Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бутанның саяси жүйесі
Political system of Bhutan
Бутан үкіметі 2008 жылдың 18 шілдесінен бері конституциялық монархия болып табылады. Бутан патшасы – мемлекет басшысы. Атқару билігін Премьер-министр басқаратын Ленгье Чжунтшог, яғни министрлер кеңесі жүзеге асырады. Заң шығару билігі екі палаталы Парламентке, жоғары палата – Ұлттық кеңеске және төменгі палата – Ұлттық жиналысқа берілген. 2007 жылғы 22 сәуірде жарияланған патша жарлығы келесі жылы өтетін Ұлттық жиналыс сайлауына дайындықпен байланысты бұрынғы саяси партияларға қойылған тыйымды жойды. 2008 жылы Бутан өзінің алғашқы қазіргі заманғы Конституциясын қабылдады, ол үкіметтік институттарды және демократиялық көп партиялық жүйе үшін құқықтық негізді бекітті.
The Government of Bhutan has been a constitutional monarchy since 18 July 2008. The King of Bhutan is the head of state. The executive power is exercised by the Lhengye Zhungtshog, or council of ministers, headed by the Prime Minister. Legislative power is vested in the bicameral Parliament, both the upper house, National Council, and the lower house, National Assembly. A royal edict issued on April 22, 2007 lifted the previous ban on political parties in anticipation of the National Assembly elections in the following year. In 2008, Bhutan adopted its first modern Constitution, codifying the institutions of government and the legal framework for a democratic multi party system.
Егемендік
Бутанның сыртқы қатынастары мен сыртқы саясаты 1910 жылғы Пунаха шартынан кейін британдық бақылауға көшті. Алайда, өзінен-өзі шектеу саясатын ұстанғандықтан, шарттың әсері белгілі бір деңгейде шектелді. 1949 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Бутан мен Үндістан он баптан тұратын, мәңгілік шартқа келісті, ол бұрынғы қарым-қатынасты сақтап, бірақ Ұлыбританияның орнына Үндістанды қосты. Үндістан Бутанның ішкі істеріне араласпауға міндеттенді, ал Бутан "өзінің сыртқы қатынастары мәселелерінде Үндістан Үкіметінің кеңесімен басшылыққа жүруге" келісті (2-бап). Бұл шарт екі ел арасында еркін сауда мен толық экстрадицияны да қамтамасыз етті. 2007 жылдың ақпан айында Үнді-Бутан достық шарты маңызды өзгерістерге ұшырады, «басшылыққа жүру» сияқты тіркестер алынып тасталды, осылайша Бутанның толыққанды егеменді және тәуелсіз мемлекет екендігіне қатысты соңғы күмәндар жойылды.
Bhutanese external relations and foreign policies were put under British control following the 1910 Treaty of Punakha. However, due to the policy of self imposed isolationism, the effect of the treaty was limited to an extent. After Indian independence in 1949, Bhutan and India agreed to a ten article, perpetual treaty which effectively continued the relationship, but with India replacing the United Kingdom. India agreed not to interfere in Bhutan's internal relations, while Bhutan agreed "to be guided by the advice of the Government of India in regard to its external relations" (Article 2). The treaty also established free trade and full extradition between the two countries. In February 2007, the Indo Bhutan Friendship Treaty was substantially revised with all references to phrases such as "will be guided" deleted, thus eliminating the last lingering doubts about the sovereign and independent status of Bhutan.
Мемлекеттік органдардың салалары
Бутан Конституциясы үкіметтің үш негізгі тармақтан – атқарушы, заң шығарушы және сот – тұруын көздейді, сондай-ақ Друкпа Кагью мемлекеттік дінінің де-факто саяси емес Дратшанг Лентшогы (Монастыр істері жөніндегі комиссиясы) да бар. Друк Гьялпоның (Бутан Королі) тұлғасында үкіметтің дүниеуи және діни тармақтары біріктірілген. Дүниеуи үкіметтің үш тармақты болуы толық емес. Корольдік валюталық басқарма және Сайлау комиссиясы сияқты осы жалпы құрылымнан тыс жұмыс істейтін көптеген тәуелсіз комиссиялар, агенттіктер мен институттар бар. Мүшелері үкіметтің бірнеше тармағынан алынған агенттіктер де бар, мысалы Сот комиссиясы. Бұған қоса, кабинеттік атқарушы билік құзырында бірнеше министрліктер бар, мысалы Ішкі істер және мәдениет министрлігі, олар өз кезегінде заң шығарушы тармақ қабылдаған заңдарға сәйкес өкілеттіктерді бағынышты департаменттерге жүктейді.
The Constitution of Bhutan provides for a government consisting of three main branches – executive, legislative, and judicial – plus the de facto apolitical Dratshang Lhentshog (Monastic Affairs Commission) of the Drukpa Kagyu state religion. The secular and religious branches of government are unified in the person of the Druk Gyalpo (King of Bhutan). The trichotomy of secular government is not absolute. There are many independent commissions, agencies, and institutions that operate outside this general framework, such as the Royal Monetary Authority and Election Commission. There are also agencies whose members are drawn from more than one branch of government, such as the Judicial Commission. In addition, there are several ministries within the cabinet executive branch, such as the Ministry of Home and Cultural Affairs, which in turn delegate powers to subsidiary departments according to legislation by the legislative branch.
Заң шығарушы билік
Бутан өзінің заң шығару билігін 2008 жылғы Конституцияға сәйкес, барлық азаматтардың сайлау құқығы арқылы сайлайды. Бутан парламенті екі палаталы: Ұлттық Кеңес (жоғарғы палата) және Ұлттық Ассамблея (төменгі палата). 2008 жылға дейін заң шығарушы орган бірпалаталы Цхогду болды. Цхогду құрамында 150 мүше болды, оның ішінде 106 мүше бір мандатты округтерде үш жылдық мерзімге әртүрлі уақыттарда сайланды, 34 мүше тағайындалды және 10 монахтардың өкілі болды. Сол кезде Бутандағы сайлау құқығы ерекше болды, себебі әрбір отбасы бір дауысқа ие болды, жеке адам емес.
Bhutan elects its legislative branch through universal suffrage under the Constitution of 2008. The Bhutanese parliament is bicameral, consisting of a National Council (upper house) and a National Assembly (lower house). Prior to 2008, the legislative branch was the unicameral Tshogdu. The Tshogdu had 150 members, 106 members elected at various dates for a three year term in single seat constituencies, 34 appointed members and 10 representatives of the monastic body. Suffrage in Bhutan at that time was unique in that each family unit, rather than individual, had one vote.
Саяси партиялар мен сайлаулар
Бутанда саяси партиялар, сайлаулар және референдумдар тәуелсіз мемлекеттік реттеуші орган – Сайлау комиссиясының бақылауында болады. Бутандағы көптеген сайлаулар мен тағайындауларға үміткерлер партиялық болуға тиіс емес; алайда, саяси партиялар Ұлттық Ассамблеядағы мандаттарға кандидаттарды ұсына алады. Көптеген мандаттарды жеңіп алған партия Премьер-министрді ұсынады. Бутанның Корольдік Жоғарғы Соты елдегі жоғарғы сот болып табылды және елдің жиырма ауданы бойынша бастапқы сот өкілеттігіне ие болды. Сот тағайындауларын монарх жүзеге асырды және оларды кез келген уақытта қайтарып алуға құқылы болды.
In Bhutan, political parties, elections, and referendums are overseen by the Election Commission, an independent government regulatory agency. Candidates for most elections and appointments in Bhutan must be non partisan; however, political parties may slate candidates for seats in the National Assembly. The party that wins the most seats nominates the Prime Minister. The Royal High Court of Bhutan was the highest court in the country and had original jurisdiction over the twenty districts of the nation. Judicial appointments were made by the monarch, and could be recalled by him at any time.
Құқықтық жүйе
Қылмыстық сот жүйесі судьялар алқасының алдында сот отырысына негізделген, сондықтан ол британдық немесе американдық жарысқа түсу жүйелеріне қарағанда Наполеон жүйесіне көбірек ұқсайды. Прокурор, мемлекеттік қызметкер, айыпталушыдан кінәсін мойындауын алуға тырысады. Егер ол тез болса, жаза жеңіл болуы мүмкін. Егер кінәлілігі анық болса, бірақ айыпталушы мойындаудан бас тартса, жаза оған сәйкес ауыр болуы мүмкін. Соттар кез келген уақытта дәлелдердің жетіспеуіне байланысты істі тоқтатуға құқылы. Жақында қабылданған заңнама кінәлілікті дәлелдеу талаптарын нақтырақ анықтап, ұсақ немесе қате айыптаулардан қосымша қорғауды қамтамасыз етеді. Шағын қылмыстар дзонгхаг Дрангпон (аудандық судья) тарапынан қаралады. Бутан Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын қабылдаған жоқ.
The criminal justice system is based on trial before a panel of judges, and therefore resembles more the Napoleonic than the British or American adversarial systems. The prosecutor, a government employee, seeks to obtain an acknowledgement of culpability from the accused. If this happens quickly, the sentencing may be lenient. If culpability is obvious but the accused refuses to admit to it, the sentence may be correspondingly severe. Judges may dismiss the case for lack of proof at any time. Recent legislation defines required proof of guilt more closely, providing increased protection against trivial or mistaken charges. Minor criminal offences may be tried by the dzongkhag Drangpon (District Judge). Bhutan has not accepted compulsory International Court of Justice jurisdiction.
Bhutan is divided in 20 districts (dzongkhag, singular and plural); Bumthang, Chukha, Dagana, Gasa, Ha, Lhuntse, Mongar, Paro, Pemagatshel, Punakha, Samdrup Jongkhar, Samtse, Sarpang, Thimphu, Trashirang, Trashiyangtse, Trongsa, Tsirang, Wangdue Phodrang, and Zhemgang.
Халықаралық ұйымға қатысу
Бутан АДБ, БИМСТЕК, КП, ЭСКАП, ФАО, G 77, IBRD, ИКАО, IDA, IFAD, IFC, IMF, Intelsat, Интерпол, МОК, ITU, NAM, OPCW, SAARC, БҰҰ, UNCTAD, ЮНЕСКО, UNIDO, UPU, ДДСҰ, WIPO, WMO, WToO-ның мүшесі болып табылады.
Bhutan is member of the AsDB, BIMSTEC, CP, ESCAP, FAO, G 77, IBRD, ICAO, IDA, IFAD, IFC, IMF, Intelsat, Interpol, IOC, ITU, NAM, OPCW, SAARC, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WHO, WIPO, WMO, WToO.