшаның ең маңызды және үздіксіз жұмыстарының бірі – Киду, бұл дхарма патшасының үкіміне негізделген дәстүр, оның қасиетті міндеті – халқына қамқорлық жасау. Халық Кидуға бірнеше жолмен қол жеткізе алады: жұмыс уақытында өтініштерді қабылдайтын Корольдік кеңсеге тікелей өтініш беру арқылы; әрбір аудандағы Дзонгхаг Киду шенеуніктері арқылы өтініш жіберу арқылы, олардың міндеті – мұндай өтініштерді жинау және көмекке мұқтаж адамдарды анықтау; сондай-ақ патшаға тікелей жүгіну арқылы. Халыққа тікелей шағымдану мүмкіндігін беру үшін патша ел бойынша көптеген сапарларында жол бойындағы әрбір азаматқа тоқталып, тыңдайды. Кидудың бірнеше бағдарламалары белгілі бір топтарға көмек көрсетуге арналған, мысалы, елдегі тегін білім алуға мүмкіндігі жоқ студенттерге, қарт адамдарға және медициналық көмекке мұқтаж жандарға. Сондай-ақ патша елдегі жерсіз шаруаларға мемлекеттік жер беру дәстүрін жалғастыруда. Бұл жоба оны елдің шалқарына, алыс ауылдар мен қауымдарға жеткізеді. Кидуға табиғи апаттардың құрбандарына жедел көмек көрсету де кіреді. 2009 және 2011 жылдары болған ірі жер сілкінісі мен су тасқынынан кейін патша жеке бақылауда қайта құру жұмыстарын жүргізді. 2012 жылы патша Қарулы Күштерден 100 миллион нун Зхунг Дратшангқа, Вандуэфодранг дзонгын қайта жаңарту қорына берді, себебі 24 маусымда тарихи дзонг өрт сөндірушілердің күшімен жойылды. Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы ретінде ол дереу Қарулы Күштерге оқиға орнына жете беруге бұйрық берді, ал дзонгхаг шенеуніктері мен азаматтардың көмегімен өрттен көптеген мүлік құтқарылды.

"DeSuung" оқыту бағдарламасы

2011 жылы жастардың өтініші бойынша патша, "DeSuung Training Programme" деп аталатын, "DeSuung" – "Бейбітшілік сақшылары" деген мағынаны білдіретін еріктілерге арналған әскери үлгідегі оқу-жаттығуды бастады. Бағдарламаның мақсаты – еріктілерді төтенше жағдайларда көмек көрсету дағдыларымен қамтамасыз ету. Бағдарлама үлкен табысқа ие болды, 3000-нан астам ерікті оқуларын аяқтап, қоғамдық шаралар мен төтенше жағдайларда ерікті болып қызмет етті. Бағдарламаны тәмамдағандар DeSuups деп аталады және қызғылт-сары түсті комбинезон киеді. Олар "DeSuung" ар-намысына сәйкес өмір сүреді, яғни "өз қауіпсіздігі мен ыңғайлылығынан бұрын елге қызмет етуді" бағалайды. Оқу-жаттығуға төрт айлық әскери үлгідегі оқу және ауыл шаруашылығы, кәсіпкерлік, компьютерлер, бағдарламалау және денсаулық сақтау ғылымдары бойынша тоғыз айлық білім беру курсы кіреді. Бірінші топ 2024 жылдың қыркүйегінде төрт айлық оқуға, ал екінші топтан бастап бір жылдық оқуға, оның ішінде 4 ай әскери дайындыққа қатысады.

Кешірім

Бутан Конституциясы патшаға тұтқындарға рақымшылық беруге өкілеттік береді. 2014 жылы ол Бутан Парламенті 2010 жылғы Бутанның темекіні бақылау туралы заңына түзетулер енгізгеннен кейін, артық темекі ұстағаны үшін сотталған 45 тұтқынды кешірді, себебі түзетілген заң өткен оқиғаларға қатысты қолданылмайды және бұрынғы заң бұзушылар енді жауапкершілікке тартылмаса да, бұрынғы заңдар бойынша сотталады. Патшалық рақымшылық қайталап қылмыс жасағандары жоқ және түрмеде жақсы мінез-құлық танытқандарға берілді.

Халықтың танылуы және шетелдегі танымалдылығы

"Халық патшасы" әкесі сияқты, Үндістанмен ерекше жылы қарым-қатынаста. Ол бірнеше рет Үндістанға сапар шекті және 2013 жылы Үндістанның 64-ші Республика күні тойына бас қонақ ретінде шақырылды. 2006 жылы Таиландқа тәждік ханзада ретінде сапар жасағаннан кейін король Таиландта зор танымалдыққа ие болды. 2006 жылы 100 адамды құраған Бутанға саяхаттайтын тай туристерінің саны 2007 жылы 700 адамға дейін өсті. 2011 жылдың қараша айында король мен королева Джетсун Пема Жапонияға мемлекеттік сапармен барды; олар 2011 жылғы жер сілкінісінен кейін Жапонияға келген алғашқы мемлекеттік қонақтар еді. Жапон халқы Бутан королі мен королевасына қызығушылық танытты. 2015 жылдың наурыз айында король мен королева Сингапурдың бұрынғы премьер-министрі Ли Куан Юдің қосылу рәсіміне қатысқан шетелдік мәртебелі қонақтардың қатарында болды. Сондай-ақ, король мен королева 2017 жылдың қазан айында Таиланд королі Бумибол Адульядедждің қосылу рәсіміне және 2019 жылдың қазан айында Жапония императоры Нарухито мен императорша Масаконың таққа отыру рәсіміне қатысты. Король мен королева 2023 жылы король Карл III-нің таққа отыру рәсіміне де қатысты.