Кіріспе

Ұлттық туы

Тарихи дамуы

Бутан зерттеулері және GNH зерттеулер орталығы, тәуелсіз бутандық зерттеу орталығы, 2002 жылы ұлттық тудың тарихи дамуы туралы Бутаннан қолжетімді жалғыз есеп болып табылатын құжатты ("CBS құжаты" деп аталады) жариялады. Құжат 1940 жылдардың соңынан бастап, 1970 жылдарға жуық уақытта қазіргі ту қабылдағанға дейін Бутанның туын жасауға және өзгертуге тікелей қатысқан адамдармен сұхбаттасу арқылы алынған бірінші қол деректерге негізделген. Осы себепті, бұл есеп Бутан туының тарихы туралы маңызды бастапқы ақпарат көзі болып табылады. Алайда, 1949 жылғы тудың сипаттамасында құжат тудың суреттерімен толық келіспейді (төменде талқыланғандай), бұл құжаттағы кейбір мәлімдемелерді түсіндіруді қиындатады. Дегенмен, қазіргі уақытта қалған аз ғана бастапқы дереккөздердің – яғни, тудың тарихымен айналысқан адамдардың және қолда бар үкіметтік құжаттардың – жазбасы ретінде, ол Бутан туының нашар құжатталған эволюциясы туралы құнды ақпарат береді.

Бірінші ұлттық ту (1949)

CBS құжатында бірінші ұлттық тудың 20 ғасырдағы Бутан Корольдігінің екінші Друк Гьялпосы Джигме Вангчуктың сұрауы бойынша жасалғаны және 1949 жылы Үнді-Бутан келісіміне қол қойылу кезінде таныстырылғаны көрсетілген. Тудың дизайнын 1947 жылы Майум Чойинг Вангмо Дорджи жасаған. Сол кездегі патша сарайындағы сирек суретшілердің бірі – Лхарип Тау Тау – туды тіккен деген аңыз бар. Друктың түсі дәстүрлі және діни сілтемелердегі "yu druk ngon ma", яғни "көк түсті друк" сәйкес жасыл болған. CBS құжатына сәйкес, бастапқы Бутан туы төменгі қызылдан жоғарғы сарыға дейін диагональды бөлінген екі түсті шаршы ту болды. Сары түстің бөлігі көтеруден жоғарғы ұшқа дейін, ал қызыл түстің бөлігі ұштан төменгі көтеруге дейін созылған. Тудың ортасында, сары және қызыл бөліктерінің қиылысында, төменгі жиекке параллель және ұшқа қарап тұрған жасыл Друк бейнеленген.

1956 жылғы өзгерістер

Ұлттық тудың екінші нұсқасы 1956 жылы үшінші Друк Гьялпо Джигме Дорджи Ванчуктың шығыс Бутанға сапары үшін әзірленді. Сапар барысында Друк Гьялпоның кеңсесі 1949 жылғы алғашқы ұлттық тудың суретіне негізделген, жаңа үлгідегі туларды қолдана бастады, онда айдаһардың түсі жасылдан аққа өзгертілді. Друк Гьялпоның сүйемелдеуші тобы жүзден астам пониден тұратын керуенді қамтыды; тудың кішкентай нұсқасы әрбір оныншы понидің жалатына бекітілді, ал лагерьде әр кеш сайын шамамен бірдей өлшемдегі үлкен ту көтеріліп, керней үнімен бірге желбіретілді – бұл үлгі 1969 жылдан бері өзгерген жоқ. Патшаның бұрынғы төртбұрышты бутандық тулардың үндістандық шенеунік елге келген кезде көрсетілген тіктөртбұрышты үнді туы сияқты желбіремейтініне наразы болғаны айтылады. Содан кейін Бутан туының стандартты өлшемдері 9 футқа 6 фут болатын үнді туына ұқсату үшін өзгертілді.

Әдеп кодексі

1972 жылғы 8 маусымда Бутанның Ұлттық Ассамблеясы 28-ші қаулыны бекітті, осы қаулымен Кабинет әзірлеген Ұлттық ту туралы ережелер күшіне енді. Ережелерде тудың түсі, фондары мен дизайн элементтерінің сипаттамасы мен символикасын қамтитын сегіз талап бар. Басқа талаптар тудың мөлшеріне, сондай-ақ туды қолдану ережелеріне, оның ішінде туды қай жерде және қандай жағдайларда желбіретуге болады, сонымен қатар көліктерде туды кім көрсетуге құқылы екеніне қатысты. Жалпы алғанда, мемлекеттік ту Бутан мемлекетіне және мемлекет басшысына көрсетілген құрметпен тең. АҚШ-тың Ту кодексіндегідей, басқа тулар Бутан туынан биік орналастырылмауы керек, туды жамылғы ретінде немесе жабу үшін пайдалануға болмайды (кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда), және ту жерге тиіспеуі керек. Басқа талаптарда дизайнды басқа заттарға немесе логотиптерге енгізуге тыйым салу қарастырылған. Ерекше жағдайларда, туды табынға орауға рұқсат етіледі, бірақ бұл тек жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерге, мысалы министрлерге немесе әскери қызметкерлерге ғана қатысты. 1972 жылғы ережеде сондай-ақ "әрбір дзонгхаг [аудандық бас кеңсе] мемлекеттік туды көтеруі керек. Дзонгхаг болмаған жағдайда мемлекеттік ту бас кеңсе алдында көтеріледі" делінген. Министрлерден жоғары лауазымды шенеуніктер, егер олар елордаға жақын тұрмаса, өз резиденцияларында ту көтеруге құқылы. 1968 жылға дейін Бутанда мемлекеттік мекемелердің алдында мемлекеттік туды көтеру дәстүрі болған жоқ, бірақ Друк Гьялпоның кеңсесі Таба қаласынан Ташичхо Дзонгқа көшірілгеннен кейін бұл стандартты тәжірибе деп жарияланды. 1972 жылғы ережеде белгіленген жалғыз ту күні – Ұлттық күн, ол жыл сайын 17 желтоқсанда тойланады. Ұлттық күн 1907 жылғы 17 желтоқсанда Угьен Вангчук Бутанның алғашқы королі ретінде таққа отырғанын еске түсіреді.